Hoofdstuk 1: De verbintenis: begrip, kenmerken en soorten
1. Algemene inleiding
Belang van het verbintenissenrecht
Het verbintenissenrecht speelt een cruciale rol in het rechtsverkeer en
het economisch leven.
Het biedt een juridisch kader voor transacties en afspraken tussen
individuen en bedrijven, waardoor voorspelbaarheid en rechtszekerheid
worden gewaarborgd.
Goede afspraken creëren heldere verwachtingen, zeker in het
ondernemingslandschap.
Afspraken kunnen op maat gemaakt worden
Je hebt bv niet hetzelfde contract als een collega
Er kan altijd onderhandeld worden
Verbintenissenrecht zijn afspraken, zolang het niet tegen de wet is
2. Situering en vindplaats van het verbintenissenrecht
SITUERING IN HET RECHT – “RECHTSTAKKEN”
Een onderverdeling van het recht
Publiek recht: overheid
Bv strafrecht, het is de
overheid dat dit beslist/ de wet
bepaalt
Bv fiscaalrecht
Privaatrecht: burgers onderling
Een verbinteniss is een juridische
verplichting tussen twee of meer
personen
Juridische verplichten tussen personen
Verbintenissenrechtn is een
rechtstak die aanvullend werkt ten
aanzien van het publiekrecht
VINDPLAATS IN DE BELGISCHE WETGEVING
Oud Burgerlijk Wetboek Burgerlijk Wetboek
Oud Burgerlijk Wetboek (1804)
Niet meer aangepast aan de maatschappij
Burgerlijk Wetboek (2019)
Invulling open begrippen (‘goede trouw’, ‘openbare orde’, enz.)
Belang van rechtspraak en rechtsleer
, Wetgevende initiatieven mbt. bijzondere overeenkomsten (woninghuur,
consumentenrecht, enz.)
- Regionalisering - Europees recht
Modernisering
Nood aan uitleg sommige begrippen
Structuur
CODEX – BOEK 5 BW – Verbintenissen
• Boek 5 BW = aanvullend recht
• Artikel 5.3 BW
“De bepalingen van dit boek zijn van aanvullend recht tenzij uit de tekst of de
draagwijdte ervan blijkt dat ze geheel of gedeeltelijk een karakter van
dwingend recht of van openbare orde hebben”.
• Uitgangspunt: default-regeling, waarvan zeer vaak afgeweken kan worden
= de wet is van toepassing zolang er niks anders is voorzien
Als je zelf niks regelt is de wet van toepassing
• Bijzondere overeenkomsten!!
Verbintenissenrecht = aanvullend recht
ART. 1.2 BW- toepassing van de wet in de tijd
Art. 1.2. Toepassing van de wet in de tijd
De wet beschikt alleen voor de toekomst. Zij heeft geen terugwerkende kracht tenzij
dit noodzakelijk is voor een doelstelling van algemeen belang.
Behoudens andersluidende bepaling, is een nieuwe wet niet alleen van toepassing op
situaties die na haar inwerkingtreding ontstaan, maar ook op de toekomstige
gevolgen van onder de vroegere wet ontstane situaties die zich voordoen of
voortduren onder de nieuwe wet, voor zover dit geen afbreuk doet aan reeds
onherroepelijk vastgestelde rechten.
In afwijking van het tweede lid, blijft de oude wet van toepassing op contracten
gesloten onder deze wet, tenzij de nieuwe wet van openbare orde of dwingend recht
is of de toepassing ervan bepaalt op lopende contracten.
De geldigheid van het contract blijft evenwel beheerst door de wet die van toepassing
was op het ogenblik van zijn totstandkoming.
• De nieuwe wet is van toepassing op situaties die na haar inwerkingtreding
ontstaan
• De oude wet blijft van toepassing op contracten gesloten onder de oude
wet
• De geldigheid van het contract wordt beheerst door de wet die van
toepassing was op het tijdstip van totstandkoming
=> Tenzij men afwijkt of dat de wet zegt dat het anders is
Uitzonderingen:
• De nieuwe wet van openbare orde of van dwingend recht is van toepassing
op lopende contracten
• De nieuwe wet bepaalt dat hij van toepassing is op lopende contracten
3. Begripsomschrijving en karakteristieke eigenschappen
Art. 5.1 BW – verbintenis
“Een verbintenis is een rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van
een schuldenaar, indien nodig in rechte, de uitvoering van een prestatie mag
eisen”.
,KARAKTERISTIEKE EIGENSCHAPPEN VAN DE VERBINTENIS
1. Een verbintenis creëert een rechtsband tussen personen
Minstens 2 partijen
Natuurlijke personen of rechtspersonen
Verbintenis kan dus bestaan tussen twee natuurlijke personen, tussen een
natuurlijike persoon en een rechtspersoon of tussen twee rechtspersonen
Tussen een schuldeiser (SA) en een schuldeiser (SE)
2. Een verbintenis heeft in
geld waardeerbare
aanspraken tot voorwerp
“vermogensrechtelijke”
verbintenissen
( persoonlijkheidsrechten /
familierechte)
Vermogensrechten
Persoonlijkheidsrechten: mensenrechten, rechten die we allemaal hebben
Bv. recht op onderwijs, recht op een eerlijk proces, recht op vrije meningsuiting,
stemrecht
Persoonlijkheidsrechten >< vermogensrechten
Persoonlijkheidsrechten hebben we allemaal
3. Een verbintenis is afdwingbaar
= SE mag, indien nodig in rechte, de uitvoering eisen
Niet-afdwingbare toezegging: bv
beloven dat je iemand helpt
Natuurlijke verbintenis: een verbintenis die
niet afdwingbaar is maar door ze uit te voeren
wordt ze afdwingbaar
Bv. factuur krijgen en niet betalen zonder
herinnering, maar als je ze na 5 jaar opeens
betaald, wordt het wel afdwingbaar
Door het spontaan uit te voeren wordt ze afdwingbaar en valt ze onder het
verbintenissenrecht
, 4. De bronnen van verbintenissen
Rechtshandeling: handeling dat je stelt
met rechtsgevolgen
Meerzijdige rechtshandeling: koop-
verkoop, huur-verhuur
Eenzijdige rechtshandeling: 1 persoon
beloofd iets
Bv. hond gaat gaan lopen en de vinder
krijgt100 euro
Bv. testament
Rechtsfeit: iets dat spontaan gebeurd , niet is gepland en waar je mee verder
moet
Bv; iemand omver rijden
Verbintenissen ontstaan uit de wet: bv. belastingen betalen
Verbintenis is niet gelijk aan contract
Een contract is een voorbeeld van een verbintenis
Contract = overeenkomst
5. Indeling van verbintenissen
1. Verbintenissen en hun bron
Verbintenis uit een rechtshandeling (meerzijdig of eenzijdig)
Verbintenis uit een rechtsfeit (oneigenlijke contracten en onrechtmatige
daad)
Verbintenis uit de wet
Contractuele aansprakelijkheid:
• Toerekenbare niet-nakoming van een contractuele verbintenis van de SD
Sancties van de SE:
Uitvoering in natura
Herstel van de schade
Ontbinding van het contract
Prijsvermindering
Exceptie van niet-uitvoering (ENAC)
• Ontoerekenbare niet-nakoming van een contractuele verbintenis
(overmacht)
Buitencontractuele aansprakelijkheid:
• Verbintenis tot schadeloosstelling van de SE
Herstel in natura
1. Algemene inleiding
Belang van het verbintenissenrecht
Het verbintenissenrecht speelt een cruciale rol in het rechtsverkeer en
het economisch leven.
Het biedt een juridisch kader voor transacties en afspraken tussen
individuen en bedrijven, waardoor voorspelbaarheid en rechtszekerheid
worden gewaarborgd.
Goede afspraken creëren heldere verwachtingen, zeker in het
ondernemingslandschap.
Afspraken kunnen op maat gemaakt worden
Je hebt bv niet hetzelfde contract als een collega
Er kan altijd onderhandeld worden
Verbintenissenrecht zijn afspraken, zolang het niet tegen de wet is
2. Situering en vindplaats van het verbintenissenrecht
SITUERING IN HET RECHT – “RECHTSTAKKEN”
Een onderverdeling van het recht
Publiek recht: overheid
Bv strafrecht, het is de
overheid dat dit beslist/ de wet
bepaalt
Bv fiscaalrecht
Privaatrecht: burgers onderling
Een verbinteniss is een juridische
verplichting tussen twee of meer
personen
Juridische verplichten tussen personen
Verbintenissenrechtn is een
rechtstak die aanvullend werkt ten
aanzien van het publiekrecht
VINDPLAATS IN DE BELGISCHE WETGEVING
Oud Burgerlijk Wetboek Burgerlijk Wetboek
Oud Burgerlijk Wetboek (1804)
Niet meer aangepast aan de maatschappij
Burgerlijk Wetboek (2019)
Invulling open begrippen (‘goede trouw’, ‘openbare orde’, enz.)
Belang van rechtspraak en rechtsleer
, Wetgevende initiatieven mbt. bijzondere overeenkomsten (woninghuur,
consumentenrecht, enz.)
- Regionalisering - Europees recht
Modernisering
Nood aan uitleg sommige begrippen
Structuur
CODEX – BOEK 5 BW – Verbintenissen
• Boek 5 BW = aanvullend recht
• Artikel 5.3 BW
“De bepalingen van dit boek zijn van aanvullend recht tenzij uit de tekst of de
draagwijdte ervan blijkt dat ze geheel of gedeeltelijk een karakter van
dwingend recht of van openbare orde hebben”.
• Uitgangspunt: default-regeling, waarvan zeer vaak afgeweken kan worden
= de wet is van toepassing zolang er niks anders is voorzien
Als je zelf niks regelt is de wet van toepassing
• Bijzondere overeenkomsten!!
Verbintenissenrecht = aanvullend recht
ART. 1.2 BW- toepassing van de wet in de tijd
Art. 1.2. Toepassing van de wet in de tijd
De wet beschikt alleen voor de toekomst. Zij heeft geen terugwerkende kracht tenzij
dit noodzakelijk is voor een doelstelling van algemeen belang.
Behoudens andersluidende bepaling, is een nieuwe wet niet alleen van toepassing op
situaties die na haar inwerkingtreding ontstaan, maar ook op de toekomstige
gevolgen van onder de vroegere wet ontstane situaties die zich voordoen of
voortduren onder de nieuwe wet, voor zover dit geen afbreuk doet aan reeds
onherroepelijk vastgestelde rechten.
In afwijking van het tweede lid, blijft de oude wet van toepassing op contracten
gesloten onder deze wet, tenzij de nieuwe wet van openbare orde of dwingend recht
is of de toepassing ervan bepaalt op lopende contracten.
De geldigheid van het contract blijft evenwel beheerst door de wet die van toepassing
was op het ogenblik van zijn totstandkoming.
• De nieuwe wet is van toepassing op situaties die na haar inwerkingtreding
ontstaan
• De oude wet blijft van toepassing op contracten gesloten onder de oude
wet
• De geldigheid van het contract wordt beheerst door de wet die van
toepassing was op het tijdstip van totstandkoming
=> Tenzij men afwijkt of dat de wet zegt dat het anders is
Uitzonderingen:
• De nieuwe wet van openbare orde of van dwingend recht is van toepassing
op lopende contracten
• De nieuwe wet bepaalt dat hij van toepassing is op lopende contracten
3. Begripsomschrijving en karakteristieke eigenschappen
Art. 5.1 BW – verbintenis
“Een verbintenis is een rechtsband op grond waarvan een schuldeiser van
een schuldenaar, indien nodig in rechte, de uitvoering van een prestatie mag
eisen”.
,KARAKTERISTIEKE EIGENSCHAPPEN VAN DE VERBINTENIS
1. Een verbintenis creëert een rechtsband tussen personen
Minstens 2 partijen
Natuurlijke personen of rechtspersonen
Verbintenis kan dus bestaan tussen twee natuurlijke personen, tussen een
natuurlijike persoon en een rechtspersoon of tussen twee rechtspersonen
Tussen een schuldeiser (SA) en een schuldeiser (SE)
2. Een verbintenis heeft in
geld waardeerbare
aanspraken tot voorwerp
“vermogensrechtelijke”
verbintenissen
( persoonlijkheidsrechten /
familierechte)
Vermogensrechten
Persoonlijkheidsrechten: mensenrechten, rechten die we allemaal hebben
Bv. recht op onderwijs, recht op een eerlijk proces, recht op vrije meningsuiting,
stemrecht
Persoonlijkheidsrechten >< vermogensrechten
Persoonlijkheidsrechten hebben we allemaal
3. Een verbintenis is afdwingbaar
= SE mag, indien nodig in rechte, de uitvoering eisen
Niet-afdwingbare toezegging: bv
beloven dat je iemand helpt
Natuurlijke verbintenis: een verbintenis die
niet afdwingbaar is maar door ze uit te voeren
wordt ze afdwingbaar
Bv. factuur krijgen en niet betalen zonder
herinnering, maar als je ze na 5 jaar opeens
betaald, wordt het wel afdwingbaar
Door het spontaan uit te voeren wordt ze afdwingbaar en valt ze onder het
verbintenissenrecht
, 4. De bronnen van verbintenissen
Rechtshandeling: handeling dat je stelt
met rechtsgevolgen
Meerzijdige rechtshandeling: koop-
verkoop, huur-verhuur
Eenzijdige rechtshandeling: 1 persoon
beloofd iets
Bv. hond gaat gaan lopen en de vinder
krijgt100 euro
Bv. testament
Rechtsfeit: iets dat spontaan gebeurd , niet is gepland en waar je mee verder
moet
Bv; iemand omver rijden
Verbintenissen ontstaan uit de wet: bv. belastingen betalen
Verbintenis is niet gelijk aan contract
Een contract is een voorbeeld van een verbintenis
Contract = overeenkomst
5. Indeling van verbintenissen
1. Verbintenissen en hun bron
Verbintenis uit een rechtshandeling (meerzijdig of eenzijdig)
Verbintenis uit een rechtsfeit (oneigenlijke contracten en onrechtmatige
daad)
Verbintenis uit de wet
Contractuele aansprakelijkheid:
• Toerekenbare niet-nakoming van een contractuele verbintenis van de SD
Sancties van de SE:
Uitvoering in natura
Herstel van de schade
Ontbinding van het contract
Prijsvermindering
Exceptie van niet-uitvoering (ENAC)
• Ontoerekenbare niet-nakoming van een contractuele verbintenis
(overmacht)
Buitencontractuele aansprakelijkheid:
• Verbintenis tot schadeloosstelling van de SE
Herstel in natura
