volledige samenvatting Politieke vraagstukken van duurzaamheid | UGent | 2025/26

Pol vraagstukken van
duurzaamheid
Les 1
Duurzaamheid in vogelvlucht
Een commissie moest rapport maken over problematiek rijk/arm-kloof en
klimaat -> rapport our common future -> we moeten beide problemen
SAMEN aanpakken: sustainable development, rekening houden met de
toekomstige generaties
 in die periode kreeg ‘duurzaam’ een andere betekenis, namelijk
toekomst die rechtvaardig en milieuvriendelijk is

Stap 1: rechtvaardigheid en ongelijkheid
 Rijkdom, armoede -> globaal/internationaal, continentaal, nationaal
en evolutie in tijd (zie pwp!)
 Wereldwijd minder mensen in extreme armoede, mr nt minder
ongelijkheid

Stap 2: ecologische grenzen
 Planetary boundaries = de planetaire
grenzen op ecosystemen die we niet mogen
overschrijden om binnen de veilige zone
(safe operating space) te blijven ->
Overschrijden van de grenzen tast de
werking van ecosystemen aan, gevaarlijk op
LT (aarde kan fundamenteel veranderen en
moeilijk leefbaar worden vr de mens)
 safe operating space gedefinieerd
vr de mensheid -> daarbinnen kunnen
we veilig handelen, grens = planetary
boundaries
 Doorheen de jaren steeds meer
planetary boundaries overschreden (vb climate change, verlies
aan biodiversiteit,…)
 Evolutie uitstoot CO2: moet dalen om stijging temperatuur in te
perken, mr blijft alleen mr stijgen…
 Beloftes VS vereisten
 Emission gap = de reductiebeloftes (NDCs) die landen
momenteel gedaan hebben in het kader van de klimaat-

, onderhandelingen halen totaal niet de niveaus die nodig zijn
om binnen de 2°C of 1,5°C grens te blijven -> verhouding
gedaan/nodig
 Verloren materialen
 Circularity gap: gebrek aan circulaire ec met recyclage??
 Verlies biodiversiteit
 Wereldwijde daling, mr sterke verschillen per regio

Stap 3: het specifieke v duurzaamheid
-> ongelijkheid en ecologische grenzen samengebracht, waarbij beide nt
losstaan v elkaar mr verbonden zijn en elkaar beïnvloeden
-> duurzame productie en consumptie: soc rechtvaardig EN ecologisch
houdbaar -> samen aanpakken!

Zie dias!!!



Bewoners




geïndustrialiseerde landen gem te hoge voetafdruk




X-as = soc vraagstuk (hier HDI: combinatie rijkdom, gezondheid en
onderwijs)
Y-as = ec vraagstuk (hier ec voetafdruk: hoeveel opp een groep jaarlijks
inneemt v/h ecosysteem vr consumptie en afvalproductie)
 Wat moet er gebeuren/belangrijkste duurzaamheidsuitdagingen?
Landen met hoge HDI moeten ec voetafdruk doen dalen zonder daarbij te

,dalen in HDI + landen met lage ec voetafdruk moeten HDI doen stijgen
zonder ec voetafdruk te doen stijgen

 Meest invloedrijk beeld op dit moment: leven binnen de donut ->
Kate Raworth: duurzame samenlevingen floreren i/e
donuteconomie tussen:
 Een ecologisch plafond -> bepaald door planetaire grenzen
 Een sociale basis -> geïnspireerd door de Duurzame
Ontwikkelingsdoelstellingen (ied moet toegang hebben tot
basisbenodigdheden)

 daartussen = the safe and just space for humanity




Boven ec grens = overschrijding planetaire
grezen
Onder soc grens = tekorten tov de soc basis




 Basisbegrippen v duurzaamheid
 Draagkracht, ecologische grenzen
 Sociale rechtvaardigheid
 Levenskwaliteit
 Intra (binnen generaties) - en intergenerationele (tussen
generaties) solidariteit (hier en elders, nu en later)
 Democratie

 het concept “duurzaamheid” is samengesteld uit meerdere
normatieve begrippen, die nt eenduidig te definiëren zijn. Dit
maakt van duurzaamheid een pol geladen, gecontesteerd
concept
 duurzaamheid is een normatief begrip (nt 1 juiste definitie):
mogelijk om contouren aan te geven v/e duurzame samenleving,
mr over de precieze invulling ervan en over het proces ernaar
toe, blijft altijd maatschappelijk debat mogelijk

,  wie moet het klimaatprobleem oplossen?
 Afh v welke logica moet een ander de verantwoordelijkheid
opnemen vr het oplossen v/h klimaatprobleem
 Het klimaatprobleem als combinatie v:
o Ecologische grenzen
o Rechtvaardigheid
o Verbinding tussen verleden, heden en toekomst
o Beslissingsmacht
 Ontginning en levens wereldwijd
 Het N is rijk dr oa grondstoffen uit het Z
 Environmental justice atlas -> geeft aan waar i/d wereld er
conflicten zijn rond zaken zoals water, energie,…
o Soc en milieu-impact ter plekke
o Wereldwijde verbanden en belangen tussen plaatsen
o Dikwijls gebouwd op historische patronen, teruglopend
tot de koloniale periode
o Ook duurzamere keuzes botsen op deze connecties vb
hernieuwbare energie en batterijen
 De SDG’s als integratiepoging -> overzicht v/d thema's die
momenteel i/d mainstream v/h debat over DO op de agenda staan




 PAS OP: duurzaamheid is veel meer dan klimaat -> En
duurzaamheidsbeleid en –acties moeten dus ook over veel meer
gaan dan over reductie van CO2

Duurzaamheid als pol vraagstuk
Pol wetenschap gaat er i/h alg vanuit dat pol in essentie over macht gaat -
> die uit zich op verschillende manieren (de 3 i’s, de a en de c):

1. Rol v discoursen: duurzaamheid als een strijd over ideeën (‘ideas’)
 Welke verschillende opvattingen leven er over problemen,
oplossingen, over gewenste toekomsten?
 Op welke verschillende principes, waarden, inzichten,
belangen is dat gebaseerd?
 Welke discoursen bepalen het debat in de samenleving en
hebben invloed in beleid en gedrag?
 Welke worden genegeerd en waarom?
2. Rol v/h handelingsvermogen v actoren (‘agency’): duurzaamheid
als kwestie v handelen, initiatief, opnemen v verantwoordelijkheid