CONTEXTBEGELEIDING
DEEL 1: BETREKKEN & BEGELEIDEN VAN GEZINNEN EN
CONTEXTEN
1 SITUERING
1.1 VAN BESCHERMING VAN HET INDIVIDU NAAR BEGELEIDING VAN DE CONTEXT
Grootste evolutie:
Maatschappelijke evoluties en evoluties in wetgeving en hulpverlening gaan hand in hand
o Hebben toenemende belang van de context rondom een individu
1.1.1 BELANG VAN HET GEZIN, MAAR OOK BESCHERMING VAN HET KIND
Een korte overview…
Verschillende evoluties => Gevolgen?
Einde 19de eeuw, afschaffing van kinderarbeid
o Men spreekt voor het eerst van ‘het gezin’ – verdelen van taken,…
Wetgeving op kinderbescherming:
Nam bescherming tegen een onwenselijke en onwaardige opvoeding
Greep in vanuit het idee van belang van het kind
Armoede, gebrekkige huisvestging = sociale problemen
Belang van individu, kind uit gezin halen – kinderen werden steeds meer uit huis geplaatst
1.1.2 BIJSTAND EN GEZINSGERICHTE HULPVERLENING
Gezinsgericht werken ontstaat in deze periode
John bowlby:
Opkomst van zijn Hechtingstheorie
o belang van een warme thuissituatie/ opvoedingsfiguur als cruciaal voor de ontwikkeling
Zet uithuisplaatsingen onder druk: slecht voor hechting
o Beter om gezin aan te pakken, kind uithuisplaatsen zoveel mogelijk vermijden
Jeugdbeschermingswet:
Versterkte de inzet op het gezin verder
Geleidelijk aan verschuiving van:
o Bescherming van het kind bijstand van het gezin & meer gezinsgerichte hulpverlening
Sociale bescherming als preventieve maatregel
Systeemtheorie:
Focus op belang van gezinsbehandeling
o Vanuit geloof dat problemen zich niet alleen binnen een individu manifesteren
o Ook tussen individuen en binnen gezin
Legt basis voor ruimer betrekken van netwerk of mensen rondom gezinnen
Het gedrag heeft altijd een betekenis binnen het systeem
Contextbegeleiding Pagina 1 van 50
, We moeten met het systeem/gezin werken
Zegt dat andere systemen ook invloed hebben, zoals:
o School, vrienden,…
Emancipatie van vrouwen
Vrouwen gaan terug gaan werken
Zelfde rechten als mannen willen
Gevolgen: kinderen gaan naar grootouders, opvang,…
o Leidt tot meer diverse gezinsvormen , kleiner worden van gezinnen (ook door pil)
1.1.3 2 HEDENDAAGSE SPEERPUNTEN – KENNEN IN EIGEN WOORDEN!
Contextbegeleiding en vermaatschappelijking van de zorg:
Ouders worden meer geconfronteerd met opvattingen over hoe het hoort te gaan in een gezin
o Wat goed ouderschap is, hoe kinderen moeten ontwikkelingen,…
Kleiner worden van gezinnen = meer aandacht voor het kind
o Vb ‘baby on board’
Toenemende onzekerheid bij ouders toename sociale media
Postmoderne gezin – heel veel verschillende gezinsvormen
o Wegvallen van ‘vaste normen en waarden’
o Ben ik op de juiste manier bezig?
“Contextbegeleiding = wordt gezien als de centrale module binnen het
vernieuwde hulpverleningslandschap.
trainer van de sportclub, kunnen inbegrepen zijn.”
Contextbegeleiding omvat wat vroeger benoemd
(Jeugdhulp)
werd als thuisbegeleiding, gezinsbegeleiding,
netwerkbegeleiding, …
Het is dus veel ruimer dan enkel de contacten met
de vader en/of moeder (opvoedingsfiguur). We
begrijpen onder contextbegeleiding de aan
hulpverleningsdoelstellingen gekoppelde
begeleidingscontacten in en met het netwerk van de
jongere. Dit betekent dat hulpverleningscontacten
met school, CLB, de sociaal werker, de
vertrouwenspersoon van de jongere, de
In de NRTJ moet waar een verblijfs- of dagbegeleidingsmodule geactiveerd is
o Ook een contextbegeleidingsmodule actief zijn
Vlaamse beleid stuurt aan op:
o Het inzetten van informele zorg ( zorg verleend door niet professionelen)
o Appelleren van sociale netwerken bij hulpverlening aan (volwassen) clienten, onder ruime
vlag van vermaatschappelijking
Vermaatschappelijk van de zorg “Verschuiving binnen de zorg waarbij ernaar
gestreefd wordt om mensen met beperkingen,
chronisch zieken, kwetsbare ouderen, jongeren met
gedrags- en emotionele problemen, mensen die in
armoede leven, … met al hun mogelijkheden en
kwetsbaarheden een eigen zinvolle plek in de
samenleving te laten innemen, hen daarbij waar
nodig te ondersteunen en de zorg zoveel mogelijk
geïntegreerd in de samenleving te laten verlopen.”
Contextbegeleiding Pagina 2 van 50
, (Visienota integrale zorg en ondersteuning, 2012)
Men verwijst hierbij naar:
o Toenemende individualisering, stijgende vraag naar zorg, wachtlijsten,…
o Maar ook naar de kracht van informele zorg en mantelzorgers
Men wil vanuit het beleid:
o Sociale netwerken, buurtwerking en het verenigingsleven aanmoedigen
o Zodat mensen zich terug meer verbonden voelen
Streeft naar een meer solidaire samenleving
Erkent dat elke burger een volwaardige plaats heeft in de samenleving
Heel wat kritieken op deze visie
o Die vooral uitgaan van het recht op zorg en risico dat dit niet vervuld wordt
Vermaatschappelijking en het aanboren van informele zorg moet geflankeerd blijven door een structureel
gegarandeerd en toegankelijk zorgaanbod.
1.1.4 CONCLUSIE – ZIE P8
Verandering naar meer gezinsgerichte benadering
o Naast het kind, ook het gehele gezin betrekken in begeleiding
o Ook bij kinderen in residentiële zorg
Evolutie in betrekken & uitbreiden van bredere netwerk rondom client
Dit verandert de rol van de hulpverlener
o Hij dient een samenwerkingsverband met alle betrokkenen op te bouwen
o Dient actief te werken aan een sociaal vangnet
1.2 EN NU? CONTEXTBEGELEIDING ANNO 2023
1.2.1 WHATS IN A WORD?
Gezin = Directe familie zijn de mensen die nauw betrokken zijn bij de dagelijkse gang van zaken in uw
huishouden en die elkaar regelmatig ondersteunen. Familieleden kunnen bloedverwanten of nauwe
persoonlijke relaties hebben
Context =Alle betekenisvolle relaties die je omringen en met wie je in een dynamische
verbondenheid leeft. We kijken dus niet alleen naar het gezin waarin je leeft of waar je deel van
uitmaakt maar ook naar alle andere betekenisvolle relaties die je hebt
(sociaal) Netwerk = en groepering van mensen met wie een persoon (de centrale actor) min of meer
duurzame banden onderhoudt voor de vervulling van noodzakelijke levensbehoeften.
Een sociaal netwerk draagt bij tot welzijn van mensen en voldoet aan behoefte van mensen om
Contextbegeleiding Pagina 3 van 50
, ergens bij te horen. sociaal netwerk is breder dan, maar omvat ook het gezins- en familiale netwerk.
Verschil tussen netwerk en context:
Onduidelijk
Men kan argumenteren dat:
o Netwerkbegrip breder gaat en ook minder ‘betekenisvolle’ relaties opneemt
Netwerken niet alleen nood aan strong ties ( sterke sociale relaties) ook aan weak ties
o Beiden zijn noodzakelijk
Putman: onderscheid bonding & bridging
o Bonding = zich verbinden, hechten, een emotionele bang krijgen met elkaar
Met mensen die in een gelijkaardige levenssituatie zitten
Kan een noodzakelijke voorwaarde te zijn om naar bridging te gaan
o Bridging = netwerken die mensen met externe hulpbronnen verbinden
Contextbegeleiding anno 2023
gaat over betrekken van gezin/ de familiale context + over wijdere context rondom de client
in kaart brengen van netwerk & het verstevigen of uitbreiden ervan
1.2.2 GEZINS-EN/OF CONTEXTBEGELEIDING ALS FUNCTIE
Functie = Gezinsbegeleider en contextbegeleider binnen begeleiding van minderjarigen (minderjarige als
aangemelde cliënt)
GEZINSBEGELEIDER
Vaker voorbehouden voor begeleiders die aan huis gaan bij gezinnen met thuiswonende kinderen
Meer over rechtstreeks toegankelijke jeugdhulp
Vaak gezinnen met opvoedingsmoeilijkheden of gezinnen met een kind met beperking of
ontwikkelingsstoornis
o Vaak sprake van thuisbegeleiding of vroegbegeleiding
CONTEXTBEGELEIDER
Wordt meer gebruikt in niet rechtstreeks toegankelijke jeugdhulp
Zowel voor begeleiders die aan huis gaan bij gezinnen met nog thuiswonende kinderen
o Als voor begeleiders die inzetten op de context van kinderen of jongeren in residentiele hulp
Staat centraal in hulpaanbod
Ook soms in functie van autonoom wonen
Afkortingen:
CKG = centrum kinderzorg en gezinsondersteuing
o Aan huis gaan en met het gezin werken
CIG = centrum integrale gezinszorg
Vroegbegeleiding
o Kind als ouder worden opgenomen in het centrum
Thuisbegeleiding
CBAW = contextbegeleiding in functie van Autonoom wonen Gezinsbegeleiding
OOOC = onthaal, observatie en orientatie centrum Contextbegeleiding
RTH = rechtstreeks toegankelijke hulp …
NRTH = niet-rechtstreeks toegankelijke hulp
VAPH = vlaams agentschap voor personen met een handicap
Contextbegeleiding Pagina 4 van 50
DEEL 1: BETREKKEN & BEGELEIDEN VAN GEZINNEN EN
CONTEXTEN
1 SITUERING
1.1 VAN BESCHERMING VAN HET INDIVIDU NAAR BEGELEIDING VAN DE CONTEXT
Grootste evolutie:
Maatschappelijke evoluties en evoluties in wetgeving en hulpverlening gaan hand in hand
o Hebben toenemende belang van de context rondom een individu
1.1.1 BELANG VAN HET GEZIN, MAAR OOK BESCHERMING VAN HET KIND
Een korte overview…
Verschillende evoluties => Gevolgen?
Einde 19de eeuw, afschaffing van kinderarbeid
o Men spreekt voor het eerst van ‘het gezin’ – verdelen van taken,…
Wetgeving op kinderbescherming:
Nam bescherming tegen een onwenselijke en onwaardige opvoeding
Greep in vanuit het idee van belang van het kind
Armoede, gebrekkige huisvestging = sociale problemen
Belang van individu, kind uit gezin halen – kinderen werden steeds meer uit huis geplaatst
1.1.2 BIJSTAND EN GEZINSGERICHTE HULPVERLENING
Gezinsgericht werken ontstaat in deze periode
John bowlby:
Opkomst van zijn Hechtingstheorie
o belang van een warme thuissituatie/ opvoedingsfiguur als cruciaal voor de ontwikkeling
Zet uithuisplaatsingen onder druk: slecht voor hechting
o Beter om gezin aan te pakken, kind uithuisplaatsen zoveel mogelijk vermijden
Jeugdbeschermingswet:
Versterkte de inzet op het gezin verder
Geleidelijk aan verschuiving van:
o Bescherming van het kind bijstand van het gezin & meer gezinsgerichte hulpverlening
Sociale bescherming als preventieve maatregel
Systeemtheorie:
Focus op belang van gezinsbehandeling
o Vanuit geloof dat problemen zich niet alleen binnen een individu manifesteren
o Ook tussen individuen en binnen gezin
Legt basis voor ruimer betrekken van netwerk of mensen rondom gezinnen
Het gedrag heeft altijd een betekenis binnen het systeem
Contextbegeleiding Pagina 1 van 50
, We moeten met het systeem/gezin werken
Zegt dat andere systemen ook invloed hebben, zoals:
o School, vrienden,…
Emancipatie van vrouwen
Vrouwen gaan terug gaan werken
Zelfde rechten als mannen willen
Gevolgen: kinderen gaan naar grootouders, opvang,…
o Leidt tot meer diverse gezinsvormen , kleiner worden van gezinnen (ook door pil)
1.1.3 2 HEDENDAAGSE SPEERPUNTEN – KENNEN IN EIGEN WOORDEN!
Contextbegeleiding en vermaatschappelijking van de zorg:
Ouders worden meer geconfronteerd met opvattingen over hoe het hoort te gaan in een gezin
o Wat goed ouderschap is, hoe kinderen moeten ontwikkelingen,…
Kleiner worden van gezinnen = meer aandacht voor het kind
o Vb ‘baby on board’
Toenemende onzekerheid bij ouders toename sociale media
Postmoderne gezin – heel veel verschillende gezinsvormen
o Wegvallen van ‘vaste normen en waarden’
o Ben ik op de juiste manier bezig?
“Contextbegeleiding = wordt gezien als de centrale module binnen het
vernieuwde hulpverleningslandschap.
trainer van de sportclub, kunnen inbegrepen zijn.”
Contextbegeleiding omvat wat vroeger benoemd
(Jeugdhulp)
werd als thuisbegeleiding, gezinsbegeleiding,
netwerkbegeleiding, …
Het is dus veel ruimer dan enkel de contacten met
de vader en/of moeder (opvoedingsfiguur). We
begrijpen onder contextbegeleiding de aan
hulpverleningsdoelstellingen gekoppelde
begeleidingscontacten in en met het netwerk van de
jongere. Dit betekent dat hulpverleningscontacten
met school, CLB, de sociaal werker, de
vertrouwenspersoon van de jongere, de
In de NRTJ moet waar een verblijfs- of dagbegeleidingsmodule geactiveerd is
o Ook een contextbegeleidingsmodule actief zijn
Vlaamse beleid stuurt aan op:
o Het inzetten van informele zorg ( zorg verleend door niet professionelen)
o Appelleren van sociale netwerken bij hulpverlening aan (volwassen) clienten, onder ruime
vlag van vermaatschappelijking
Vermaatschappelijk van de zorg “Verschuiving binnen de zorg waarbij ernaar
gestreefd wordt om mensen met beperkingen,
chronisch zieken, kwetsbare ouderen, jongeren met
gedrags- en emotionele problemen, mensen die in
armoede leven, … met al hun mogelijkheden en
kwetsbaarheden een eigen zinvolle plek in de
samenleving te laten innemen, hen daarbij waar
nodig te ondersteunen en de zorg zoveel mogelijk
geïntegreerd in de samenleving te laten verlopen.”
Contextbegeleiding Pagina 2 van 50
, (Visienota integrale zorg en ondersteuning, 2012)
Men verwijst hierbij naar:
o Toenemende individualisering, stijgende vraag naar zorg, wachtlijsten,…
o Maar ook naar de kracht van informele zorg en mantelzorgers
Men wil vanuit het beleid:
o Sociale netwerken, buurtwerking en het verenigingsleven aanmoedigen
o Zodat mensen zich terug meer verbonden voelen
Streeft naar een meer solidaire samenleving
Erkent dat elke burger een volwaardige plaats heeft in de samenleving
Heel wat kritieken op deze visie
o Die vooral uitgaan van het recht op zorg en risico dat dit niet vervuld wordt
Vermaatschappelijking en het aanboren van informele zorg moet geflankeerd blijven door een structureel
gegarandeerd en toegankelijk zorgaanbod.
1.1.4 CONCLUSIE – ZIE P8
Verandering naar meer gezinsgerichte benadering
o Naast het kind, ook het gehele gezin betrekken in begeleiding
o Ook bij kinderen in residentiële zorg
Evolutie in betrekken & uitbreiden van bredere netwerk rondom client
Dit verandert de rol van de hulpverlener
o Hij dient een samenwerkingsverband met alle betrokkenen op te bouwen
o Dient actief te werken aan een sociaal vangnet
1.2 EN NU? CONTEXTBEGELEIDING ANNO 2023
1.2.1 WHATS IN A WORD?
Gezin = Directe familie zijn de mensen die nauw betrokken zijn bij de dagelijkse gang van zaken in uw
huishouden en die elkaar regelmatig ondersteunen. Familieleden kunnen bloedverwanten of nauwe
persoonlijke relaties hebben
Context =Alle betekenisvolle relaties die je omringen en met wie je in een dynamische
verbondenheid leeft. We kijken dus niet alleen naar het gezin waarin je leeft of waar je deel van
uitmaakt maar ook naar alle andere betekenisvolle relaties die je hebt
(sociaal) Netwerk = en groepering van mensen met wie een persoon (de centrale actor) min of meer
duurzame banden onderhoudt voor de vervulling van noodzakelijke levensbehoeften.
Een sociaal netwerk draagt bij tot welzijn van mensen en voldoet aan behoefte van mensen om
Contextbegeleiding Pagina 3 van 50
, ergens bij te horen. sociaal netwerk is breder dan, maar omvat ook het gezins- en familiale netwerk.
Verschil tussen netwerk en context:
Onduidelijk
Men kan argumenteren dat:
o Netwerkbegrip breder gaat en ook minder ‘betekenisvolle’ relaties opneemt
Netwerken niet alleen nood aan strong ties ( sterke sociale relaties) ook aan weak ties
o Beiden zijn noodzakelijk
Putman: onderscheid bonding & bridging
o Bonding = zich verbinden, hechten, een emotionele bang krijgen met elkaar
Met mensen die in een gelijkaardige levenssituatie zitten
Kan een noodzakelijke voorwaarde te zijn om naar bridging te gaan
o Bridging = netwerken die mensen met externe hulpbronnen verbinden
Contextbegeleiding anno 2023
gaat over betrekken van gezin/ de familiale context + over wijdere context rondom de client
in kaart brengen van netwerk & het verstevigen of uitbreiden ervan
1.2.2 GEZINS-EN/OF CONTEXTBEGELEIDING ALS FUNCTIE
Functie = Gezinsbegeleider en contextbegeleider binnen begeleiding van minderjarigen (minderjarige als
aangemelde cliënt)
GEZINSBEGELEIDER
Vaker voorbehouden voor begeleiders die aan huis gaan bij gezinnen met thuiswonende kinderen
Meer over rechtstreeks toegankelijke jeugdhulp
Vaak gezinnen met opvoedingsmoeilijkheden of gezinnen met een kind met beperking of
ontwikkelingsstoornis
o Vaak sprake van thuisbegeleiding of vroegbegeleiding
CONTEXTBEGELEIDER
Wordt meer gebruikt in niet rechtstreeks toegankelijke jeugdhulp
Zowel voor begeleiders die aan huis gaan bij gezinnen met nog thuiswonende kinderen
o Als voor begeleiders die inzetten op de context van kinderen of jongeren in residentiele hulp
Staat centraal in hulpaanbod
Ook soms in functie van autonoom wonen
Afkortingen:
CKG = centrum kinderzorg en gezinsondersteuing
o Aan huis gaan en met het gezin werken
CIG = centrum integrale gezinszorg
Vroegbegeleiding
o Kind als ouder worden opgenomen in het centrum
Thuisbegeleiding
CBAW = contextbegeleiding in functie van Autonoom wonen Gezinsbegeleiding
OOOC = onthaal, observatie en orientatie centrum Contextbegeleiding
RTH = rechtstreeks toegankelijke hulp …
NRTH = niet-rechtstreeks toegankelijke hulp
VAPH = vlaams agentschap voor personen met een handicap
Contextbegeleiding Pagina 4 van 50
