Verslaving en herstel
Inleiding + SUMHIT ................................................................................................................ 9
Verslaving en herstel .......................................................................................................... 9
Verslaving ...................................................................................................................... 9
Centrale kernmerken van iemand met een verslaving ................................................... 9
Verslaving – het paard op hol ....................................................................................... 9
Theory of addiction (EMCDDA, 2015) ......................................................................... 10
Addiction: need fot a shifting focus ............................................................................ 10
Een nieuwe opiaatcrisis ............................................................................................ 11
Herstel......................................................................................................................... 11
Findings after 20 years of harm reduction (UK) ............................................................ 11
Ook in Nederland worden tekortkomingen erkend (Stollenga, 2014) ............................ 12
Herstel van verslaving ............................................................................................... 12
Persoonlijk herstel .................................................................................................... 12
Herstel van verslaving: eerder regel dan uitzondering (Best et al., 2019) ....................... 12
Van verslaving naar herstel bij een ernstige problematiek (white, 2013) ........................ 13
Het belang van herstelkapitaal (Granfield & Cloud, 2003; Best & Laudet, 2010) ............ 13
CHIME: hoe persoonlijk herstel ondersteunen? (Leamy, Bird, Le Boutillier, Williams &
Slade, 2011) ............................................................................................................. 14
Preventie en behandeling .......................................................................................... 14
Organisatie en inhoud opleidingsonderdeel ...................................................................... 14
SUMHIT samenvatting studieresultaten ............................................................................ 14
Achtergrond ................................................................................................................. 14
Belangrijkste resultaten ................................................................................................ 15
Gebruikersniveau...................................................................................................... 15
Aanbevelingen op macroniveau (netwerkoverstijgend) ....................................................... 19
Aanbevelingen op mesoniveau (netwerk en diensten) ........................................................ 20
Verslaving, herstel & de rol van HV: enkele inzichten ............................................................. 22
Verslaving en herstel ........................................................................................................ 22
Continuüm of care ....................................................................................................... 22
Is herstel van verslaving mogelijk? ................................................................................. 22
Op welke manier(en) tot herstel gekomen? .................................................................... 23
Wat leren we uit onderzoek naar behandeling en herstel? .................................................. 23
1
, Toenemende aandacht voor herstel!.............................................................................. 23
Verschillende dimensies van herstel (Van der stel, 2013) ................................................ 24
Hangen de verschillende dimensies van herstel samen .................................................. 24
Klinisch herstel: 50% ................................................................................................. 25
Persoonlijk herstel: 77% ............................................................................................ 25
Functioneel herstel: 14%........................................................................................... 25
Klinisch herstel 1 jaar na starten van ambulante alcoholbehandeling (Ukatt, 2005) ...... 25
Klinisch herstel 5 jaar na starten behandeling (NTORS, 4-5 YEARS) .............................. 26
40 years of addiction research: what do we know about treatment & recovery? (SCOTT &
DENNIS, 2003) ............................................................................................................. 26
Van verslaving naar herstel bij personen met een ernstige verslavingsproblematiek (White,
2013) ........................................................................................................................... 26
Recovery anablers (HUMPHREYS AND LEMBKE (2013) ................................................... 26
CHIME framework for personal recovery (LEAMY, BIRD, LE BOUTILLIER, WILLIAMS & SLADE,
2011) ........................................................................................................................... 27
Theory of recovery capital (Best & LAUDET, 2010) ........................................................... 28
De rol van herstelkapitaal ............................................................................................. 28
Eigen onderzoek naar verslaving en herstel (REC-PATH) ..................................................... 28
Photovoicing womens recovery stories .......................................................................... 34
Conclusies en aanbevelingen ........................................................................................... 36
Conceptueel kader .............................................................................................................. 40
Historische en conceptuele duiding van herstel ................................................................ 40
Een recent stukje geschiedenis ..................................................................................... 40
Conceptualisering van herstel....................................................................................... 42
Van der Stel (2012): vier subprocessen van herstel ......................................................... 42
Leamy et al. (2011) + Stuart et al. (2016): CHIME-D ........................................................ 43
Herstelkapitaal............................................................................................................. 44
Relationeel herstel ....................................................................................................... 45
Naar een herstelondersteunende verslavingszorg .......................................................... 45
Verslaving en stimga door de ogen van het REVE-DROOM onderzoeksproject ..................... 45
Ervaren stigma en andere psychische aandoeningen ..................................................... 45
WHO-studie over afkeuring/ stigma bij de algmene bevolking (Room et al., 2001) ............ 46
Inzichten uit eigen onderzoek ........................................................................................ 46
Een fragment uit de actualiteit ...................................................................................... 47
Stigma ......................................................................................................................... 47
2
, Het REVE-DROOM onderzoeksproject ........................................................................... 47
Encounters met precariteit ........................................................................................... 48
Samenwerken in de stad ............................................................................................... 49
Drie dominante narratieven in ons onderzoek ................................................................ 50
Hoe nu verder? ............................................................................................................. 50
Gokverslaving ..................................................................................................................... 51
Even voorstellen .............................................................................................................. 51
DSM-5 criteria: gokstoornis ........................................................................................... 51
Een aantal feiten op een rijtje in Nederland .................................................................... 51
Een aantal feiten op een rijtje in belgië ........................................................................... 51
Gokverslaving algemeen .................................................................................................. 52
Wat verstaan we onder gokken? .................................................................................... 52
Profiel gokkers.............................................................................................................. 52
Kwetsbare groep .......................................................................................................... 52
Biologie: gokkersbrein ...................................................................................................... 53
Dopamine .................................................................................................................... 53
Redenen om te gokken ................................................................................................. 54
De aandacht wordt gericht op winst en kunde ................................................................ 54
Waarom gaan gokverslaafden zo lang door?................................................................... 55
Gevolgen ......................................................................................................................... 55
Signalen .......................................................................................................................... 56
Comorbiditeit ............................................................................................................... 56
Behandeling van gokverslaving ......................................................................................... 56
Behandelingsvormen in België ...................................................................................... 57
Behandeling: to do list ............................................................................................... 57
Behandeling ................................................................................................................. 58
Thema’s en onderdelen ................................................................................................ 58
Instellingen .................................................................................................................. 59
Meer informatie – ook voor naasten ............................................................................... 59
Wetgeving rond kansspelen: Nederland ......................................................................... 59
Wetgeving rond kansspelen: België ............................................................................... 59
Juridisch ...................................................................................................................... 60
Ambulante verslavingszorg .................................................................................................. 61
Situering in het ruimere landschap ................................................................................... 61
3
, Overzicht verschillende vormen ambulante verslavingszorg ............................................... 61
MSOC’s ....................................................................................................................... 61
Ambulante centra......................................................................................................... 62
CGG’s .......................................................................................................................... 62
Dagwerkingen en dagbehandelingen ............................................................................. 63
Dagcentra ................................................................................................................ 63
Dagbehandelingen .................................................................................................... 63
Sociale werkplaats ....................................................................................................... 63
Mobiele teams en outreaching ...................................................................................... 64
Andere: druglijn, internet, … .......................................................................................... 64
Herstelgericht werken? ................................................................................................. 64
Uitdagingen voor ambulante verslavingszorg.................................................................. 64
Intermezzo ...................................................................................................................... 65
Rewind: visie op verslaving en implicaties voor ondersteuning ........................................... 65
Visie op ambulante verslavingszorg vanuit De Kiem ........................................................... 66
Aanbod ambulante verslavingszorg binnen De Kiem .......................................................... 67
Zelfhulpgroep: empowerment & duurzaamheid in herstel ...................................................... 68
Wat zijn Zelfhulpgroepen? ................................................................................................ 68
Wereldwijde Gemeenschappen ........................................................................................ 68
Werkwijze van Zelfhulpgroepen ........................................................................................ 69
Het Buddy-systeem ......................................................................................................... 69
Sociale Steun in Herstel ................................................................................................... 69
Omgaan met Stigma en Schaamte .................................................................................... 70
Actieve Participatie .......................................................................................................... 70
Empowerment in Herstel .................................................................................................. 70
Meerwaarde voor het Herstelproces ................................................................................. 71
GIG – gezondheidspromotie bij injecterend gebruik Vlaanderen ............................................. 72
Harm reduction ............................................................................................................... 72
Geschiedenis ............................................................................................................... 73
Waarom harm reduction? ............................................................................................. 74
Harm reduction vertrekt vanuit een aantal vaststellingen................................................ 75
Harm reduction: bestaansrecht .................................................................................... 75
Harm reduction: definitie .............................................................................................. 77
Relevante vragen voor Harm reduction .......................................................................... 77
4
Inleiding + SUMHIT ................................................................................................................ 9
Verslaving en herstel .......................................................................................................... 9
Verslaving ...................................................................................................................... 9
Centrale kernmerken van iemand met een verslaving ................................................... 9
Verslaving – het paard op hol ....................................................................................... 9
Theory of addiction (EMCDDA, 2015) ......................................................................... 10
Addiction: need fot a shifting focus ............................................................................ 10
Een nieuwe opiaatcrisis ............................................................................................ 11
Herstel......................................................................................................................... 11
Findings after 20 years of harm reduction (UK) ............................................................ 11
Ook in Nederland worden tekortkomingen erkend (Stollenga, 2014) ............................ 12
Herstel van verslaving ............................................................................................... 12
Persoonlijk herstel .................................................................................................... 12
Herstel van verslaving: eerder regel dan uitzondering (Best et al., 2019) ....................... 12
Van verslaving naar herstel bij een ernstige problematiek (white, 2013) ........................ 13
Het belang van herstelkapitaal (Granfield & Cloud, 2003; Best & Laudet, 2010) ............ 13
CHIME: hoe persoonlijk herstel ondersteunen? (Leamy, Bird, Le Boutillier, Williams &
Slade, 2011) ............................................................................................................. 14
Preventie en behandeling .......................................................................................... 14
Organisatie en inhoud opleidingsonderdeel ...................................................................... 14
SUMHIT samenvatting studieresultaten ............................................................................ 14
Achtergrond ................................................................................................................. 14
Belangrijkste resultaten ................................................................................................ 15
Gebruikersniveau...................................................................................................... 15
Aanbevelingen op macroniveau (netwerkoverstijgend) ....................................................... 19
Aanbevelingen op mesoniveau (netwerk en diensten) ........................................................ 20
Verslaving, herstel & de rol van HV: enkele inzichten ............................................................. 22
Verslaving en herstel ........................................................................................................ 22
Continuüm of care ....................................................................................................... 22
Is herstel van verslaving mogelijk? ................................................................................. 22
Op welke manier(en) tot herstel gekomen? .................................................................... 23
Wat leren we uit onderzoek naar behandeling en herstel? .................................................. 23
1
, Toenemende aandacht voor herstel!.............................................................................. 23
Verschillende dimensies van herstel (Van der stel, 2013) ................................................ 24
Hangen de verschillende dimensies van herstel samen .................................................. 24
Klinisch herstel: 50% ................................................................................................. 25
Persoonlijk herstel: 77% ............................................................................................ 25
Functioneel herstel: 14%........................................................................................... 25
Klinisch herstel 1 jaar na starten van ambulante alcoholbehandeling (Ukatt, 2005) ...... 25
Klinisch herstel 5 jaar na starten behandeling (NTORS, 4-5 YEARS) .............................. 26
40 years of addiction research: what do we know about treatment & recovery? (SCOTT &
DENNIS, 2003) ............................................................................................................. 26
Van verslaving naar herstel bij personen met een ernstige verslavingsproblematiek (White,
2013) ........................................................................................................................... 26
Recovery anablers (HUMPHREYS AND LEMBKE (2013) ................................................... 26
CHIME framework for personal recovery (LEAMY, BIRD, LE BOUTILLIER, WILLIAMS & SLADE,
2011) ........................................................................................................................... 27
Theory of recovery capital (Best & LAUDET, 2010) ........................................................... 28
De rol van herstelkapitaal ............................................................................................. 28
Eigen onderzoek naar verslaving en herstel (REC-PATH) ..................................................... 28
Photovoicing womens recovery stories .......................................................................... 34
Conclusies en aanbevelingen ........................................................................................... 36
Conceptueel kader .............................................................................................................. 40
Historische en conceptuele duiding van herstel ................................................................ 40
Een recent stukje geschiedenis ..................................................................................... 40
Conceptualisering van herstel....................................................................................... 42
Van der Stel (2012): vier subprocessen van herstel ......................................................... 42
Leamy et al. (2011) + Stuart et al. (2016): CHIME-D ........................................................ 43
Herstelkapitaal............................................................................................................. 44
Relationeel herstel ....................................................................................................... 45
Naar een herstelondersteunende verslavingszorg .......................................................... 45
Verslaving en stimga door de ogen van het REVE-DROOM onderzoeksproject ..................... 45
Ervaren stigma en andere psychische aandoeningen ..................................................... 45
WHO-studie over afkeuring/ stigma bij de algmene bevolking (Room et al., 2001) ............ 46
Inzichten uit eigen onderzoek ........................................................................................ 46
Een fragment uit de actualiteit ...................................................................................... 47
Stigma ......................................................................................................................... 47
2
, Het REVE-DROOM onderzoeksproject ........................................................................... 47
Encounters met precariteit ........................................................................................... 48
Samenwerken in de stad ............................................................................................... 49
Drie dominante narratieven in ons onderzoek ................................................................ 50
Hoe nu verder? ............................................................................................................. 50
Gokverslaving ..................................................................................................................... 51
Even voorstellen .............................................................................................................. 51
DSM-5 criteria: gokstoornis ........................................................................................... 51
Een aantal feiten op een rijtje in Nederland .................................................................... 51
Een aantal feiten op een rijtje in belgië ........................................................................... 51
Gokverslaving algemeen .................................................................................................. 52
Wat verstaan we onder gokken? .................................................................................... 52
Profiel gokkers.............................................................................................................. 52
Kwetsbare groep .......................................................................................................... 52
Biologie: gokkersbrein ...................................................................................................... 53
Dopamine .................................................................................................................... 53
Redenen om te gokken ................................................................................................. 54
De aandacht wordt gericht op winst en kunde ................................................................ 54
Waarom gaan gokverslaafden zo lang door?................................................................... 55
Gevolgen ......................................................................................................................... 55
Signalen .......................................................................................................................... 56
Comorbiditeit ............................................................................................................... 56
Behandeling van gokverslaving ......................................................................................... 56
Behandelingsvormen in België ...................................................................................... 57
Behandeling: to do list ............................................................................................... 57
Behandeling ................................................................................................................. 58
Thema’s en onderdelen ................................................................................................ 58
Instellingen .................................................................................................................. 59
Meer informatie – ook voor naasten ............................................................................... 59
Wetgeving rond kansspelen: Nederland ......................................................................... 59
Wetgeving rond kansspelen: België ............................................................................... 59
Juridisch ...................................................................................................................... 60
Ambulante verslavingszorg .................................................................................................. 61
Situering in het ruimere landschap ................................................................................... 61
3
, Overzicht verschillende vormen ambulante verslavingszorg ............................................... 61
MSOC’s ....................................................................................................................... 61
Ambulante centra......................................................................................................... 62
CGG’s .......................................................................................................................... 62
Dagwerkingen en dagbehandelingen ............................................................................. 63
Dagcentra ................................................................................................................ 63
Dagbehandelingen .................................................................................................... 63
Sociale werkplaats ....................................................................................................... 63
Mobiele teams en outreaching ...................................................................................... 64
Andere: druglijn, internet, … .......................................................................................... 64
Herstelgericht werken? ................................................................................................. 64
Uitdagingen voor ambulante verslavingszorg.................................................................. 64
Intermezzo ...................................................................................................................... 65
Rewind: visie op verslaving en implicaties voor ondersteuning ........................................... 65
Visie op ambulante verslavingszorg vanuit De Kiem ........................................................... 66
Aanbod ambulante verslavingszorg binnen De Kiem .......................................................... 67
Zelfhulpgroep: empowerment & duurzaamheid in herstel ...................................................... 68
Wat zijn Zelfhulpgroepen? ................................................................................................ 68
Wereldwijde Gemeenschappen ........................................................................................ 68
Werkwijze van Zelfhulpgroepen ........................................................................................ 69
Het Buddy-systeem ......................................................................................................... 69
Sociale Steun in Herstel ................................................................................................... 69
Omgaan met Stigma en Schaamte .................................................................................... 70
Actieve Participatie .......................................................................................................... 70
Empowerment in Herstel .................................................................................................. 70
Meerwaarde voor het Herstelproces ................................................................................. 71
GIG – gezondheidspromotie bij injecterend gebruik Vlaanderen ............................................. 72
Harm reduction ............................................................................................................... 72
Geschiedenis ............................................................................................................... 73
Waarom harm reduction? ............................................................................................. 74
Harm reduction vertrekt vanuit een aantal vaststellingen................................................ 75
Harm reduction: bestaansrecht .................................................................................... 75
Harm reduction: definitie .............................................................................................. 77
Relevante vragen voor Harm reduction .......................................................................... 77
4
