Leerkracht 3
THEMA: Diversiteit en inclusie
INCLUSIEF ONDERWIJS - Visie en regelgeving
1. Definities en Concepten
Exclusie (Uitsluiting): Leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften worden
volledig buiten het onderwijssysteem gehouden. Er is geen aanbod voor
hen.
o BV: "De Chiro-leiding adviseerde me om eens te kijken naar een
Akabe groep, want ze vinden dat ze met mij erbij niet alles kunnen
doen en dat ik de groep en de spelletjes te veel vertraag."
Segregatie (Afscheiding): Er is een apart systeem voor deze leerlingen (bijv.
het Buitengewoon Onderwijs als een eiland naast het gewoon onderwijs). Ze
horen er niet bij in de reguliere werking.
o BV: Bij de Paralympische Spelen worden atleten volledig apart
gehouden van de "gewone" Olympische Spelen.
Integratie: De leerling mag naar de gewone school, maar moet zich
aanpassen aan het bestaande systeem. De focus ligt op "meedoen" met
extra hulp (het "rugzakje"), maar het systeem zelf verandert niet.
o BV: "Ik volg alle lessen mee met mijn klasgenoten. Voor mij
werkten ze de maatregel 'extra tijd bij toetsen en examens' uit. Dit
helpt me, maar ik ben 's avonds dan wel heel uitgeput."
Inclusie: De school en de samenleving veranderen zodat iedereen er vanaf
het begin bij hoort. De omgeving past zich aan aan de diversiteit van alle
leerlingen.
o BV: "Het klaslokaal is prikkel arm ingericht. Zo kunnen alle kinderen
participeren, ook de kinderen die snel afgeleid zijn."
Inclusief onderwijs is een onderwijsmodel dat aan alle leerlingen onderwijs wil aanbieden in één totaal
onderwijsgebeuren, binnen één omgeving die zich aanpast aan ieders noden. Alle leerlingen worden
opgenomen in één geheel, waarin participatie van elke leerling wordt nagestreefd.
2. Het VN-Verdrag VRPH (verdrag inzale rechten van personen met een handicap en het Leersteundecreet
De invloed: Het VN-Verdrag (2009) stelt dat inclusie een mensenrecht is. Artikel 24 verplicht
overheden om een inclusief onderwijssysteem op alle niveaus te realiseren.
Link met Leersteundecreet (2023): Omdat België kritiek kreeg dat de weg naar inclusie te traag ging (te
veel leerlingen in het BuO), is het Leersteundecreet ontworpen. Het doel is om leerlingen met
specifieke behoeften structureel te ondersteunen in het gewoon onderwijs via leersteuncentra, zodat
het recht op inclusie uit het verdrag in de praktijk wordt omgezet.
1
,3. "Scholen voor iedereen": Vaststellingen en Advies
De Commissie Inclusief Onderwijs stelde vast dat het huidige systeem "uit zijn voegen barst".
Vaststellingen (Waarom verandering nodig is):
1. Explosie BuO: Steeds meer leerlingen worden doorverwezen naar het buitengewoon onderwijs,
waardoor de wachtlijsten groeien.
2. Thuiszitters: Leerlingen die nergens terechtkunnen (niet in het gewoon onderwijs door gebrek aan
steun, niet in het BuO door plaatsgebrek).
3. Planlast en druk: Leraren ervaren een te hoge druk door de complexe zorgvragen zonder dat er
voldoende middelen tegenover staan.
Kernpunten uit het Advies:
One track-systeem: Men wil af van het "two track"-systeem (strikt gescheiden gewoon en
buitengewoon). In een "one track"-systeem vloeien deze samen tot één inclusief aanbod waarbij
expertise gedeeld wordt.
De school staat niet alleen: Een school kan niet alles oplossen. Er moet een structurele samenwerking
zijn met Welzijn (bijv. jeugdhulp) en de brede sector om de leraar te ontlasten.
Onvoorwaardelijk inschrijvingsrecht: Elke leerling moet zich in elke school kunnen inschrijven zonder
dat de school dit zomaar kan weigeren op basis van ondersteuningsbehoeften.
4.Regelgeving (Gelijke Kansen)
Om gelijke kansen te realiseren, steunt het beleid op drie pijlers:
Decreet Kernelementen voor Inclusie & Gelijke Kansen
• Streeft naar inclusief onderwijs door een sterk fundament te eisen in de Brede
Basiszorg (Fase 0) en Verhoogde Zorg (Fase 1).
• Regelt de praktische ondersteuning door Leersteuncentra voor leerlingen met
Leersteundecreet (2023)
een verslag.
• De focus ligt op het ondersteunen en versterken van de leerkracht in de
klaspraktijk.
Decreet • Verplicht elke school om een zorgbeleid uit te werken (ontwikkelen,
Leerlingenbegeleiding implementeren en evalueren).
(2018)
• Focus op 4 domeinen: 1. Leren en studeren, 2. Psychisch en sociaal
functioneren, 3. Preventieve gezondheidszorg, 4. Onderwijsloopbaan.
• Verplicht scholen om met twee kaders te werken:
het Zorgcontinuüm en Handelingsgericht Werken (HGW).
2
,Decreet Kernelementen voor Inclusie & Gelijke Kansen
• Vereist samenwerkingsafspraken met het CLB en de aanstelling van
een contactpersoon leerlingenbegeleiding.
• Principe: Elke leraar is een leerlingenbegeleider (gedeelde
verantwoordelijkheid).
• Voorziet extra middelen (GOK-uren en extra werkingsmiddelen) op basis van
leerlingenkenmerken (zoals thuistaal niet NL, laaggeschoolde moeder).
GOK-beleid (Gelijke • Doel: Alle leerlingen optimale kansen bieden op succes, ongeacht hun sociale
Onderwijskansen) of culturele achtergrond.
• De onderwijsinspectie controleert of scholen hiermee effectief differentiëren
en zorgnoden detecteren.
5.Deontologie van de leraar
Dit gaat over jouw beroepsethiek en hoe je omgaat met gevoelige informatie.
1. Ambtsgeheim vs. Beroepsgeheim
Beroepsgeheim (Art. 458 Sw.): Geldt voor artsen, advocaten, psychologen. Het is een strikt wettelijk
verbod om info te delen, tenzij in uiterste nood (bijv. levensgevaar).
Ambtsgeheim: Als leraar heb je een ambtsgeheim. Je bent een 'houder van een ambt'. Je mag
vertrouwelijke informatie niet zomaar delen met derden (bijv. de buren van een leerling), maar je mag
(en moet) deze informatie wel delen met directe collega's die betrokken zijn bij de begeleiding van de
leerling (gedeeld geheim).
2. De vier termen in de praktijk
Zwijgplicht: Je mag geen info over leerlingen verspreiden aan mensen die er niets mee te maken
hebben (privacy).
Zwijgrecht: In bepaalde situaties (bijv. als getuige in een rechtszaak) heb je het recht om te zwijgen om
de vertrouwensband met de leerling te beschermen (al is dit voor leraren beperkter dan voor artsen).
Spreekrecht: Je mag spreken als je denkt dat dit het belang van het kind dient (bijv. overleg met een
CLB-medewerker).
Spreekplicht: Je moet spreken in situaties van acuut gevaar of bij hulpbehoevende personen (bijv. bij
aanwijzingen van kindermishandeling). Niets doen is dan strafbaar als "schuldig verzuim".
3
, Zorgbeleid op school
1. Het Zorgcontinuüm
Het zorgcontinuüm is het kader dat scholen gebruiken om de leerlingbegeleiding vorm te geven.
Het Subsidiariteitsprincipe: "Zo licht als mogelijk, zo zwaar als noodzakelijk." Je probeert een probleem
eerst op te lossen in een lagere fase (bv. in de klas) voordat je opschaalt naar externe
hulp. (Volgens dit principe wordt in de begeleiding of ondersteuning de voorkeur
gegeven aan de ‘minst ingrijpende’ maatregel. Wanneer het niet om een crisissituatie
gaat, starten we heel laagdrempelig. Enkel als het probleem te ingewikkeld of te ernstig
blijkt, schakelen we ‘specialisten’ of ‘externen’ in. )
Maatwerk: Het proces waarbij de leerkracht de leeromgeving aanpast aan de specifieke
onderwijsbehoeften van een leerling. Het is de zoektocht naar wat deze leerling
op dit moment nodig heeft (redelijke aanpassingen).
De 4 fasen:
Fase Naam Wie heeft de regie? Wat gebeurt er? Interventies & Initiatieven
Krachtige leeromgeving UDL, krachtige leeromgeving,
Fase 0 Brede Basiszorg De klasleerkracht voor alle leerlingen klasmanagement,
(preventief). binnenklasdifferentiatie.
Extra maatregelen in de REDICODIS-maatregelen,
Fase 1 Verhoogde Zorg Leerkracht + Zorgco klas (bv. remediëring of individuele handelingsplannen,
REDICODIS). extra instructietijd.
Onderzoek naar specifieke Handelingsgerichte diagnostiek
Uitbreiding van
Fase 2 CLB komt erbij noden (bv. traject voor (HGD), opstellen van
Zorg
een diagnose). een gemotiveerd verslag.
Fase 3 IAC / OV4 School + Individueel Aangepast Individueel Aangepast
4
THEMA: Diversiteit en inclusie
INCLUSIEF ONDERWIJS - Visie en regelgeving
1. Definities en Concepten
Exclusie (Uitsluiting): Leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften worden
volledig buiten het onderwijssysteem gehouden. Er is geen aanbod voor
hen.
o BV: "De Chiro-leiding adviseerde me om eens te kijken naar een
Akabe groep, want ze vinden dat ze met mij erbij niet alles kunnen
doen en dat ik de groep en de spelletjes te veel vertraag."
Segregatie (Afscheiding): Er is een apart systeem voor deze leerlingen (bijv.
het Buitengewoon Onderwijs als een eiland naast het gewoon onderwijs). Ze
horen er niet bij in de reguliere werking.
o BV: Bij de Paralympische Spelen worden atleten volledig apart
gehouden van de "gewone" Olympische Spelen.
Integratie: De leerling mag naar de gewone school, maar moet zich
aanpassen aan het bestaande systeem. De focus ligt op "meedoen" met
extra hulp (het "rugzakje"), maar het systeem zelf verandert niet.
o BV: "Ik volg alle lessen mee met mijn klasgenoten. Voor mij
werkten ze de maatregel 'extra tijd bij toetsen en examens' uit. Dit
helpt me, maar ik ben 's avonds dan wel heel uitgeput."
Inclusie: De school en de samenleving veranderen zodat iedereen er vanaf
het begin bij hoort. De omgeving past zich aan aan de diversiteit van alle
leerlingen.
o BV: "Het klaslokaal is prikkel arm ingericht. Zo kunnen alle kinderen
participeren, ook de kinderen die snel afgeleid zijn."
Inclusief onderwijs is een onderwijsmodel dat aan alle leerlingen onderwijs wil aanbieden in één totaal
onderwijsgebeuren, binnen één omgeving die zich aanpast aan ieders noden. Alle leerlingen worden
opgenomen in één geheel, waarin participatie van elke leerling wordt nagestreefd.
2. Het VN-Verdrag VRPH (verdrag inzale rechten van personen met een handicap en het Leersteundecreet
De invloed: Het VN-Verdrag (2009) stelt dat inclusie een mensenrecht is. Artikel 24 verplicht
overheden om een inclusief onderwijssysteem op alle niveaus te realiseren.
Link met Leersteundecreet (2023): Omdat België kritiek kreeg dat de weg naar inclusie te traag ging (te
veel leerlingen in het BuO), is het Leersteundecreet ontworpen. Het doel is om leerlingen met
specifieke behoeften structureel te ondersteunen in het gewoon onderwijs via leersteuncentra, zodat
het recht op inclusie uit het verdrag in de praktijk wordt omgezet.
1
,3. "Scholen voor iedereen": Vaststellingen en Advies
De Commissie Inclusief Onderwijs stelde vast dat het huidige systeem "uit zijn voegen barst".
Vaststellingen (Waarom verandering nodig is):
1. Explosie BuO: Steeds meer leerlingen worden doorverwezen naar het buitengewoon onderwijs,
waardoor de wachtlijsten groeien.
2. Thuiszitters: Leerlingen die nergens terechtkunnen (niet in het gewoon onderwijs door gebrek aan
steun, niet in het BuO door plaatsgebrek).
3. Planlast en druk: Leraren ervaren een te hoge druk door de complexe zorgvragen zonder dat er
voldoende middelen tegenover staan.
Kernpunten uit het Advies:
One track-systeem: Men wil af van het "two track"-systeem (strikt gescheiden gewoon en
buitengewoon). In een "one track"-systeem vloeien deze samen tot één inclusief aanbod waarbij
expertise gedeeld wordt.
De school staat niet alleen: Een school kan niet alles oplossen. Er moet een structurele samenwerking
zijn met Welzijn (bijv. jeugdhulp) en de brede sector om de leraar te ontlasten.
Onvoorwaardelijk inschrijvingsrecht: Elke leerling moet zich in elke school kunnen inschrijven zonder
dat de school dit zomaar kan weigeren op basis van ondersteuningsbehoeften.
4.Regelgeving (Gelijke Kansen)
Om gelijke kansen te realiseren, steunt het beleid op drie pijlers:
Decreet Kernelementen voor Inclusie & Gelijke Kansen
• Streeft naar inclusief onderwijs door een sterk fundament te eisen in de Brede
Basiszorg (Fase 0) en Verhoogde Zorg (Fase 1).
• Regelt de praktische ondersteuning door Leersteuncentra voor leerlingen met
Leersteundecreet (2023)
een verslag.
• De focus ligt op het ondersteunen en versterken van de leerkracht in de
klaspraktijk.
Decreet • Verplicht elke school om een zorgbeleid uit te werken (ontwikkelen,
Leerlingenbegeleiding implementeren en evalueren).
(2018)
• Focus op 4 domeinen: 1. Leren en studeren, 2. Psychisch en sociaal
functioneren, 3. Preventieve gezondheidszorg, 4. Onderwijsloopbaan.
• Verplicht scholen om met twee kaders te werken:
het Zorgcontinuüm en Handelingsgericht Werken (HGW).
2
,Decreet Kernelementen voor Inclusie & Gelijke Kansen
• Vereist samenwerkingsafspraken met het CLB en de aanstelling van
een contactpersoon leerlingenbegeleiding.
• Principe: Elke leraar is een leerlingenbegeleider (gedeelde
verantwoordelijkheid).
• Voorziet extra middelen (GOK-uren en extra werkingsmiddelen) op basis van
leerlingenkenmerken (zoals thuistaal niet NL, laaggeschoolde moeder).
GOK-beleid (Gelijke • Doel: Alle leerlingen optimale kansen bieden op succes, ongeacht hun sociale
Onderwijskansen) of culturele achtergrond.
• De onderwijsinspectie controleert of scholen hiermee effectief differentiëren
en zorgnoden detecteren.
5.Deontologie van de leraar
Dit gaat over jouw beroepsethiek en hoe je omgaat met gevoelige informatie.
1. Ambtsgeheim vs. Beroepsgeheim
Beroepsgeheim (Art. 458 Sw.): Geldt voor artsen, advocaten, psychologen. Het is een strikt wettelijk
verbod om info te delen, tenzij in uiterste nood (bijv. levensgevaar).
Ambtsgeheim: Als leraar heb je een ambtsgeheim. Je bent een 'houder van een ambt'. Je mag
vertrouwelijke informatie niet zomaar delen met derden (bijv. de buren van een leerling), maar je mag
(en moet) deze informatie wel delen met directe collega's die betrokken zijn bij de begeleiding van de
leerling (gedeeld geheim).
2. De vier termen in de praktijk
Zwijgplicht: Je mag geen info over leerlingen verspreiden aan mensen die er niets mee te maken
hebben (privacy).
Zwijgrecht: In bepaalde situaties (bijv. als getuige in een rechtszaak) heb je het recht om te zwijgen om
de vertrouwensband met de leerling te beschermen (al is dit voor leraren beperkter dan voor artsen).
Spreekrecht: Je mag spreken als je denkt dat dit het belang van het kind dient (bijv. overleg met een
CLB-medewerker).
Spreekplicht: Je moet spreken in situaties van acuut gevaar of bij hulpbehoevende personen (bijv. bij
aanwijzingen van kindermishandeling). Niets doen is dan strafbaar als "schuldig verzuim".
3
, Zorgbeleid op school
1. Het Zorgcontinuüm
Het zorgcontinuüm is het kader dat scholen gebruiken om de leerlingbegeleiding vorm te geven.
Het Subsidiariteitsprincipe: "Zo licht als mogelijk, zo zwaar als noodzakelijk." Je probeert een probleem
eerst op te lossen in een lagere fase (bv. in de klas) voordat je opschaalt naar externe
hulp. (Volgens dit principe wordt in de begeleiding of ondersteuning de voorkeur
gegeven aan de ‘minst ingrijpende’ maatregel. Wanneer het niet om een crisissituatie
gaat, starten we heel laagdrempelig. Enkel als het probleem te ingewikkeld of te ernstig
blijkt, schakelen we ‘specialisten’ of ‘externen’ in. )
Maatwerk: Het proces waarbij de leerkracht de leeromgeving aanpast aan de specifieke
onderwijsbehoeften van een leerling. Het is de zoektocht naar wat deze leerling
op dit moment nodig heeft (redelijke aanpassingen).
De 4 fasen:
Fase Naam Wie heeft de regie? Wat gebeurt er? Interventies & Initiatieven
Krachtige leeromgeving UDL, krachtige leeromgeving,
Fase 0 Brede Basiszorg De klasleerkracht voor alle leerlingen klasmanagement,
(preventief). binnenklasdifferentiatie.
Extra maatregelen in de REDICODIS-maatregelen,
Fase 1 Verhoogde Zorg Leerkracht + Zorgco klas (bv. remediëring of individuele handelingsplannen,
REDICODIS). extra instructietijd.
Onderzoek naar specifieke Handelingsgerichte diagnostiek
Uitbreiding van
Fase 2 CLB komt erbij noden (bv. traject voor (HGD), opstellen van
Zorg
een diagnose). een gemotiveerd verslag.
Fase 3 IAC / OV4 School + Individueel Aangepast Individueel Aangepast
4
