samenvatting Kwaliteit van leven | Ontwikkelingsstoornissen | Hogeschool Gent | 2025/26

KVL PERSONEN MET EEN
ONTWIKKELINGSSTOORNIS
DEEL1: WAT ZIJN ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN?

1 TERMINOLOGIE EN AFBAKENING

1.1 DEFINITIE

Een ontwikkelingsstoornis
= een neurobiologische stoornis die in de (vroege) ontwikkelingsperiode tot uiting komt, die gekenmerkt wordt
door ontwikkelingsachterstanden op een of meerdere functiedomeinen en die levenslang beperkingen
veroorzaakt in het persoonlijk, sociale, schoolse of beroepsmatig functioneren.”

 Gebaseerd op de omschrijving die gegeven wordt in de DSM-5

Neurobiologische stoornis:

 Oorsprong: in de hersenontwikkeling
 Kan resultaat zijn van:
o Genetische aanleg (via overerving of spontane mutaties)
o Prenatale omgevingsfactoren ( overmatig alcohol tijdens zwangerschap)
o Perinatale factoren (vroeggeboorte of geboortecomplicaties)
 Een aangeboren stoornis

(vroege) ontwikkelingsperiode:

 Meestal zichtbaar op kinderleeftijd
 Mate waarin symptomen tot uiting komen wordt beïnvloed
o door verschillende omgevingsfactoren en kindfactoren

ontwikkelingsachterstanden:

 ontwikkelingsstoornis belemmert de ontwikkeling op 1 of meerdere ontwikkelingsdomeinen,
waaronder:
o cognitie
o sensorimotoriek
o taal en communicatie
o sociaal-emotioneel functioneren

levenslange beperkingen:

 een levenslange stoornis
 die belemmeringen veroorzaakt in de participatie aan het dagelijks (maatschappelijk) leven op
verschillende terreinen

is er sprake van een ontwikkelingsstoornis?

 De eerste 2 kenmerken impliceren dat het niet gaat om:
o Psychische/psychiatrische stoornissen die ook op latere leeftijd kunnen ontstaan
 Bv angst of stemmingsstoornis (= geen ontwikkelingsstoornis)


KVL personen met een ontwikkelingsstoornis Pagina 1 van 60

, oOf die enkel veroorzaakt worden door stress of andere omgevingsfactoren
 Bv PTS of reactieve hechtingsstoornis (= geen ontwikkelingsstoornis)
 Het 4de kenmerk betekent dat
o stoornissen bij kinderen die door medische of psychologische interventies ook volledig
kunnen verdwijnen
 bv eetstoornis of bedplassen (= geen ontwikkelingsstoornis)

Ontwikkelingsstoornis (= aangeboren) Geen ontwikkelingsstoornis
- leerstoornis (vb dyslectie) - Angststoornis
- ADHD - Reactieve hechtingsstoornis
- ASS - Eetstoornis
- Bedplassen



1.2 SOORTEN

VERSTANDELIJKE BEPERKINGEN
= deficiënties (tekorten) in algemene cognitieve functies

 Onderscheid tussen:
o Verstandelijke ontwikkelingsstoornis
o Globale ontwikkelingsachterstand

COMMUNICATIESTOORNISSEN
= worden gekenmerkt door een verstoorde ontwikkeling van taal, spraak en/of sociale communicatie

 Taalstoornis
 Spraakklankstoornis
 Ontwikkelingsstotteren
 Sociale (pragmatische) communicatiestoornis

AUTISMESPECTRUMSTOORNIS (ASS)
= overkoepelende term om alle stoornissen binnen het autismespectrum aan te duiden

 Kinderen vertonen ernstige tekorten in sociale omgang en beperkte interesses en gedragingen

AANDACHTSDEFICIËNTIE -/HYPERACTIVITEITSSTOORNIS (ADHD)
= stoornis met centraal: stoornissen in de aandacht en/of hyperactiviteit en impulsiviteit

 Adhd in de kindertijd gaat vaak samen met externaliserende stoornissen:
o Oppositioneel-opstandige stoornis (ODD)
o Normoverschrijden-gedragsstoorns (CD)

(SPECIFIEKE) LEERSTOORNISSEN
= specifieke tekorten in het leren van basale schoolse vaardigheden

 Lezen – Dyslexie
 Spellen – Dysorthografie
 Rekenen – Dyscalculie
 NLD (niet opgenomen DSM-5)

MOTORISCHE STOORNISSEN

 Coördinatieontwikkelingsstoornis (DCD)

KVL personen met een ontwikkelingsstoornis Pagina 2 van 60

, o Sprake van problemen in de coördinatie van motorische handelingen (knippen)
o Waardoor deze onhandig en traag of onnauwkeurig worden uitgevoerd

 Ticstoornissen
o Worden gekenmerkt door:
 plotselinge optredende, snelle, herhaalde, niet-ritmische bewegingen of geluiden
 Stereotiepe – bewegingsstoornis
o Wordt gekenmerkt door:
 Repetitieve, driftmatige en doelloze bewegingen (fladderen, wiegen, zichzelf slaan,..)



Binnen sommige ontwikkelingsstoornissen wordt er:

 verder een opdeling gemaakt in subgroepen ipv subtypes
o op basis van verschillen in de verschijningsvorm (uiterlijk waarneembare gedragskenmerken)
 Variatie binnen een ontwikkelingsstoornis hebben meestal dezelfde oorzaak
 Meer dimensionele benadering i.p.v. sterk categoriaal
 Dynamische concept i.p.v. statisch concept

voorbeeld: ADHD
een onderscheid in

 het gecombineerde type
 het overwegend onoplettende type
 het overwegend hyperactief-impulsieve type

nu  subgroepen, vroeger  subtypen
discussies, redenen boek p16

1.3 CRITERIA STOORNIS

1.Significant meer problemen dan gemiddeld
 Niet meer als categoriaal (je hebt het of je hebt het niet)  nu = dimensionele aandoening
 Elke menselijke eigenschap loopt op een continuüm van minimaal tot maximaal aanwezig
 Gedrag van kinderen met ontwikkelingsstoornissen verschilt kwalitatief niet van gedrag van kinderen
met een gewoon ontwikkelingsverloop
o Met uitzondering van bv opvallende tics, stereotypen
 Kinderen met ontwikkelingsstoornissen
o Vertonen wel significant meer problemen dan gemiddeld
 Ze situeren zich dus op de relevante dimensies aan het extreme uiteinde
o Rechts: ongewenste trekken (hyperactiviteit)
o Links: gewenste trekken (leesvaardigheid)

Deze dimensionele benadering van ontwikkelingsstoornissen impliceert dat er sprake kan zijn van een meer of
minder ernstige mate van de stoornis:




KVL personen met een ontwikkelingsstoornis Pagina 3 van 60

, 2. Op verschillende dimensies
 Deze combintatie van verschillende probleemgebieden, van symptomen die samen een klinisch beeld
vormen van een specifieke ontwikkelingsstoornis

3. De problemen zijn hardnekkig/persistent  niet in een vingerknip op te lossen
 Niet tijdelijk, houden lan gaan
 Verdwijnen niet van de ene dag op de andere dag

4. De problemen zijn pervasief  = alles doordringend
 Symptomen zijn aanwezig in verschillende contexten (school, thuis, werk, vrije tijd,..)
 Niet gebonden aan (stresserende) factoren
 = het pervasiviteitscriterium

5. Niet leeftijdsadequaat
 Moeten significant afwijken van wat passend is voor een bepaalde leeftijd
 Kijken naar welke ontwikkelingsfase het kind zich bevindt

6. Significante belemmeringen in dagdagelijks leven
 Problemen moeten een hinder vormen voor de persoon in dagelijks leven
 Berokkenen last op verschillende levensdomeinen, zoals:
o Omgaan met leeftijdsgenoten, mee kunnen op school, functioneren in een gezin
 = beperkingscriterium

1.4 SECUNDAIRE KENMERKEN

Primaire kenmerken = kernsymptomen
 kenmerken die minimaal aanwezig moeten zijn om de diagnose te stellen
 = diagnostische kenmerken

Secundaire kenmerken = gevolg van primaire symptomen

 Ontstaan wanneer een ontwikkelingsstoornis niet tijdig wordt herkend of wanneer de persoon zelf
en/of zijn omgeving er niet adequaat mee omgaat

Vaak voorkomende gevolgen op psycho-sociaal vlak:

 Faalervaringen
 Grote frustraties, schaamtegevoelens en demotivatie
 Laag zelfbeeld
 Inadequate attributiestijl  groter risico op ‘fixed mindset’
o Goed je best doen en het loont niet
o Goed je best doen en je wordt beloond = growth mindset
 Faalangstig
 Internaliserende problemen (faalangst  binnen jezelf)
 Externaliserende problemen (fysieke agressie  naar de buitenwereld uiten)
 Leerproblemen
 Afwijzing door leeftijdsgenoten
 Negatieve interacties met volwassenen

KVL personen met een ontwikkelingsstoornis Pagina 4 van 60