BUITENLANDSE RECHTSSTELSELS EN TERMINOLOGIE (semester 2)
Inleiding : Buitenlandse rechtsstelsels en terminologie
Waarom een vak ‘buitenlandse rechtsstelsels’?
-> Waarom een vak als ‘buitenlandse rechtsstelsels en terminologie’? :
• veel in vloed vanuit het buitenlandsrecht op het Belgische recht
o België is een open land zoals economisch open,...
o gevolg = ons rechtssysteem wordt sterk beïnvloed door ander recht
• internationalisering en toenemende mobiliteit
o belang van het Europees recht
§ het Europees recht wordt steeds belangrijker
§ gevolg = wisselwerking tussen nationaal- en supranationaal recht
o eenmaking en harmonisatie van het recht
o toepassing van buitenlands recht bij grensoverschrijdende situaties
§ centrale vraag = Welk recht is van toepassing?
voorbeeld : Een fransman wil trouwen met een Duitse vrouw. De vraag is dan
welk recht er van toepassing is?
§ oplossing = Internationaal Privaatrecht
• een jurist moet kritisch zijn en het recht in vraag durven stellen
o creatieve oplossing en inspiratie zoeken
o bewust zijn van de relativiteit van het recht
• rechtsvergelijkend onderzoek
• inzicht in de wereld en de actualiteit
o het recht is relatief in een bepaalde politieke context
o het buitenlands recht kan een alternatief bieden bij wijziging van context
Overzicht en selectie van buitenlandse rechtsstelsels
-> focus op drie verschillende rechtsstelsels :
• deze rechtsstelsels zijn...
o Frans recht
o Duits recht
o Anglo-Amerikaans recht = Verenigd Koninkrijk en Verenigde Staten
• Waarom bespreken we deze drie rechtsstelsels?
o reden 1 = vergelijkbaarheid met het Belgisch recht
voorbeeld : Wanneer we zoeken voor bijvoorbeeld een oplossing voor het Belgisch
recht dan is het logisch om naar een rechtsstelsel te kijken dat niet al te veel verschilt
van het Belgische recht.
1
, § klassieke indeling in rechtsfamilies
* Europees-continentale rechtsstelsels of civil law-groep
- Romaanse rechtsstelsels (Frans recht)
- Germaanse rechtsstelsels (Duits recht)
Westerse rechtsstelsels
- Noordse of Scandinavische rechtsstelsels
- Slavische rechtsstelsels
* Anglo-Amerikaanse rechtsstelsels of common law-groep
* Religieuze rechtsstelsels
* Oosterse rechtsstelsels
* Chtonische rechtsstelsels
* Socialistische rechtsstelsels
§ de onderverdeling in deze rechtsfamilies is relatief!!
* onderhevig aan evolutie
* combinatie (meerlagigheid) van stelsels is mogelijk
* ...
o reden 2 = invloed op het Belgisch recht
§ invloed van het Frans recht in...
* Europa (waaronder België)
* ...
§ invloed van het Duits recht
* recent recht en is laatste jaren steeds relevanter in...
* grote invloed in het grondwettelijk recht
- reden = grote hervormingen na WO2
- ‘nooit meer fascisme’ dus inspiratie voor andere landen
die ook onder dictatuur hebben geleefd
§ invloed van het Anglo-Amerikaans recht
* invloed van Engeland in...
- Briste Commonwealth landen
- ...
* invloed VS op grondwettelijk- en economisch recht
2
,Deel 1 : Frans recht (civil law)
Hoofdstuk 1 : Historische context
1.1 Onderdeel van het Romeinse rijk
-> vroeger = gebruik en gewoonten van de verschillende Keltische volksstammen :
• later = Frankrijk wordt deel van het West-Romeinse rijk
• gevolg = toepassing Romeins recht en rond 212 n.C. de Constitutio Antoniniana
o geeft burgerrechten aan alle vrije inwoners van het Romeinse rijk
§ vroeger = burger soort A en B burger
* A = alle rechten burger
* B = geen of minder rechten dan burger A
§ nu = één soort burger met alle rechten
o nuance = ‘alle burgers’ verwijst enkel naar vrije burgers (dus geen slaven) en
ook vrouwen hebben nog steeds beperkte rechten
-> 476 n.C. = val van het West-Romeinse rijk
• gevolg = verbrokkeling van het Franse grondgebied en van het Romeinse recht
• Frankrijk zal zich opsplitsen in twee gebieden = Noorden en Zuiden
o Noorden = pays de droit coutumier
§ Bourgondische, Frankische en Normandische gewoonterecht
* het Romeinse rijk gaat verbrokkelen in vele volksstammen
* personele toepassing van het recht = het recht dat van
toepassing is hangt af van tot welk volkstam je behoort
§ vandaag de dag = grotendeels verdwenen maar!! soms nog invloed
* het recht werd grotendeels mondeling overgedragen
* het is niet echt ergens opgeschreven of bewaard gebleven
o Zuiden = pays de droit écrit
§ het Romeins recht blijft grotendeels bewaard
* reden = in Zuiden was er migratie tussen de verschillende
volkstammen waardoor een personale toepassing van het recht
vaak zeer moeilijk is
* oplossing = romeins recht door iedereen gebruikt
§ vandaag de dag = bewaard gebleven
omdat de lokale heersers de
Romeinse regels verzamelen en
opnieuw in wetboeken zetten
3
, 1.2 Tijdperk van de Franse Koningen
a) 8ste tot de 9de eeuw
• 8ste – 9de eeuw = Karel de Grote herenigt het oud West-Romeinse rijk tot het Frankische
rijk waarbij hij heerser is
• dood van Karel de Grote
o Karel de Grote heeft drie zonen die elks ‘de rechtmatige erfgenaam zijn’
o gevolg = burgeroorlog
• 843 = Verdrag van Verdun
o einde burgeroorlog waarbij het Frankische rijk in drie delen wordt gesplitst
o belangrijk verdrag want legt grenzen vast van belangrijke machtige landen die
we vandaag nog kennen en legt basis voor de Duits-Franse spanning
b) 9de tot de 18de eeuw
• 9de – 16de eeuw = van feodaliteit via geleidelijke centralisatie naar machtige koning
o feodaliteit zorgt voor een zwakke koning en veel versnippering
§ feodaliteit = de leenman krijgt het beheer over gebieden in ruil voor de
loyaliteit en de militaire steun aan de leenheer
§ gevolg = Frankrijk is één geheel maar!! is tegelijk ook versnipperd
waardoor vorst zwak is en de macht vooral zit bij lokale leenheren
o recht blijft heel lang verbrokkeld
§ Koning heeft zwakke positie met weinig legislatieve bevoegdheden
§ gewoonterecht wordt ondersteund door de Franse Koningen
* reden = Frans-Duitse spanning
* Duitsland gebruikt voornamenlijk het Romeins recht en Frankrijk
wilt zich hiervan onderscheiden en kiest voor het gebruiken van
het gewoonterecht
4
Inleiding : Buitenlandse rechtsstelsels en terminologie
Waarom een vak ‘buitenlandse rechtsstelsels’?
-> Waarom een vak als ‘buitenlandse rechtsstelsels en terminologie’? :
• veel in vloed vanuit het buitenlandsrecht op het Belgische recht
o België is een open land zoals economisch open,...
o gevolg = ons rechtssysteem wordt sterk beïnvloed door ander recht
• internationalisering en toenemende mobiliteit
o belang van het Europees recht
§ het Europees recht wordt steeds belangrijker
§ gevolg = wisselwerking tussen nationaal- en supranationaal recht
o eenmaking en harmonisatie van het recht
o toepassing van buitenlands recht bij grensoverschrijdende situaties
§ centrale vraag = Welk recht is van toepassing?
voorbeeld : Een fransman wil trouwen met een Duitse vrouw. De vraag is dan
welk recht er van toepassing is?
§ oplossing = Internationaal Privaatrecht
• een jurist moet kritisch zijn en het recht in vraag durven stellen
o creatieve oplossing en inspiratie zoeken
o bewust zijn van de relativiteit van het recht
• rechtsvergelijkend onderzoek
• inzicht in de wereld en de actualiteit
o het recht is relatief in een bepaalde politieke context
o het buitenlands recht kan een alternatief bieden bij wijziging van context
Overzicht en selectie van buitenlandse rechtsstelsels
-> focus op drie verschillende rechtsstelsels :
• deze rechtsstelsels zijn...
o Frans recht
o Duits recht
o Anglo-Amerikaans recht = Verenigd Koninkrijk en Verenigde Staten
• Waarom bespreken we deze drie rechtsstelsels?
o reden 1 = vergelijkbaarheid met het Belgisch recht
voorbeeld : Wanneer we zoeken voor bijvoorbeeld een oplossing voor het Belgisch
recht dan is het logisch om naar een rechtsstelsel te kijken dat niet al te veel verschilt
van het Belgische recht.
1
, § klassieke indeling in rechtsfamilies
* Europees-continentale rechtsstelsels of civil law-groep
- Romaanse rechtsstelsels (Frans recht)
- Germaanse rechtsstelsels (Duits recht)
Westerse rechtsstelsels
- Noordse of Scandinavische rechtsstelsels
- Slavische rechtsstelsels
* Anglo-Amerikaanse rechtsstelsels of common law-groep
* Religieuze rechtsstelsels
* Oosterse rechtsstelsels
* Chtonische rechtsstelsels
* Socialistische rechtsstelsels
§ de onderverdeling in deze rechtsfamilies is relatief!!
* onderhevig aan evolutie
* combinatie (meerlagigheid) van stelsels is mogelijk
* ...
o reden 2 = invloed op het Belgisch recht
§ invloed van het Frans recht in...
* Europa (waaronder België)
* ...
§ invloed van het Duits recht
* recent recht en is laatste jaren steeds relevanter in...
* grote invloed in het grondwettelijk recht
- reden = grote hervormingen na WO2
- ‘nooit meer fascisme’ dus inspiratie voor andere landen
die ook onder dictatuur hebben geleefd
§ invloed van het Anglo-Amerikaans recht
* invloed van Engeland in...
- Briste Commonwealth landen
- ...
* invloed VS op grondwettelijk- en economisch recht
2
,Deel 1 : Frans recht (civil law)
Hoofdstuk 1 : Historische context
1.1 Onderdeel van het Romeinse rijk
-> vroeger = gebruik en gewoonten van de verschillende Keltische volksstammen :
• later = Frankrijk wordt deel van het West-Romeinse rijk
• gevolg = toepassing Romeins recht en rond 212 n.C. de Constitutio Antoniniana
o geeft burgerrechten aan alle vrije inwoners van het Romeinse rijk
§ vroeger = burger soort A en B burger
* A = alle rechten burger
* B = geen of minder rechten dan burger A
§ nu = één soort burger met alle rechten
o nuance = ‘alle burgers’ verwijst enkel naar vrije burgers (dus geen slaven) en
ook vrouwen hebben nog steeds beperkte rechten
-> 476 n.C. = val van het West-Romeinse rijk
• gevolg = verbrokkeling van het Franse grondgebied en van het Romeinse recht
• Frankrijk zal zich opsplitsen in twee gebieden = Noorden en Zuiden
o Noorden = pays de droit coutumier
§ Bourgondische, Frankische en Normandische gewoonterecht
* het Romeinse rijk gaat verbrokkelen in vele volksstammen
* personele toepassing van het recht = het recht dat van
toepassing is hangt af van tot welk volkstam je behoort
§ vandaag de dag = grotendeels verdwenen maar!! soms nog invloed
* het recht werd grotendeels mondeling overgedragen
* het is niet echt ergens opgeschreven of bewaard gebleven
o Zuiden = pays de droit écrit
§ het Romeins recht blijft grotendeels bewaard
* reden = in Zuiden was er migratie tussen de verschillende
volkstammen waardoor een personale toepassing van het recht
vaak zeer moeilijk is
* oplossing = romeins recht door iedereen gebruikt
§ vandaag de dag = bewaard gebleven
omdat de lokale heersers de
Romeinse regels verzamelen en
opnieuw in wetboeken zetten
3
, 1.2 Tijdperk van de Franse Koningen
a) 8ste tot de 9de eeuw
• 8ste – 9de eeuw = Karel de Grote herenigt het oud West-Romeinse rijk tot het Frankische
rijk waarbij hij heerser is
• dood van Karel de Grote
o Karel de Grote heeft drie zonen die elks ‘de rechtmatige erfgenaam zijn’
o gevolg = burgeroorlog
• 843 = Verdrag van Verdun
o einde burgeroorlog waarbij het Frankische rijk in drie delen wordt gesplitst
o belangrijk verdrag want legt grenzen vast van belangrijke machtige landen die
we vandaag nog kennen en legt basis voor de Duits-Franse spanning
b) 9de tot de 18de eeuw
• 9de – 16de eeuw = van feodaliteit via geleidelijke centralisatie naar machtige koning
o feodaliteit zorgt voor een zwakke koning en veel versnippering
§ feodaliteit = de leenman krijgt het beheer over gebieden in ruil voor de
loyaliteit en de militaire steun aan de leenheer
§ gevolg = Frankrijk is één geheel maar!! is tegelijk ook versnipperd
waardoor vorst zwak is en de macht vooral zit bij lokale leenheren
o recht blijft heel lang verbrokkeld
§ Koning heeft zwakke positie met weinig legislatieve bevoegdheden
§ gewoonterecht wordt ondersteund door de Franse Koningen
* reden = Frans-Duitse spanning
* Duitsland gebruikt voornamenlijk het Romeins recht en Frankrijk
wilt zich hiervan onderscheiden en kiest voor het gebruiken van
het gewoonterecht
4
