Waarom Europa?
Van vredesproject tot oorlog in Oekraïne
1) Treaties
EU is based on an International Treaty
o Schuman declaration 1950 > Paris 1950-51-52 > ECSC
o EDC 1951-51- (1954)
o Treaties of Rome 1956-57-58 > EEC + Euratom
o SEA 1985-86-87
o Maastricht Treaty1990-92-93 (Summit December 1991) >EU
o Amsterdam 1996-97-99
o Nice 2000-01-03
o Convention 2002-03 > Constitutional Treaty 2003-04- (2005)
o Lisbon Treaty 2007-07-09
+ Fusion treaty/Schengen/Fiscal Compact …
2) Geography/enlargement
EU has a history of enlargement
o 1952: France/(West) Germany/Italy/Benelux-countries
o 1973: UK/Ireland/Denmark (Norway)
o 1981: Greece
o 1986: Spain/Portugal
o 1990: former GDR
o 1995: Austria/Finland/Sweden (Norway)
o 2004: Estonia/Latvia/Lithuania/Poland/Czech
Republic/Slovakia/Slovenia/Hungary/Cyprus/Malta
o 2007: Bulgaria/Romania
o 2013 (1 juli): Croatia
o 2020 (31 January): United Kingdom
o + Iceland/Türkiye/Western Balkan countries + …
3) Crises
EU has a history of crises
o Council of Europe
o EDC > NATO membership Germany
o British accession
o ‘empty chair crisis’ 1965-66
o monetary union
o Eurosclerose
o referenda Maastricht/Nice/Constitutional Treaty
o euro crisis
o migration crisis
o Brexit
, 1. Waarom bestaat er nog geen Europees leger?
1948: derde Algemene Vergadering van de VN
- Paul-Henri Spaak
o Belgisch premier en minister van Buitenlandse Zaken
o Gerichte boodschap aan de aanwezige delegatie van Moskou; probeert de
kerk tussen VS en SU zoveel mogelijk in het midden te houden
o Niet enthousiast over toetreding NAVO en economische hulp via
Marshallplan, maar beslist dat tegenstellingen tussen VS en SU
onoverbrugbaar zijn en voelt zich genoodzaakt een kant te kiezen
o ‘Nous avons peur’
De Koude Oorlog
Meteen na WOII is er hoop op meer constructieve internationale samenwerking. Tijdens
WOII besloten de geallieerden (waaronder VS en SU) niet alleen het nazisme en fascisme van
DUI, ITA en JAP te bestreiden, maar ook om de naoorlogse wereld vorm te geven.
Okt 1943: ministers van Buitenlandse Zaken van SU, VS en VK verzamelen + ambassadeur
van China in SU komen samen in Moskou.
- Nood aan nieuwe internationale organisatie wordt erkend, gebaseerd op het principe
van soevereinne gelijkheid tussen vredevolle staten
- De nieuwe organisatie moet leren uit de fouten van de Volkerenbond
Na ontmoetingen in Teheran en Washington D.C. wordt de VN voor het eerst opgeworpen.
In conferentie van Jalta (feb 1945) bevestigt Stalin de deelname van de SU aan de VN
(noodzakelijk voor slagen van de organisatie).
25 apr 1945: soldaten van VS en SU komen elkaar tegen in Oost-Duitsland aan de Elbe. 850
afgevaardigden uit50 landen komen samen om de VN formeel op te richten. Cruciaal voor
hun geloofwaardigheid was de VN veiligheidsraad met China, FRA, VS, SU en VK als
permanente leden (met een vetostem) → 6 roterende leden die elkaar om de 2 jaar
afwisselen, naar 10 roterende leden in 1965
Gevoel van optimisme en idee dat er een nieuw tijdperk aanbreekt waarin landen in vrede
samenleven, maar begin van Koude Oorlog door wederzijds wantrouwen.
➔ Stalin’s perspectief: VS en VK wachten heel lang tijdens WO2 om een westelijk front
op te richten (tot de landing van Normandië in juni 1944). SU lijdt al vanaf 1941
onder de permanente en directe confrontatie met Hitlers troepen. Hebben ze zo lang
gewacht om SU af te zwakken?
➔ Westers perspectief: communisten doen het heel goed in West-Europa (BE, ITA, FRA)
door beslissende rol van SU om de Duitsers te verslaan. Wordt er dubbel spel
gespeeld?
Tijdens de oorlog nog annexeert de SU de Baltische staten en een stuk van Finland.
Na de oorlog: betrokken bij de burgeroorlog in Griekenland en communistische
staatsgreep in Tsjecho- Slowakije. SU maakt ook veelvuldig gebruik van haar
, vetorecht. Pro-Sovjetpremier aan de macht in Perzië, steun van de Russen voor de
territoriale ambities van Armenië en Georgië.
➔ Verdrag van Washington in april 1949: oprichting van de NAVO, met als
zwaartepunt: collectieve verdedigingsbepaling: agressie op het grondgebied van 1
van de lidstaten boven de Kreeftskeerkring kan een aanval op alle deelnemende
landen betekenen. Eerste deelnemende landen zijn België, NL, Noorwegen, Port, VK
en VS, later ook Turk en Griek.
Bedoelt door de VS om de veiligheid van West-Eu tegen de dreiging van de SU
(communisme) uit econ en pol eigenbelang te garanderen.
➔ Reactie: oprichting Warschaupact (1955), als tegenhanger van NAVO, met Albanië,
Hongarije, Polen, Bulgarije, Roemenië, DDR en Tsjecho-Slowakije.
Pan Europa
Al na WO1 ideeën van Europese eenmaking.
• Cultureel: komt voort uit kosmopolisme dat al voor de opkomst van natinalisme
bestaat
• Politiek: overtuiging dat de natiestaat enkel geschikt is om actuele problemen aan te
pakken
• Economisch: Europa moet competitief blijven tov de SU en de VS
Bv: Graaf Richard von Choudenhove-Kalergi start in 1923 een pan-Europese beweging: Eu
landen kunnen via eco samenwerking in de erts-, kool- en mijnindustrie de handen in elkaar
slaan om toenadering tussen de Duitse Weimarrepubliek en de SU vermijden.
Bv: Briand-Kellogpact (1929): landen over heel de wereld ertoe verbinden om inplaats van
oorlog te kiezen voor vredevolle oplossingen wanneer conflicten opduiken. Hoewel WO2
gebeurt, zijn de geesten om de W-EU constallatie op een andere manier aan te pakken
gerijpt bij een deel van de elite.
Frans-Duitse verzoening
Relatie tussen FRA en Dui na WO2 heel delicaat, door Frans-Pruisische oorlog (1870-71),
WO1 en WO2 → allemaal in minder dan 75 jaar.
➔ Christendemocratische politici van beide landen spreken in het geheim op neutraal
terrein af (Genève) en leggen later ook langs heleboel kanalen informele contacten.
Ook liberalen en socialistische strekkingen leggen over de grenzen heen contacten.
De transnationale netwerken zijn zwak en spontaan, maar vormen wel belangrijke
basis voor Europese integratie (bv. aan de onderhandelingstafel waren de
hoofdrolspelers geen onbekenden meer) later meer structurele netwerken
➔ Churchill (1946): pleit voor Frans-Duitse verzoening als noodzakelijke voorwaarde
voor een ‘Verenigde Staten van Europa’. Zo kan Dui gere-integreerd worden in
Europa.
Konrad Adenauer (1876-1967)
• Geboren tijdens Duitse keizerrijk. Is een vooraanstaand politicus tijdens het
Weimarrerepubliek, tegenstander van het naziregime en na WO2 grondlegger en
vader van Bondsrepubliek Duitsland.
, • Actief als politici in geboortestad Keulen, wordt daar burgemeester in 1927.
• In de jaren ’30 op gespannen voet met de NSDAP (nationaalsocialistische partij van
Adolf Hitler). Hij weigert om nationaalsocialistische vlaggen op te hangen, nazi’s de
hand te schudden en Hitler te ontvangen in stadhuis van Keulen.
• Hitler ontheft hem in 1933 zijn ambt. Adenauer duikt onder, wordt echter opgepakt,
vrijgelaten en opnieuw opgepakt. In 1944 wordt hij 9 weken vastgehouden omdat de
NSDAP denkt dat hij iets te maken heeft met de mislukte moordpoging op Hitler.
• Meteen na WO2, in 1946, wordt Adenauer voorzitter van de pas opgerichte CDU. Drie
jaar later wordt hij verkozen als eerste kanselier van het Duitse Bondsrepubliek +
Minister van Buitenlandse Zaken.
• Met hulp van Ludwig Erhard (minister van Economische Zaken) slaagt Adenauer er snel
in om de West-Duitse economie snel terug te doen opbloeien (Wirtschaftswunder). Hij
kiest voor een relatief vrije economie, een sociale markteconomie met ordoliberale
model.
• Hij beseft dat een volwaardige Europese integratie pas kan plaatsvinden als hij er in
slaagt het wantrouwen bij de rest van de West-Europese landen weg te nemen.
o EGKS in 1952
o Lidmaatschap NAVO in 1955
o Europese Gemeenschappen in 1957
• Overleeft in 1952 een moordaanslag in München.
• Slaat in 1952 voorstel van Stalin af om Duitsland als neutrale macht te herenigen.
• Ligt onder vuur in eigen land omdat de vervolging van de SS’ers te mild zou verlopen.
• In nadagen van zijn bondskanselierschap: bouw van de Berlijnse Muur + Spiegel-
affaire.
• Sluit vlak voor aftreden samen met Frans president Charles De Gaulle het Duits-Franse
vriendschapsverdrag.
• Blijft tot 1963 bondskanselier, leidt 5 opeenvolgende regeringen in toenmalige
hoofdstad Bonn. Blijft na aftreden voorzitter van CDU.
Benelux als voorbeeld
België, NL en Lux bereiken in 1943 en 1944 een akkoord over uniform betalingsverkeer,
versterkte econ betrekkingen en een eengemaakte tariefgemeenschap. (basis hiervan is de
Belgisch-Luxemburgse unie (1921) waarmee BE en Lux-stad één munt en douane-unie
nastreven.)
➔ 1944: Benelux wordt opgericht als internationale organisatie
➔ 1948: Benelux-verdrag gaat in werking: de drie landen vormen één douane-unie
➔ 1958: Economische Unie, gericht op een gemeenschappelijk handelsbeleid met derde
landen, coördinatie van het economisch, financieel en sociaal beleid om het vrije
verkeer van goederen, diensten, personeel en kapitaal.
➔ Fritalux: poging om Frankrijk en Italië mee te betrekken, lukt niet.
➔ Relatief autonome instellingen: ministercomité, algemeen secretariaat, gerechtshof
en parlement. (4 instellingen zien we ook terug in EGKS en EU → voorbeeldfunctie)
Van vredesproject tot oorlog in Oekraïne
1) Treaties
EU is based on an International Treaty
o Schuman declaration 1950 > Paris 1950-51-52 > ECSC
o EDC 1951-51- (1954)
o Treaties of Rome 1956-57-58 > EEC + Euratom
o SEA 1985-86-87
o Maastricht Treaty1990-92-93 (Summit December 1991) >EU
o Amsterdam 1996-97-99
o Nice 2000-01-03
o Convention 2002-03 > Constitutional Treaty 2003-04- (2005)
o Lisbon Treaty 2007-07-09
+ Fusion treaty/Schengen/Fiscal Compact …
2) Geography/enlargement
EU has a history of enlargement
o 1952: France/(West) Germany/Italy/Benelux-countries
o 1973: UK/Ireland/Denmark (Norway)
o 1981: Greece
o 1986: Spain/Portugal
o 1990: former GDR
o 1995: Austria/Finland/Sweden (Norway)
o 2004: Estonia/Latvia/Lithuania/Poland/Czech
Republic/Slovakia/Slovenia/Hungary/Cyprus/Malta
o 2007: Bulgaria/Romania
o 2013 (1 juli): Croatia
o 2020 (31 January): United Kingdom
o + Iceland/Türkiye/Western Balkan countries + …
3) Crises
EU has a history of crises
o Council of Europe
o EDC > NATO membership Germany
o British accession
o ‘empty chair crisis’ 1965-66
o monetary union
o Eurosclerose
o referenda Maastricht/Nice/Constitutional Treaty
o euro crisis
o migration crisis
o Brexit
, 1. Waarom bestaat er nog geen Europees leger?
1948: derde Algemene Vergadering van de VN
- Paul-Henri Spaak
o Belgisch premier en minister van Buitenlandse Zaken
o Gerichte boodschap aan de aanwezige delegatie van Moskou; probeert de
kerk tussen VS en SU zoveel mogelijk in het midden te houden
o Niet enthousiast over toetreding NAVO en economische hulp via
Marshallplan, maar beslist dat tegenstellingen tussen VS en SU
onoverbrugbaar zijn en voelt zich genoodzaakt een kant te kiezen
o ‘Nous avons peur’
De Koude Oorlog
Meteen na WOII is er hoop op meer constructieve internationale samenwerking. Tijdens
WOII besloten de geallieerden (waaronder VS en SU) niet alleen het nazisme en fascisme van
DUI, ITA en JAP te bestreiden, maar ook om de naoorlogse wereld vorm te geven.
Okt 1943: ministers van Buitenlandse Zaken van SU, VS en VK verzamelen + ambassadeur
van China in SU komen samen in Moskou.
- Nood aan nieuwe internationale organisatie wordt erkend, gebaseerd op het principe
van soevereinne gelijkheid tussen vredevolle staten
- De nieuwe organisatie moet leren uit de fouten van de Volkerenbond
Na ontmoetingen in Teheran en Washington D.C. wordt de VN voor het eerst opgeworpen.
In conferentie van Jalta (feb 1945) bevestigt Stalin de deelname van de SU aan de VN
(noodzakelijk voor slagen van de organisatie).
25 apr 1945: soldaten van VS en SU komen elkaar tegen in Oost-Duitsland aan de Elbe. 850
afgevaardigden uit50 landen komen samen om de VN formeel op te richten. Cruciaal voor
hun geloofwaardigheid was de VN veiligheidsraad met China, FRA, VS, SU en VK als
permanente leden (met een vetostem) → 6 roterende leden die elkaar om de 2 jaar
afwisselen, naar 10 roterende leden in 1965
Gevoel van optimisme en idee dat er een nieuw tijdperk aanbreekt waarin landen in vrede
samenleven, maar begin van Koude Oorlog door wederzijds wantrouwen.
➔ Stalin’s perspectief: VS en VK wachten heel lang tijdens WO2 om een westelijk front
op te richten (tot de landing van Normandië in juni 1944). SU lijdt al vanaf 1941
onder de permanente en directe confrontatie met Hitlers troepen. Hebben ze zo lang
gewacht om SU af te zwakken?
➔ Westers perspectief: communisten doen het heel goed in West-Europa (BE, ITA, FRA)
door beslissende rol van SU om de Duitsers te verslaan. Wordt er dubbel spel
gespeeld?
Tijdens de oorlog nog annexeert de SU de Baltische staten en een stuk van Finland.
Na de oorlog: betrokken bij de burgeroorlog in Griekenland en communistische
staatsgreep in Tsjecho- Slowakije. SU maakt ook veelvuldig gebruik van haar
, vetorecht. Pro-Sovjetpremier aan de macht in Perzië, steun van de Russen voor de
territoriale ambities van Armenië en Georgië.
➔ Verdrag van Washington in april 1949: oprichting van de NAVO, met als
zwaartepunt: collectieve verdedigingsbepaling: agressie op het grondgebied van 1
van de lidstaten boven de Kreeftskeerkring kan een aanval op alle deelnemende
landen betekenen. Eerste deelnemende landen zijn België, NL, Noorwegen, Port, VK
en VS, later ook Turk en Griek.
Bedoelt door de VS om de veiligheid van West-Eu tegen de dreiging van de SU
(communisme) uit econ en pol eigenbelang te garanderen.
➔ Reactie: oprichting Warschaupact (1955), als tegenhanger van NAVO, met Albanië,
Hongarije, Polen, Bulgarije, Roemenië, DDR en Tsjecho-Slowakije.
Pan Europa
Al na WO1 ideeën van Europese eenmaking.
• Cultureel: komt voort uit kosmopolisme dat al voor de opkomst van natinalisme
bestaat
• Politiek: overtuiging dat de natiestaat enkel geschikt is om actuele problemen aan te
pakken
• Economisch: Europa moet competitief blijven tov de SU en de VS
Bv: Graaf Richard von Choudenhove-Kalergi start in 1923 een pan-Europese beweging: Eu
landen kunnen via eco samenwerking in de erts-, kool- en mijnindustrie de handen in elkaar
slaan om toenadering tussen de Duitse Weimarrepubliek en de SU vermijden.
Bv: Briand-Kellogpact (1929): landen over heel de wereld ertoe verbinden om inplaats van
oorlog te kiezen voor vredevolle oplossingen wanneer conflicten opduiken. Hoewel WO2
gebeurt, zijn de geesten om de W-EU constallatie op een andere manier aan te pakken
gerijpt bij een deel van de elite.
Frans-Duitse verzoening
Relatie tussen FRA en Dui na WO2 heel delicaat, door Frans-Pruisische oorlog (1870-71),
WO1 en WO2 → allemaal in minder dan 75 jaar.
➔ Christendemocratische politici van beide landen spreken in het geheim op neutraal
terrein af (Genève) en leggen later ook langs heleboel kanalen informele contacten.
Ook liberalen en socialistische strekkingen leggen over de grenzen heen contacten.
De transnationale netwerken zijn zwak en spontaan, maar vormen wel belangrijke
basis voor Europese integratie (bv. aan de onderhandelingstafel waren de
hoofdrolspelers geen onbekenden meer) later meer structurele netwerken
➔ Churchill (1946): pleit voor Frans-Duitse verzoening als noodzakelijke voorwaarde
voor een ‘Verenigde Staten van Europa’. Zo kan Dui gere-integreerd worden in
Europa.
Konrad Adenauer (1876-1967)
• Geboren tijdens Duitse keizerrijk. Is een vooraanstaand politicus tijdens het
Weimarrerepubliek, tegenstander van het naziregime en na WO2 grondlegger en
vader van Bondsrepubliek Duitsland.
, • Actief als politici in geboortestad Keulen, wordt daar burgemeester in 1927.
• In de jaren ’30 op gespannen voet met de NSDAP (nationaalsocialistische partij van
Adolf Hitler). Hij weigert om nationaalsocialistische vlaggen op te hangen, nazi’s de
hand te schudden en Hitler te ontvangen in stadhuis van Keulen.
• Hitler ontheft hem in 1933 zijn ambt. Adenauer duikt onder, wordt echter opgepakt,
vrijgelaten en opnieuw opgepakt. In 1944 wordt hij 9 weken vastgehouden omdat de
NSDAP denkt dat hij iets te maken heeft met de mislukte moordpoging op Hitler.
• Meteen na WO2, in 1946, wordt Adenauer voorzitter van de pas opgerichte CDU. Drie
jaar later wordt hij verkozen als eerste kanselier van het Duitse Bondsrepubliek +
Minister van Buitenlandse Zaken.
• Met hulp van Ludwig Erhard (minister van Economische Zaken) slaagt Adenauer er snel
in om de West-Duitse economie snel terug te doen opbloeien (Wirtschaftswunder). Hij
kiest voor een relatief vrije economie, een sociale markteconomie met ordoliberale
model.
• Hij beseft dat een volwaardige Europese integratie pas kan plaatsvinden als hij er in
slaagt het wantrouwen bij de rest van de West-Europese landen weg te nemen.
o EGKS in 1952
o Lidmaatschap NAVO in 1955
o Europese Gemeenschappen in 1957
• Overleeft in 1952 een moordaanslag in München.
• Slaat in 1952 voorstel van Stalin af om Duitsland als neutrale macht te herenigen.
• Ligt onder vuur in eigen land omdat de vervolging van de SS’ers te mild zou verlopen.
• In nadagen van zijn bondskanselierschap: bouw van de Berlijnse Muur + Spiegel-
affaire.
• Sluit vlak voor aftreden samen met Frans president Charles De Gaulle het Duits-Franse
vriendschapsverdrag.
• Blijft tot 1963 bondskanselier, leidt 5 opeenvolgende regeringen in toenmalige
hoofdstad Bonn. Blijft na aftreden voorzitter van CDU.
Benelux als voorbeeld
België, NL en Lux bereiken in 1943 en 1944 een akkoord over uniform betalingsverkeer,
versterkte econ betrekkingen en een eengemaakte tariefgemeenschap. (basis hiervan is de
Belgisch-Luxemburgse unie (1921) waarmee BE en Lux-stad één munt en douane-unie
nastreven.)
➔ 1944: Benelux wordt opgericht als internationale organisatie
➔ 1948: Benelux-verdrag gaat in werking: de drie landen vormen één douane-unie
➔ 1958: Economische Unie, gericht op een gemeenschappelijk handelsbeleid met derde
landen, coördinatie van het economisch, financieel en sociaal beleid om het vrije
verkeer van goederen, diensten, personeel en kapitaal.
➔ Fritalux: poging om Frankrijk en Italië mee te betrekken, lukt niet.
➔ Relatief autonome instellingen: ministercomité, algemeen secretariaat, gerechtshof
en parlement. (4 instellingen zien we ook terug in EGKS en EU → voorbeeldfunctie)
