Religie, zingeving en levensbeschouwing
Les 1: Religie, zingeving, levensbeschouwing en spiritualiteit
1.1 Inleiding
Waarom het vak RZL?
● Beroepsmatig: RZL is een aspect van elke mens
● Persoonlijk: RZL is een aspect van jezelf, het draagt bij aan zelfontwikkeling
● RZL is aanwezig in de samenleving
● Kritische dialoog: wij vertrekken vanuit een christelijk mens- en
wereldbeeld als gesprekspartner en gaan van daaruit een dialoog aan over
alle vormen van RZL
● KU Leuven:
○ Is verbonden met christelijke traditie en verhaal
○ Biedt onderwijs met focus op persoonsvorming
○ Wil de competentie levensbeschouwelijke bedachtzaamheid
aanleren
Wat is de rode draad bij het vak RZL?
● We gaan in dialoog
● We vertrekken vanuit een christelijk mens- en wereldbeeld
○ Dit zet aan tot nadenken over ‘wat geloof ik zelf?’
● Maatschappelijke thema’s gekleurd door perspectief vanuit de zorg
● Integraal mensbeeld = de mens is verbonden met een heel aantal
realiteiten
○ Theologen en psychologen kijken naar de mens vanuit dit
mensbeeld
1.2 Betekenis RZL
1.2.1 Religie - de R van RZL
Religie is aanwezig in de samenleving.
● Voorbeeld 1: de begrafenis van paus Franciscus
○ Het was de eerste keer dat Trump en Zelensky elkaar opnieuw
ontmoeten na het voorval in het witte huis waar Zelensky door
Trump en Vance werd uitgescholden
○ De diplomatie van het Vaticaan heeft hard gewerkt om beiden
samen te brengen voor een bruggesprek
○ Conclusie: religie kan op wereldtoneel een rol spelen
● Voorbeeld 2: Vaticaan probeerde bloedvergieten in Venezuela te
voorkomen
○ De Vaticaanse staatssecretaris Pietro Parolin probeerde op
kerstavond een militaire interventie van de VS in Venezuela te
vermijden, maar dit was onsuccesvol
1
, ○ Eerder boekte de Vaticaanse diplomatie wel resultaat in onder meer
Cuba en Colombia
○ Waarom wordt de Vaticaanse diplomatie gewaardeerd op
wereldvlak?
■ Men heeft geen agenda voor het eigen land
■ Men probeert mee te werken aan wereldvrede door er telkens
opnieuw op te hameren
● Voorbeeld 3: LP van Rosalia
○ In deze LP gaat het bijna alleen over spiritualiteit
○ De liedjes zijn gebaseerd op hagiografieën = de levens van
vrouwelijke heiligen beschrijven
■ Rosalia zocht naar vrouwelijke heiligen die haar inspireren
■ Elk lied heeft ze gecomponeerd en gezongen in de taal van
het land waar de heilige vandaan komt
1.2.2 Zinbeleving - de Z van RZL
We verkiezen zinbeleving boven zingeving.
● Zinbeleving is ruimer dan zingeving
○ Zingeving = zin geven aan je leven, aan keuzes die je maakt…
○ Zinbeleving = zin ontvangen, zin verliezen, moeten kiezen in
zinbeleving…
● De basics van zinbeleving
○ Wat is het?
○ Wie heeft het?
○ Hoe herken je het?
○ Wat doe je ermee?
1.2.2.1 Jimmy Fallon over de zin van het leven
Ongeval Jimmy Fallon en nadenken over de zin van het leven:
● Hij valt in de keuken en blijft met trouwring haken achter keukenkast
○ Ring avulsion = afgerukte vinger → microchirurgie nodig voor herstel
○ Hij lag 10 dagen op intensieve zorgen
● Hij dacht na over de zin van zijn leven
○ Hij las het boek Man’s Search for Meaning van Viktor Frankl over de
betekenis van het leven
○ Hij kwam tot een herbevestiging van wat zijn roeping is, namelijk
leuke tv maken en mensen doen lachen
● Wat leer je hier uit?
○ Mensen denken na over de zin van het leven wanneer ze
geconfronteerd worden met een ervaring die gaat over de
beperktheid of eindigheid van het leven
○ De context is ook belangrijk
○ Een schokervaring zet je innerlijk in beweging, waardoor je gaat
nadenken over je leven en herwaardering bekomt
2
,Viktor Frankl
● Hij was psychiater en neuroloog
● Zijn boek Man’s Search for Meaning is geschreven in 1946 en gebaseerd
op zijn ervaringen in WO II in 3 concentratiekampen
○ Deel 1 → hij analyseert zijn bevindingen en ervaringen in het kamp
○ Deel 2 → hij introduceert de visie van Frankl over betekenis en
zinbeleving, dit vormt de basis voor zijn logotherapie
■ Betekenis en zin staan centraal in deze therapie
■ Mensen die geen betekenis en zin konden geven aan wat hen
overkwam in de concentratiekampen gingen er sneller
onderdoor dan mensen die wel zin en betekenis gaven aan
hun leven
● Kernideeën van Frankl
○ De zoektocht naar een zinvol leven is de hoogste drijfveer van de
mens
○ Innate inner search for meaning = de aangeboren drang tot
betekenis
○ Het leven stelt vragen aan ons en wij hebben de opdracht om een
antwoord te formuleren
○ Frankl had kritiek op de piramide van Maslow
■ Maslow → je moet eerst aan de basale noden
voldoen vooraleer je jezelf verder kan
ontwikkelen
■ Frankl → als de basale (laagste) noden niet
vervuld zijn, dan is de nood aan zin en
betekenis de meest dringende
● Frankl zei dat zijn basale noden (warmte,
voeding, veiligheid…) niet vervuld waren in de
concentratiekampen, maar dat hij toch aan
zelfontplooiing deed
1.2.2.2 Theologie en psychologie
De filosofie heeft verbanden met religie en theologie.
Psychologie als wetenschap ontstond halverwege de 19de eeuw uit filosofisch
denken.
Gelijkenissen
● Gaat over menselijke ervaringen en betekenisgeving
● Proberen vragen te beantwoorden over levensdoelen, welzijn en
persoonlijke ontwikkeling
● Begeleiden van mensen
● Onderzoeken hoe mensen omgaan met levensveranderingen en
problemen
● Beïnvloeden hoe mensen zichzelf en anderen begrijpen
3
,Verschillen
Theologie Psychologie
Focus Menselijke spiritualiteit Menselijke geest en gedrag
Methode Eigen wetenschappelijke Eigen wetenschappelijke
methodiek (bv. methodiek
historisch-kritische methode)
Bronnen Empirisch bewijs, religieuze Empirisch bewijs
teksten, traditie
Praktijk Spirituele begeleidingszorg Geestelijke gezondheid
1.2.2.3 Hernieuwde interesse voor geloof bij jongeren
Is er een revival van religie bij gen z en gen alpha?
● Er zijn 2 vooronderstellingen waardoor we het idee hebben dat religie weer
meer aan bod komt bij jongeren
○ Religie is weggeweest vanuit het paradigma secularisering
■ Pluralisering = er bestaan veel verschillende religies,
overtuigingen en levensbeschouwingen naast elkaar
waardoor er niet langer één dominante religie is
■ Individualisering = mensen kiezen zelf waarin ze geloven,
geloof is minder iets dat je automatisch overneemt van
familie of traditie
■ Privésfeer = religie wordt minder publiek beleefd (minder
zichtbaar in politiek, onderwijs, publieke instellingen) en is
meer een privézaak
○ Religie wint aan populariteit
■ Bedenking: cijfers bevestigen dit niet
● Jongeren zoeken naar houvast
○ Vanwege hoop en angst
○ Vanwege leegte aan zingeving/zinbeleving
○ Religie is één van de mogelijkheden om houvast te vinden
● Religie komt terug in een andere vorm
○ Geloven wordt meer en meer een persoonlijke keuze
○ Individuele invulling ipv massakerk
○ Er is een duidelijke stijging in de deelname aan vieringen (dit wijst
op verbondenheid)
○ Religie moet betekenisgevend zijn
○ Zowel het sociale als zingevende aspect zijn belangrijk
Godsdienstleerkracht Tina De Bisschop verwoord het als volgt:
● Leerlingen zijn niet zomaar nieuwsgierig naar religie. Ze zoeken naar woorden voor wat
hen bezighoudt: angst, schuld, hoop, kwaad, verbondenheid, dood, toekomst. Ze groeien
op in een wereld die tegelijk hyperprikkelend en existentieel leeg is. Alles is meetbaar,
maakbaar en snel, behalve betekenis.
4
, ● Natuurlijk gaat dat soms ruw. Pubers zijn pubers. Ze testen grenzen, provoceren,
vermengen religie met ideologie of TikTok-wijsheden. Maar onder dat lawaai zit iets
fundamenteels: een generatie die niet wil blijven steken in oppervlakkigheid.
● Wat we vandaag zien, is geen terugkeer naar het verleden. Het is een beweging naar
diepgang. Jongeren zijn niet plots religieus geworden, ze zijn existentieel wakker.
1.2.2.4 Zingeving en zinverlies in de gezondheidszorg
Naast bij jongeren komt zingeving ook meer aan bod in de gezondheidszorg.
● De coronacrisis heeft hier aanzet tot gegeven
○ Men realiseerde dat aanraking essentieel is in de zorg
○ Hulpverleners werden familie tijdens corona, aangezien mensen hun
familie niet zomaar konden zien
○ Het werd heel belangrijk om spiritualiteit en zinbeleving mee te
nemen in de zorg
● Gevolgen van de coronacrisis:
○ Thuiswerken
○ Lesopnames
○ De mens als geheel zien in de zorg
○ …
● Bevraging over leven en wonen in Vlaamse woonzorgcentra
○ Hoge scores op respect en veiligheid
○ Lage scores op alles rond zinbeleving, zinvolle dagbesteding en
verbondenheid
■ Bewoners voelen zich niet verbonden met hulpverleners en
andere bewoners
■ Dit was enorm belangrijk tijdens corona, maar is nu terug wat
op de achtergrond verdwenen (dit is ook het geval voor een
aantal andere domeinen)
1.2.3 Levensbeschouwing - de L van RZL
Levensbeschouwing is een bredere term dan religie.
● Dit zijn de 7 erkende levensbeschouwingen in België:
○ Rooms-katholieke
○ Protestantse
○ Orthodoxe
○ Israëlitische
○ Anglicaanse
○ Islamitische eredienst
○ Vrijzinnig humanisten
● Deze levensbeschouwing is nog niet erkend in België:
○ Boeddhisme
1.2.3.1 Levensbeschouwing en handelingsverlegenheid
We zien een handelingsverlegenheid in de zorg en in de samenleving mbt
levensbeschouwingen.
5
, ● In de hulpverlening moet men levensbeschouwelijke competenties
hebben
○ Er is geen secularisatie bezig, maar eerder een diversifiëring en
pluraliteit aan levensbeschouwingen
○ Mensen die religieus zijn vinden het belangrijk dat hulpverleners
weten wat geloof voor hen betekent
○ Bij jongeren is het een belangrijk deel van identiteitsontwikkeling
○ Er is vaak onbegrip en afwezigheid van inlevingsvermogen bij
hulpverleners
● Waarom zijn deze levensbeschouwelijke competenties zo belangrijk?
○ Levensbeschouwing kan mensen kracht geven in het herstelproces
○ Aandacht voor levensbeschouwing draagt bij aan een inclusieve
omgeving
● De lacune bestaat uit 3 delen:
○ Kennis
■ Kennis is slechts één aspect
■ Bv. hoe het levenseinde bij Islamitische patiënten wordt
ervaren
○ Vaardigheden
■ Als hulpverlener moet je uw eigen levensbeschouwing en
zingevingskader exploreren en kennen → dit kan ook bias zijn
● Het verschil tussen religieuze en niet-religieuze
hulpverleners is groot
■ Constructieve gesprekken kunnen voeren
■ Actief luisteren
○ Attitudes
■ Open houding: zonder vooroordelen, je bias leren kennen
■ Begripvolle houding: stap verder, begrip voor visie en
handelingen
Er zijn 3 soorten hulpverleners mbt levensbeschouwelijke competenties.
● Levensbeschouwelijk competente hulpverlener
○ Begripvolle en geïnteresseerde houding
○ Inhoudelijke kennis en ervaring
○ Constructieve gesprekken en actief luisteren
○ Kan doorverwijzen als het te complex wordt
○ Eenzaamheid en overbelast (bv. zorgpastor → alle vragen over
levensbeschouwing en religie komen bij hen terecht)
● Levensbeschouwelijk zoekende hulpverlener
○ Herkent levensbeschouwing, maar is niet competent genoeg om
ermee om te gaan
○ Angstige alarmhouding, missen vaardigheid
○ Afhoudend: verwijzen snel door
● Levensbeschouwelijk afzijdige hulpverlener
○ Bewust of onbewuste vermijdende houding
6
, ○ Levensbeschouwing als privézaak
○ Gesloten houding
○ Geen levensbeschouwelijke competenties
→ het zijn van eender welke van die 3 soorten hulpverleners is geen probleem,
maar het is wel belangrijk om bewust te zijn welke hulpverlener jij bent
Profiel 1: competente hulpverlener
● Houding en overtuigingen
○ Open en begripvol
○ Nieuwsgierig en transparant
○ Interesse in en openheid voor kennis over andere
levensbeschouwingen en religies
● Vaardigheden
○ Actief luisteren
○ Meer moed en durf bij (1) gevoelige onderwerpen (2) met omgaan
met de omgeving van de cliënt (3) bij benaderen van en
samenwerken met levensbeschouwelijke instanties
○ Voelt zich competent in constructieve gespreksvoering in gevoelige
situaties
○ Oog voor de latente hulpvragen en vermogen tot outreachend werk
○ Kan aansluiten bij en het vertrouwen winnen van de cliënt
● Kennis
○ Veel praktijkkennis ontwikkeld door ervaring
○ Inhoudelijke kennis ontwikkeld door zelfstudie vanuit interesse
○ Bestaande inhoudelijke en praktijkkennis over eigen en andere
religies in het geval dat iemand zelf religieus opgevoed of
praktiserend is
● Referentiekader
○ Vaak zelf religieus, maar niet altijd → dit is geen voorwaarde om
competent te zijn
● Aandachtspunten
○ Professionele eenzaamheid als enige expert in de organisatie
○ Overbelast met complexe casussen
Profiel 2: zoekende hulpverlener
● Houding en overtuigingen
○ Angstig, alarmerende houding als het om religie gaat
○ Open, maar afwachtende houding richting de cliënt ten opzichte
van levensbeschouwelijke vragen
○ Gebrek aan vertrouwen in eigen kunnen tov levensbeschouwelijke
situaties → roepen vaak hulp in van de competente hulpverlener
○ Geneigd om eigen referentiekader te hanteren tijdens de begeleider
● Vaardigheden
○ Beschikt over reflectievermogen over eigen kunnen en de
maatschappelijke context
7
Les 1: Religie, zingeving, levensbeschouwing en spiritualiteit
1.1 Inleiding
Waarom het vak RZL?
● Beroepsmatig: RZL is een aspect van elke mens
● Persoonlijk: RZL is een aspect van jezelf, het draagt bij aan zelfontwikkeling
● RZL is aanwezig in de samenleving
● Kritische dialoog: wij vertrekken vanuit een christelijk mens- en
wereldbeeld als gesprekspartner en gaan van daaruit een dialoog aan over
alle vormen van RZL
● KU Leuven:
○ Is verbonden met christelijke traditie en verhaal
○ Biedt onderwijs met focus op persoonsvorming
○ Wil de competentie levensbeschouwelijke bedachtzaamheid
aanleren
Wat is de rode draad bij het vak RZL?
● We gaan in dialoog
● We vertrekken vanuit een christelijk mens- en wereldbeeld
○ Dit zet aan tot nadenken over ‘wat geloof ik zelf?’
● Maatschappelijke thema’s gekleurd door perspectief vanuit de zorg
● Integraal mensbeeld = de mens is verbonden met een heel aantal
realiteiten
○ Theologen en psychologen kijken naar de mens vanuit dit
mensbeeld
1.2 Betekenis RZL
1.2.1 Religie - de R van RZL
Religie is aanwezig in de samenleving.
● Voorbeeld 1: de begrafenis van paus Franciscus
○ Het was de eerste keer dat Trump en Zelensky elkaar opnieuw
ontmoeten na het voorval in het witte huis waar Zelensky door
Trump en Vance werd uitgescholden
○ De diplomatie van het Vaticaan heeft hard gewerkt om beiden
samen te brengen voor een bruggesprek
○ Conclusie: religie kan op wereldtoneel een rol spelen
● Voorbeeld 2: Vaticaan probeerde bloedvergieten in Venezuela te
voorkomen
○ De Vaticaanse staatssecretaris Pietro Parolin probeerde op
kerstavond een militaire interventie van de VS in Venezuela te
vermijden, maar dit was onsuccesvol
1
, ○ Eerder boekte de Vaticaanse diplomatie wel resultaat in onder meer
Cuba en Colombia
○ Waarom wordt de Vaticaanse diplomatie gewaardeerd op
wereldvlak?
■ Men heeft geen agenda voor het eigen land
■ Men probeert mee te werken aan wereldvrede door er telkens
opnieuw op te hameren
● Voorbeeld 3: LP van Rosalia
○ In deze LP gaat het bijna alleen over spiritualiteit
○ De liedjes zijn gebaseerd op hagiografieën = de levens van
vrouwelijke heiligen beschrijven
■ Rosalia zocht naar vrouwelijke heiligen die haar inspireren
■ Elk lied heeft ze gecomponeerd en gezongen in de taal van
het land waar de heilige vandaan komt
1.2.2 Zinbeleving - de Z van RZL
We verkiezen zinbeleving boven zingeving.
● Zinbeleving is ruimer dan zingeving
○ Zingeving = zin geven aan je leven, aan keuzes die je maakt…
○ Zinbeleving = zin ontvangen, zin verliezen, moeten kiezen in
zinbeleving…
● De basics van zinbeleving
○ Wat is het?
○ Wie heeft het?
○ Hoe herken je het?
○ Wat doe je ermee?
1.2.2.1 Jimmy Fallon over de zin van het leven
Ongeval Jimmy Fallon en nadenken over de zin van het leven:
● Hij valt in de keuken en blijft met trouwring haken achter keukenkast
○ Ring avulsion = afgerukte vinger → microchirurgie nodig voor herstel
○ Hij lag 10 dagen op intensieve zorgen
● Hij dacht na over de zin van zijn leven
○ Hij las het boek Man’s Search for Meaning van Viktor Frankl over de
betekenis van het leven
○ Hij kwam tot een herbevestiging van wat zijn roeping is, namelijk
leuke tv maken en mensen doen lachen
● Wat leer je hier uit?
○ Mensen denken na over de zin van het leven wanneer ze
geconfronteerd worden met een ervaring die gaat over de
beperktheid of eindigheid van het leven
○ De context is ook belangrijk
○ Een schokervaring zet je innerlijk in beweging, waardoor je gaat
nadenken over je leven en herwaardering bekomt
2
,Viktor Frankl
● Hij was psychiater en neuroloog
● Zijn boek Man’s Search for Meaning is geschreven in 1946 en gebaseerd
op zijn ervaringen in WO II in 3 concentratiekampen
○ Deel 1 → hij analyseert zijn bevindingen en ervaringen in het kamp
○ Deel 2 → hij introduceert de visie van Frankl over betekenis en
zinbeleving, dit vormt de basis voor zijn logotherapie
■ Betekenis en zin staan centraal in deze therapie
■ Mensen die geen betekenis en zin konden geven aan wat hen
overkwam in de concentratiekampen gingen er sneller
onderdoor dan mensen die wel zin en betekenis gaven aan
hun leven
● Kernideeën van Frankl
○ De zoektocht naar een zinvol leven is de hoogste drijfveer van de
mens
○ Innate inner search for meaning = de aangeboren drang tot
betekenis
○ Het leven stelt vragen aan ons en wij hebben de opdracht om een
antwoord te formuleren
○ Frankl had kritiek op de piramide van Maslow
■ Maslow → je moet eerst aan de basale noden
voldoen vooraleer je jezelf verder kan
ontwikkelen
■ Frankl → als de basale (laagste) noden niet
vervuld zijn, dan is de nood aan zin en
betekenis de meest dringende
● Frankl zei dat zijn basale noden (warmte,
voeding, veiligheid…) niet vervuld waren in de
concentratiekampen, maar dat hij toch aan
zelfontplooiing deed
1.2.2.2 Theologie en psychologie
De filosofie heeft verbanden met religie en theologie.
Psychologie als wetenschap ontstond halverwege de 19de eeuw uit filosofisch
denken.
Gelijkenissen
● Gaat over menselijke ervaringen en betekenisgeving
● Proberen vragen te beantwoorden over levensdoelen, welzijn en
persoonlijke ontwikkeling
● Begeleiden van mensen
● Onderzoeken hoe mensen omgaan met levensveranderingen en
problemen
● Beïnvloeden hoe mensen zichzelf en anderen begrijpen
3
,Verschillen
Theologie Psychologie
Focus Menselijke spiritualiteit Menselijke geest en gedrag
Methode Eigen wetenschappelijke Eigen wetenschappelijke
methodiek (bv. methodiek
historisch-kritische methode)
Bronnen Empirisch bewijs, religieuze Empirisch bewijs
teksten, traditie
Praktijk Spirituele begeleidingszorg Geestelijke gezondheid
1.2.2.3 Hernieuwde interesse voor geloof bij jongeren
Is er een revival van religie bij gen z en gen alpha?
● Er zijn 2 vooronderstellingen waardoor we het idee hebben dat religie weer
meer aan bod komt bij jongeren
○ Religie is weggeweest vanuit het paradigma secularisering
■ Pluralisering = er bestaan veel verschillende religies,
overtuigingen en levensbeschouwingen naast elkaar
waardoor er niet langer één dominante religie is
■ Individualisering = mensen kiezen zelf waarin ze geloven,
geloof is minder iets dat je automatisch overneemt van
familie of traditie
■ Privésfeer = religie wordt minder publiek beleefd (minder
zichtbaar in politiek, onderwijs, publieke instellingen) en is
meer een privézaak
○ Religie wint aan populariteit
■ Bedenking: cijfers bevestigen dit niet
● Jongeren zoeken naar houvast
○ Vanwege hoop en angst
○ Vanwege leegte aan zingeving/zinbeleving
○ Religie is één van de mogelijkheden om houvast te vinden
● Religie komt terug in een andere vorm
○ Geloven wordt meer en meer een persoonlijke keuze
○ Individuele invulling ipv massakerk
○ Er is een duidelijke stijging in de deelname aan vieringen (dit wijst
op verbondenheid)
○ Religie moet betekenisgevend zijn
○ Zowel het sociale als zingevende aspect zijn belangrijk
Godsdienstleerkracht Tina De Bisschop verwoord het als volgt:
● Leerlingen zijn niet zomaar nieuwsgierig naar religie. Ze zoeken naar woorden voor wat
hen bezighoudt: angst, schuld, hoop, kwaad, verbondenheid, dood, toekomst. Ze groeien
op in een wereld die tegelijk hyperprikkelend en existentieel leeg is. Alles is meetbaar,
maakbaar en snel, behalve betekenis.
4
, ● Natuurlijk gaat dat soms ruw. Pubers zijn pubers. Ze testen grenzen, provoceren,
vermengen religie met ideologie of TikTok-wijsheden. Maar onder dat lawaai zit iets
fundamenteels: een generatie die niet wil blijven steken in oppervlakkigheid.
● Wat we vandaag zien, is geen terugkeer naar het verleden. Het is een beweging naar
diepgang. Jongeren zijn niet plots religieus geworden, ze zijn existentieel wakker.
1.2.2.4 Zingeving en zinverlies in de gezondheidszorg
Naast bij jongeren komt zingeving ook meer aan bod in de gezondheidszorg.
● De coronacrisis heeft hier aanzet tot gegeven
○ Men realiseerde dat aanraking essentieel is in de zorg
○ Hulpverleners werden familie tijdens corona, aangezien mensen hun
familie niet zomaar konden zien
○ Het werd heel belangrijk om spiritualiteit en zinbeleving mee te
nemen in de zorg
● Gevolgen van de coronacrisis:
○ Thuiswerken
○ Lesopnames
○ De mens als geheel zien in de zorg
○ …
● Bevraging over leven en wonen in Vlaamse woonzorgcentra
○ Hoge scores op respect en veiligheid
○ Lage scores op alles rond zinbeleving, zinvolle dagbesteding en
verbondenheid
■ Bewoners voelen zich niet verbonden met hulpverleners en
andere bewoners
■ Dit was enorm belangrijk tijdens corona, maar is nu terug wat
op de achtergrond verdwenen (dit is ook het geval voor een
aantal andere domeinen)
1.2.3 Levensbeschouwing - de L van RZL
Levensbeschouwing is een bredere term dan religie.
● Dit zijn de 7 erkende levensbeschouwingen in België:
○ Rooms-katholieke
○ Protestantse
○ Orthodoxe
○ Israëlitische
○ Anglicaanse
○ Islamitische eredienst
○ Vrijzinnig humanisten
● Deze levensbeschouwing is nog niet erkend in België:
○ Boeddhisme
1.2.3.1 Levensbeschouwing en handelingsverlegenheid
We zien een handelingsverlegenheid in de zorg en in de samenleving mbt
levensbeschouwingen.
5
, ● In de hulpverlening moet men levensbeschouwelijke competenties
hebben
○ Er is geen secularisatie bezig, maar eerder een diversifiëring en
pluraliteit aan levensbeschouwingen
○ Mensen die religieus zijn vinden het belangrijk dat hulpverleners
weten wat geloof voor hen betekent
○ Bij jongeren is het een belangrijk deel van identiteitsontwikkeling
○ Er is vaak onbegrip en afwezigheid van inlevingsvermogen bij
hulpverleners
● Waarom zijn deze levensbeschouwelijke competenties zo belangrijk?
○ Levensbeschouwing kan mensen kracht geven in het herstelproces
○ Aandacht voor levensbeschouwing draagt bij aan een inclusieve
omgeving
● De lacune bestaat uit 3 delen:
○ Kennis
■ Kennis is slechts één aspect
■ Bv. hoe het levenseinde bij Islamitische patiënten wordt
ervaren
○ Vaardigheden
■ Als hulpverlener moet je uw eigen levensbeschouwing en
zingevingskader exploreren en kennen → dit kan ook bias zijn
● Het verschil tussen religieuze en niet-religieuze
hulpverleners is groot
■ Constructieve gesprekken kunnen voeren
■ Actief luisteren
○ Attitudes
■ Open houding: zonder vooroordelen, je bias leren kennen
■ Begripvolle houding: stap verder, begrip voor visie en
handelingen
Er zijn 3 soorten hulpverleners mbt levensbeschouwelijke competenties.
● Levensbeschouwelijk competente hulpverlener
○ Begripvolle en geïnteresseerde houding
○ Inhoudelijke kennis en ervaring
○ Constructieve gesprekken en actief luisteren
○ Kan doorverwijzen als het te complex wordt
○ Eenzaamheid en overbelast (bv. zorgpastor → alle vragen over
levensbeschouwing en religie komen bij hen terecht)
● Levensbeschouwelijk zoekende hulpverlener
○ Herkent levensbeschouwing, maar is niet competent genoeg om
ermee om te gaan
○ Angstige alarmhouding, missen vaardigheid
○ Afhoudend: verwijzen snel door
● Levensbeschouwelijk afzijdige hulpverlener
○ Bewust of onbewuste vermijdende houding
6
, ○ Levensbeschouwing als privézaak
○ Gesloten houding
○ Geen levensbeschouwelijke competenties
→ het zijn van eender welke van die 3 soorten hulpverleners is geen probleem,
maar het is wel belangrijk om bewust te zijn welke hulpverlener jij bent
Profiel 1: competente hulpverlener
● Houding en overtuigingen
○ Open en begripvol
○ Nieuwsgierig en transparant
○ Interesse in en openheid voor kennis over andere
levensbeschouwingen en religies
● Vaardigheden
○ Actief luisteren
○ Meer moed en durf bij (1) gevoelige onderwerpen (2) met omgaan
met de omgeving van de cliënt (3) bij benaderen van en
samenwerken met levensbeschouwelijke instanties
○ Voelt zich competent in constructieve gespreksvoering in gevoelige
situaties
○ Oog voor de latente hulpvragen en vermogen tot outreachend werk
○ Kan aansluiten bij en het vertrouwen winnen van de cliënt
● Kennis
○ Veel praktijkkennis ontwikkeld door ervaring
○ Inhoudelijke kennis ontwikkeld door zelfstudie vanuit interesse
○ Bestaande inhoudelijke en praktijkkennis over eigen en andere
religies in het geval dat iemand zelf religieus opgevoed of
praktiserend is
● Referentiekader
○ Vaak zelf religieus, maar niet altijd → dit is geen voorwaarde om
competent te zijn
● Aandachtspunten
○ Professionele eenzaamheid als enige expert in de organisatie
○ Overbelast met complexe casussen
Profiel 2: zoekende hulpverlener
● Houding en overtuigingen
○ Angstig, alarmerende houding als het om religie gaat
○ Open, maar afwachtende houding richting de cliënt ten opzichte
van levensbeschouwelijke vragen
○ Gebrek aan vertrouwen in eigen kunnen tov levensbeschouwelijke
situaties → roepen vaak hulp in van de competente hulpverlener
○ Geneigd om eigen referentiekader te hanteren tijdens de begeleider
● Vaardigheden
○ Beschikt over reflectievermogen over eigen kunnen en de
maatschappelijke context
7
