Samenvatting Psychogerontologie
VUB
Master klinische psychologie – Prof. Eva Dierckx
Academiejaar 2025-2026
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Belangrijke thema’s en begrippen bij veroudering ....................................................... 4
1.1 Vergrijzing ..................................................................................................................... 4
1.2 Biopsychosociale perspectief .......................................................................................... 6
Hoofdstuk 2 Modellen van ontwikkeling ......................................................................................... 9
2.1 Biologische theorieën .......................................................................................................... 10
Hoofdstuk 3 Fysieke veranderingen bij ouderen ........................................................................... 15
Inleiding .................................................................................................................................. 15
3.1 Verschijningsvorm .............................................................................................................. 15
3.2 Lichaamsbouw ................................................................................................................... 17
3.3 Bewegingstelsel.................................................................................................................. 17
3.4 Vitale lichaamsfuncties....................................................................................................... 18
3.5 Controlesystemen van het lichaam ....................................................................................... 20
3.6 Zenuwstelsel ...................................................................................................................... 21
3.7 Sensatie en perceptie .......................................................................................................... 22
Hoofdstuk 4 fysieke gezondheid: ziektebeelden ........................................................................... 24
4.1 Ziekten van het cardiovasculaire systeem (hart- en bloedvaten) ............................................... 24
4.2 Kanker ............................................................................................................................... 25
4.3 Ziekten van het musculoskeletale systeem ............................................................................ 26
4.4 Diabetes ............................................................................................................................ 26
4.5 Ziekten van het ademhalingsstelsel....................................................................................... 26
Hoofdstuk 4 cognitie en gezond ouder worden ............................................................................. 28
4.1 Cognitie ............................................................................................................................. 28
4.2 Cognitieve achteruitgang: proximale factoren ......................................................................... 31
4.3 Consequenties met verminderd functioneren .................................................................. 36
Hoofdstuk 5 Cognitieve pathologische veroudering ...................................................................... 38
5.1 Delirium ...................................................................................................................... 38
5.2 Dementie .................................................................................................................... 39
5.2.1 Ziekte van Alzheimer......................................................................................................... 43
5.2.2 Frontotemporale dementie (FTD) ....................................................................................... 44
5.2.3 Lewy Body dementie (DLB) ................................................................................................ 45
5.2.4 Ziekte van Parkinson (subcorticaal) .................................................................................... 45
5.2.5 Vasculaire dementie ..................................................................................................... 47
5.2.6 Amnetische stoornissen ................................................................................................... 47
5.3 diagnostiek van neurodegeneratieve aandoeningen ................................................................ 49
5.3 (Vroeg)tijdige detectie van Alzheimerdementie: een neuropsychologische benadering ........ 50
2
,Hoofdstuk 6 Persoonlijkheid ....................................................................................................... 54
6.1 Psychodynamische perspectief ............................................................................................ 54
6.2 Traitbenadering .................................................................................................................. 56
6.3 Sociaal cognitieve benadering .............................................................................................. 58
6.4 Cognitieve perspectief (niet heel uitgebreid behandeld) .................................................... 60
6.5 Midlife crisis – Levinson ................................................................................................ 60
7 Succesvol ouder worden ..................................................................................................... 63
7.1 Theoretische perspectieven ................................................................................................. 63
8 Gastles Zelfbeschadiging bij ouderen: herkennen, begrijpen en begeleiden .......................... 65
8.1 Herkennen ......................................................................................................................... 65
8.2 Begrijpen ........................................................................................................................... 67
8.3 Begeleiden ......................................................................................................................... 68
3
, Hoofdstuk 1 Belangrijke thema’s en begrippen bij veroudering
Psychogerontologie:
de psychologie van het ouder worden en het sociaal-emotioneel functioneren van ouderen.
1.1 Vergrijzing
Video: living old → biologisch functieverlies → sociale gevolgen, cognitieve gevolgen.
80+ zijn een snelgroeiende groep
80+ is ineens in klik – moeilijk!
Sandwichgeneratie: mensen die zorg dragen voor hun oudere ouders en voor hun kleinkinderen.
→ Gemiddelde levensverwachting is 84 jaar.
→ Comorbiditeit: hart, bloeddruk, → Maar specialisten zijn niet op elkaar afgestemd. – wir war
van aanbod: holistisch beeld wordt vaak gemist! Er worden wel stappen gezet richting
comprehensive insentive.
→ Polyfarmacie: > 5 medicijnen per dag.
→ We worden ouder: probleem – levensjaren die erbij komen zijn niet heel gezonde levensjaren.
Is een vroeg pensioen wel goed? Je zinvol blijven voelen is heel belangrijk!
Ouderen: wie zijn ze?
- Verschillende termen: Senioren, bejaarden, … → OUDEREN (gekozen term door deze
doelgroep!)
- Chronologische leeftijd
• 65-74 jaar: “jonge” ouderen
• 75-84 jaar: “oude” ouderen
• > 85 jaar: “oudste” ouderen
• > 100 jaar: “centenarian”
• > 110 jaar: “super centenarian”
- Oudste persoon is 122 jaar geworden
Functionele leeftijd (in de praktijk zeer moeilijk!)
• Biologische leeftijd
• Psychologische leeftijd
• Sociale leeftijd
4
VUB
Master klinische psychologie – Prof. Eva Dierckx
Academiejaar 2025-2026
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Belangrijke thema’s en begrippen bij veroudering ....................................................... 4
1.1 Vergrijzing ..................................................................................................................... 4
1.2 Biopsychosociale perspectief .......................................................................................... 6
Hoofdstuk 2 Modellen van ontwikkeling ......................................................................................... 9
2.1 Biologische theorieën .......................................................................................................... 10
Hoofdstuk 3 Fysieke veranderingen bij ouderen ........................................................................... 15
Inleiding .................................................................................................................................. 15
3.1 Verschijningsvorm .............................................................................................................. 15
3.2 Lichaamsbouw ................................................................................................................... 17
3.3 Bewegingstelsel.................................................................................................................. 17
3.4 Vitale lichaamsfuncties....................................................................................................... 18
3.5 Controlesystemen van het lichaam ....................................................................................... 20
3.6 Zenuwstelsel ...................................................................................................................... 21
3.7 Sensatie en perceptie .......................................................................................................... 22
Hoofdstuk 4 fysieke gezondheid: ziektebeelden ........................................................................... 24
4.1 Ziekten van het cardiovasculaire systeem (hart- en bloedvaten) ............................................... 24
4.2 Kanker ............................................................................................................................... 25
4.3 Ziekten van het musculoskeletale systeem ............................................................................ 26
4.4 Diabetes ............................................................................................................................ 26
4.5 Ziekten van het ademhalingsstelsel....................................................................................... 26
Hoofdstuk 4 cognitie en gezond ouder worden ............................................................................. 28
4.1 Cognitie ............................................................................................................................. 28
4.2 Cognitieve achteruitgang: proximale factoren ......................................................................... 31
4.3 Consequenties met verminderd functioneren .................................................................. 36
Hoofdstuk 5 Cognitieve pathologische veroudering ...................................................................... 38
5.1 Delirium ...................................................................................................................... 38
5.2 Dementie .................................................................................................................... 39
5.2.1 Ziekte van Alzheimer......................................................................................................... 43
5.2.2 Frontotemporale dementie (FTD) ....................................................................................... 44
5.2.3 Lewy Body dementie (DLB) ................................................................................................ 45
5.2.4 Ziekte van Parkinson (subcorticaal) .................................................................................... 45
5.2.5 Vasculaire dementie ..................................................................................................... 47
5.2.6 Amnetische stoornissen ................................................................................................... 47
5.3 diagnostiek van neurodegeneratieve aandoeningen ................................................................ 49
5.3 (Vroeg)tijdige detectie van Alzheimerdementie: een neuropsychologische benadering ........ 50
2
,Hoofdstuk 6 Persoonlijkheid ....................................................................................................... 54
6.1 Psychodynamische perspectief ............................................................................................ 54
6.2 Traitbenadering .................................................................................................................. 56
6.3 Sociaal cognitieve benadering .............................................................................................. 58
6.4 Cognitieve perspectief (niet heel uitgebreid behandeld) .................................................... 60
6.5 Midlife crisis – Levinson ................................................................................................ 60
7 Succesvol ouder worden ..................................................................................................... 63
7.1 Theoretische perspectieven ................................................................................................. 63
8 Gastles Zelfbeschadiging bij ouderen: herkennen, begrijpen en begeleiden .......................... 65
8.1 Herkennen ......................................................................................................................... 65
8.2 Begrijpen ........................................................................................................................... 67
8.3 Begeleiden ......................................................................................................................... 68
3
, Hoofdstuk 1 Belangrijke thema’s en begrippen bij veroudering
Psychogerontologie:
de psychologie van het ouder worden en het sociaal-emotioneel functioneren van ouderen.
1.1 Vergrijzing
Video: living old → biologisch functieverlies → sociale gevolgen, cognitieve gevolgen.
80+ zijn een snelgroeiende groep
80+ is ineens in klik – moeilijk!
Sandwichgeneratie: mensen die zorg dragen voor hun oudere ouders en voor hun kleinkinderen.
→ Gemiddelde levensverwachting is 84 jaar.
→ Comorbiditeit: hart, bloeddruk, → Maar specialisten zijn niet op elkaar afgestemd. – wir war
van aanbod: holistisch beeld wordt vaak gemist! Er worden wel stappen gezet richting
comprehensive insentive.
→ Polyfarmacie: > 5 medicijnen per dag.
→ We worden ouder: probleem – levensjaren die erbij komen zijn niet heel gezonde levensjaren.
Is een vroeg pensioen wel goed? Je zinvol blijven voelen is heel belangrijk!
Ouderen: wie zijn ze?
- Verschillende termen: Senioren, bejaarden, … → OUDEREN (gekozen term door deze
doelgroep!)
- Chronologische leeftijd
• 65-74 jaar: “jonge” ouderen
• 75-84 jaar: “oude” ouderen
• > 85 jaar: “oudste” ouderen
• > 100 jaar: “centenarian”
• > 110 jaar: “super centenarian”
- Oudste persoon is 122 jaar geworden
Functionele leeftijd (in de praktijk zeer moeilijk!)
• Biologische leeftijd
• Psychologische leeftijd
• Sociale leeftijd
4
