Inleiding tot het recht
Deel 1: Het Belgische rechtssysteem in een internationale rechtsorde
wat is recht?
juridisch geformuleerde gedragsvoorschriften (regels: gebod en verbod)
met de bedoeling de maatschappij te ordenen of te sturen (beleidskeuze)
die in principe afdwingbaar zijn door de overheid (sanctie)
versnipperd over beleidsniveau’s
- internationaal / supranationaal
- nationaal recht (federaal, regionaal, lokaal)
=> hiërarchie der rechtsnormen
basisindeling van het recht
Publiek recht
- overheid - burger
- overheid - overheid
Privaat recht
- burger - burger
- overheid - burger
overzicht rechtstakken
Publiek recht Privaat recht
- Grondwettelijk recht - Personen- en familierecht
- Administratief (of bestuurs)recht - Relatievermogensrecht
- Strafrecht - Verbintenissenrecht
- Fiscaal recht - Goederenrecht
- Sociale zekerheidsrecht - Ondernemingsrecht
- Internationaal - Arbeidsrecht
- publiekrecht - …
- …
basisbegrippen
objectief recht: abstract en algemeen
-> het recht, bestaande uit bestaande regels als dusdanig bekeken, los van de concrete
toepassing of de individuele gevolgen voor de rechtsonderhorige
-> objectief recht verleent subjectieve rechten aan de rechtsonderhorige
subjectief recht: concreet en toegepast
-> een concrete, door het objectieve recht erkende, bevoegdheid of macht om iets te vragen,
eisen of te vorderen
rechtsobject
-> zaak waarover rechtssubjecten hun subjectieve rechten uitoefenen
rechtssubject
-> drager van (subjectieve) rechten en plichten
, natuurlijke personen rechtspersonen
mensen van vlees en bloed juridische ficties
rechtsbekwaamheid begint bij geboorte en één persoon of een groep natuurlijke en/of
eindigt bij de dood rechtspersonen en/of vermogen die
samengaan met het oog op het realiseren
van een bepaald doel
rechtsbekwaam handelingsbekwaam
je hebt rechten en plichten verworven rechten ook effectief zelf kunnen
uitoefenen en afdwingen
bijstand of vertegenwoordiging
rechtsgevolg: rechtshandeling vs rechtsfeit
rechtshandeling (wil)
het wetens en willens stellen (of nalaten) van een materiële daad, met het oog op de
(rechts)gevolgen die door het recht aan die daad (of aan dat nalaten) gekoppeld zijn.
eenzijdige rechtshandeling slechts 1 partij uit zijn wil
meerzijdige rechtshandeling 2 of + partijen laten hun wil kennen
onderverdeling obv de beoogde rechtsgevolgen
translatief 1 of + rechtsobjecten gaan over van het ene
rechtssubject op de andere
constitutief tot stand brenging van een nieuw
rechtsobject/subject
declaratief aanduiding van bestaande rechten
gradaties in bekwaamheid
daden van genot of behoud passief genieten
daden van beheer of bestuur actief omgaan met een rechtsobject, en
voor een tijd verbintenissen aangaan met
betrekking tot de zaak , zonder daarover
definitieve beslissingen te nemen
daden van beschikking het definitief wegmaken, verkopen, ruilen of
vernietigen van een rechtsobject
,rechtsfeit (geen wil)
-> een feit waaraan door het recht gevolgen gekoppeld worden , zonder dat de
rechtssubjecten, die bij het feit betrokken zijn, die gevolgen beoogd hebben.
materieel vs formeel
materieel
-> inhoudelijke rechtsregels
-> bv motivering van een beslissing
formeel
-> procedureregels
-> bv rechtsgeldigheid
introductie tot de rechtsstaat
basisbeginselen
scheiding der machten bronnen van het recht hiërarchie der normen
- wetgevende macht - rechtsregels ↓
parlement Internationale en
koning supranationale normen
regering Grondwet
WM: wetgeving
- uitvoerende macht UM: uitvoerende
regering regelgeving
- rechterlijke macht - rechtspraak
- rechtsleer
scheiding der machten
trias politica= grondwettelijke regel, waarbij de macht wordt verdeeld tussen de
wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
-> scheiding vs evenwicht/samenwerking
wetgevende macht
- maakt wetten
- uitgeoefend door het parlement (kamer van volksvertegenwoordigers & de senaat)
en de koning
- rol koning: wetten initiëren en bekrachtigen
- rol bij aanstelling/ontslag regering
- controle op UM: goedkeuring begroting en parlementaire vragen
- bescherming tegen RM: parlementaire onverantwoordelijkheid en onschendbaarheid
- rechterlijke bevoegdheden: onderzoekscommissies
uitvoerende macht
- rol in wetgevend proces
- meerderheid in parlement
- afsluiten van verdragen
- rechterlijke bevoegdheden: opleggen van sancties, genade aan strafrechtelijke
veroordeelde
, rechterlijke macht
- vormgegeven en gefinancierd door de wetgevende macht
- controle op WM en UM: beleidsbeslissingen vernietigen of wijzigen
- controle door de hoge raad en justitie
bronnen van het recht
rechtsregels
- regels in genummerde artikels gebundeld in wetboek
- nieuwe regels / wijzigingen aan bestaande regels
- toelichting van de regels in overwegingen, memories, verslagen..
- belang interpretatie:
wie?
- interpretatie door de wetgever zelf = officiële/authentieke
- rechterlijke interpretatie = praetoriaanse
- interpretatie in de rechtsleer = doctrinaire
hoe?
- letterlijke tekst= exegetische
- locatie in het recht= systematische
- maatschappelijk context en evolutie
- doelstelling wetgever
rechtspraak
- gerechtelijke uitspraken = het geheel van alle uitspraken, gewezen in concrete
geschillen
- toepassing van het recht op een concrete situatie
- oordeel vs motivering
- ontvankelijkheid vs gegrondheid
rechtsleer
- het geheel van alle geschriften (die geen wetten of rechterlijke uitspraken zijn) over
het recht
algemene rechtsbeginselen (al dan niet met (grond)wettelijke waarde)
-> fundamentele principes
-> beginselen van behoorlijk bestuur
gewoonte of gebruiken (al dan niet met (grond)wettelijke waarde)
“iedereen wordt geacht het recht te kennen”
-> complex en versnipperd
-> voorwaarde: minstens kenbaar = publicatie voor in werking treding
Deel 1: Het Belgische rechtssysteem in een internationale rechtsorde
wat is recht?
juridisch geformuleerde gedragsvoorschriften (regels: gebod en verbod)
met de bedoeling de maatschappij te ordenen of te sturen (beleidskeuze)
die in principe afdwingbaar zijn door de overheid (sanctie)
versnipperd over beleidsniveau’s
- internationaal / supranationaal
- nationaal recht (federaal, regionaal, lokaal)
=> hiërarchie der rechtsnormen
basisindeling van het recht
Publiek recht
- overheid - burger
- overheid - overheid
Privaat recht
- burger - burger
- overheid - burger
overzicht rechtstakken
Publiek recht Privaat recht
- Grondwettelijk recht - Personen- en familierecht
- Administratief (of bestuurs)recht - Relatievermogensrecht
- Strafrecht - Verbintenissenrecht
- Fiscaal recht - Goederenrecht
- Sociale zekerheidsrecht - Ondernemingsrecht
- Internationaal - Arbeidsrecht
- publiekrecht - …
- …
basisbegrippen
objectief recht: abstract en algemeen
-> het recht, bestaande uit bestaande regels als dusdanig bekeken, los van de concrete
toepassing of de individuele gevolgen voor de rechtsonderhorige
-> objectief recht verleent subjectieve rechten aan de rechtsonderhorige
subjectief recht: concreet en toegepast
-> een concrete, door het objectieve recht erkende, bevoegdheid of macht om iets te vragen,
eisen of te vorderen
rechtsobject
-> zaak waarover rechtssubjecten hun subjectieve rechten uitoefenen
rechtssubject
-> drager van (subjectieve) rechten en plichten
, natuurlijke personen rechtspersonen
mensen van vlees en bloed juridische ficties
rechtsbekwaamheid begint bij geboorte en één persoon of een groep natuurlijke en/of
eindigt bij de dood rechtspersonen en/of vermogen die
samengaan met het oog op het realiseren
van een bepaald doel
rechtsbekwaam handelingsbekwaam
je hebt rechten en plichten verworven rechten ook effectief zelf kunnen
uitoefenen en afdwingen
bijstand of vertegenwoordiging
rechtsgevolg: rechtshandeling vs rechtsfeit
rechtshandeling (wil)
het wetens en willens stellen (of nalaten) van een materiële daad, met het oog op de
(rechts)gevolgen die door het recht aan die daad (of aan dat nalaten) gekoppeld zijn.
eenzijdige rechtshandeling slechts 1 partij uit zijn wil
meerzijdige rechtshandeling 2 of + partijen laten hun wil kennen
onderverdeling obv de beoogde rechtsgevolgen
translatief 1 of + rechtsobjecten gaan over van het ene
rechtssubject op de andere
constitutief tot stand brenging van een nieuw
rechtsobject/subject
declaratief aanduiding van bestaande rechten
gradaties in bekwaamheid
daden van genot of behoud passief genieten
daden van beheer of bestuur actief omgaan met een rechtsobject, en
voor een tijd verbintenissen aangaan met
betrekking tot de zaak , zonder daarover
definitieve beslissingen te nemen
daden van beschikking het definitief wegmaken, verkopen, ruilen of
vernietigen van een rechtsobject
,rechtsfeit (geen wil)
-> een feit waaraan door het recht gevolgen gekoppeld worden , zonder dat de
rechtssubjecten, die bij het feit betrokken zijn, die gevolgen beoogd hebben.
materieel vs formeel
materieel
-> inhoudelijke rechtsregels
-> bv motivering van een beslissing
formeel
-> procedureregels
-> bv rechtsgeldigheid
introductie tot de rechtsstaat
basisbeginselen
scheiding der machten bronnen van het recht hiërarchie der normen
- wetgevende macht - rechtsregels ↓
parlement Internationale en
koning supranationale normen
regering Grondwet
WM: wetgeving
- uitvoerende macht UM: uitvoerende
regering regelgeving
- rechterlijke macht - rechtspraak
- rechtsleer
scheiding der machten
trias politica= grondwettelijke regel, waarbij de macht wordt verdeeld tussen de
wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht
-> scheiding vs evenwicht/samenwerking
wetgevende macht
- maakt wetten
- uitgeoefend door het parlement (kamer van volksvertegenwoordigers & de senaat)
en de koning
- rol koning: wetten initiëren en bekrachtigen
- rol bij aanstelling/ontslag regering
- controle op UM: goedkeuring begroting en parlementaire vragen
- bescherming tegen RM: parlementaire onverantwoordelijkheid en onschendbaarheid
- rechterlijke bevoegdheden: onderzoekscommissies
uitvoerende macht
- rol in wetgevend proces
- meerderheid in parlement
- afsluiten van verdragen
- rechterlijke bevoegdheden: opleggen van sancties, genade aan strafrechtelijke
veroordeelde
, rechterlijke macht
- vormgegeven en gefinancierd door de wetgevende macht
- controle op WM en UM: beleidsbeslissingen vernietigen of wijzigen
- controle door de hoge raad en justitie
bronnen van het recht
rechtsregels
- regels in genummerde artikels gebundeld in wetboek
- nieuwe regels / wijzigingen aan bestaande regels
- toelichting van de regels in overwegingen, memories, verslagen..
- belang interpretatie:
wie?
- interpretatie door de wetgever zelf = officiële/authentieke
- rechterlijke interpretatie = praetoriaanse
- interpretatie in de rechtsleer = doctrinaire
hoe?
- letterlijke tekst= exegetische
- locatie in het recht= systematische
- maatschappelijk context en evolutie
- doelstelling wetgever
rechtspraak
- gerechtelijke uitspraken = het geheel van alle uitspraken, gewezen in concrete
geschillen
- toepassing van het recht op een concrete situatie
- oordeel vs motivering
- ontvankelijkheid vs gegrondheid
rechtsleer
- het geheel van alle geschriften (die geen wetten of rechterlijke uitspraken zijn) over
het recht
algemene rechtsbeginselen (al dan niet met (grond)wettelijke waarde)
-> fundamentele principes
-> beginselen van behoorlijk bestuur
gewoonte of gebruiken (al dan niet met (grond)wettelijke waarde)
“iedereen wordt geacht het recht te kennen”
-> complex en versnipperd
-> voorwaarde: minstens kenbaar = publicatie voor in werking treding
