Fiscaal recht
Prof. dr. F. Debelva
Inhoud
I. Begrippen en principes
II. Personenbelasting
III. Inkomsten van juridische entiteiten
IV. De belasting over de toegevoegde waarde
V. Internationaal fiscaal recht
I. Begrippen en principes
I.1 Het begrip ‘belasting’
I.2. Andere heffingen en bijzondere categorieën
I.3. Waarom belasten?
I.4. Hoe belasten?
I.5. Fiscale wetgeving: structuur, interpretatie en toepassing
I.6. De verdeling van fiscale bevoegdheden
1. Het begrip ‘belasting
Er is geen definitie van belasting in de codex, WG gebruikt synoniemen (bv. taks, heffing,...) why?
vaak politieke reden
Definitie volgens RS: Een belasting is een door de overheid eenzijdig opgelegde en verplichte
bijdrage op personen of feiten die een band hebben met het territorium waarop de overheid gezag
uitoefent en die bestemd is om diensten van algemeen nut te financieren.
● Relevantie?
● “in cash”, maar niet altijd.. zie historische voorbeelden (Tienden of “Opera Publica”), maar ook
recentere voorbeelden zoals de Vlaamse erfbelasting
○ cash = overschrijven valt hieronder ook
○ belastingen zijn niet noodzakelijk in cash
■ bv. De betaling van de Tienden: in de middeleeuwen moest je tiende van je
inkomsten afstaan aan Kerk. (een tiende van je oogst, een tiende van je
kudde,...) = OH gebruikt het geld om bepaalde goederen en diensten te
financieren en belastinggeld te herverdelen
■ Meer recent: in Rwanda zijn alle burgers verplicht om 1 keer per jaar samen
te komen en zijn verplicht om tijdens die dag alle straten te reinigen, op te
ruimen,... = nergens ter wereld zijn de steden zo proper dankzij deze
‘belasting’
■ In Vlaanderen: Vlaamse erfbelasting: iemand overlijdt en erfgenamen moet
deeltje eigendom overledenen teruggeven aan OH. Tarief varieert maar in
Vlaanderen wil men zorgen voor herverdeling en kunstpatrimonium. Vlaamse
decreetgever: je mag vanaf nu erfbelasting betalen met cultuurgoederen
(schilderijen, standbeelden,... die bepaalde culturele waarde heeft)
We gaan inzoomen in de verschillende aspecten van het begrip belasting
Door de overheid
- Belastingen worden opgelegd door de overheid als (enige) drager van soevereiniteit.
- particulieren kunnen nooit een belasting opleggen
- soevereiniteit = zowel vanuit juridisch als economisch heeft OH bepaald gezag over
burgers
- Why? hebben geld nodig om verder te bestaan
1
, - Wat verstaan we onder overheid? = Federale overheid, gewest, gemeenschap, provincie en
gemeente.
- als een OH een belasting oplegt kan een andere OH niet opnieuw een belasting
opleggen
- ook veel verschillen tussen gemeenten onderling
- FOD Financiën (fiscus) maakt zelf uitvoerbare titel via kohieren1.
- OH creëert haar eigen uitvoerbare titel om belasting te komen ophalen: als de OH
belasting opheft gaat men deze inschrijven in de kohier = een document die aanduidt
wie hoeveel moet betalen
- Kohier heeft een zekere juridische autoriteit, OH kan rechtstreeks belasting komen
ophalen thuis, moet niet langs rechtbank gaan.
Eenzijdig opgelegd door OH en verplicht te betalen
- Geen keuzemogelijkheid (openbare orde) = je moet de belasting betalen ook al ben je moreel
niet eens met wat er mee gebeurt
- Waarom? Economische redenen: risico op marktfalen bij publieke goederen wanneer niet
iedereen bijdraagt en schaalvoordelen
- Niet alle betalingen aan de overheid zijn echter belastingen
- Sancties en dwangmaatregelen
- als je niet voldoet aan je fiscale verplichtingen kan de OH je sanctioneren en
dwangmaatregelen invoeren
Territorialiteit
- Gevolg van soevereiniteit
- Overheid kan slechts belasten als er een voldoende band (‘nexus’) is met het territorium.
- België kan niet buitenlanders belastingen opleggen die niets te maken hebben met
België (bv. Bart de Wever: belasting opleggen aan alle Nederlanders zie in Nederland
wonen en werken = gaat niet)
- Digitale economie?
- Nexus vereist komt stilaan onder druk door digitale economie
- Waar belastingen vroeger voornamelijk gebaseerd waren op fysieke
aanwezigheid (zoals eigendom, arbeid of handel binnen een land), gebeurt
steeds meer economische activiteit online, zonder een duidelijke territoriale
binding
- Bv. Shein = door te kopen in het buitenland ontneem je eigenlijk inkomsten
van België
1
Kohier = een groot boek waar alle bedragen in staan
2
,Voor algemeen nut
- Alle inkomsten komen direct in de schatkist en dienen om kosten van de overheid te dekken
- Politiek discretionair = OH doet ermee wat ze willen
- in principe want OH is toch gebonden aan aantal grondwettelijke regels en hebben
als burgers toch wel wat inspraak daarin adhv verkiezingen
- Afwezigheid aanwijsbare en individuele tegenprestatie
2. Andere heffingen en bijzondere categorieën
● De formele benaming van een heffing is niet doorslaggevend. Om te bepalen of een
maatregel een belasting of een andere bijdrage is, moet steeds worden gekeken naar de
concrete kenmerken en of deze voldoen aan de juridische en fiscale voorwaarden
● Aantal voorbeelden die tonen hoe de politiek ermee kan spelen
○ Meerwaardetaks: België is een van de weinige landen die geen belasting heffen op
meerwaarde uit aandelen.
■ In regeringsonderhandelingen was dit een belangrijk twistpunt tussen linkse
en rechtse partijen.
● Links wilde de meerwaardetaks invoeren als belasting.
● Rechts verzette zich omdat belastingen vaak worden geassocieerd
met de regering die ze invoert, wat politiek nadelig kan zijn.
= Compromis: De heffing werd niet als belasting ingevoerd, maar kreeg de
naam solidariteitsbijdrage, waardoor het politiek beter aanvaardbaar werd.
Nieuwe discussie: Tom Van Grieken wil de meerwaardetaks opnieuw
invoeren en noemt deze de Jambon-taks, opnieuw een voorbeeld van
hoe een fiscale maatregel politiek wordt geframed.
2.1. Retributies (art. 173 GW)
● bv. péage/tolgelden, autosnelweg retributie om te mogen rijden op specifieke autosnelweg
● =is een vergoeding die een burger betaalt voor een specifieke dienst of goed dat de
overheid aanbiedt. Het onderscheidt zich van belastingen doordat het gekoppeld is aan een
individuele tegenprestatie van de overheid, waar de betaler direct en onmiddellijk baat bij
heeft
○ je krijgt een specifiek goed of een specifieke dienst
○ je hebt de keuze of je daarop beroep op doet van niet
● Retributie is dus geen belasting
● Beroep op dienst uit eigen belang (bijv. haven- en kaaigelden, tolgelden)
● Bedrag van de retributie moet in redelijke verhouding staan tot de verleende dienst –anders is
het toch een belasting
○ de bijdrage die je doet om te verkrijgen van dienst of goed mag niet te hoog of niet te
laag zijn
● Discussie omtrent ‘individueel beslissingsmoment’ (cf. “combi-taxen”)
○ ingevoerd door bepaalde steden/gemeenten waarbij mensen blackout dronken
werden. Wat gebeurt er in deze gevallen: politie zet je thuis af. In bepaalde gemeente
gebeurde dat zo vaak dat de kost effect had op gemeentebegroting. Is dit een
retributie of is dit een belasting die ingevoerd wordt?
■ Heeft u de mogelijkheid om vrijwillig of niet gebruik te maken van deze
transportdienst? Als je blackout op straat ligt, kan je een ritje politiewagen
naar huis weigeren?
■ Uiteindelijke beslissing? 2019, vanaf nu is het verboden om combi-taxen op
te leggen
3
, 2.2. Socialezekerheidsbijdragen
● Brutoloon = SZ (werknemer) + belasting + nettoloon
○ stel je krijgt brutoloon van 5000 euro = dan heb je 2300 euro over ongeveer
○ Daar bovenop moet de werkgever ook nog iets betalen
● Is geen belasting want zijn niet voor het algemeen pot maar wel om specifieke sociale
situaties te funden (bv. pensioenen, werkloosheid,...)
○ gevolg: niet beschermd door alle mechanismen in de grondwet + tarief belasting kan
alleen maar worden verhoogt adhv een wet (= geldt niet in sociale zekerheid, via
simpele KB kan je tarief SZ verhogen)
● Gesteund op het solidariteits-en het verzekeringsbeginsel
○ Solidariteitsprincipe
■ = de werkende bevolking betaalt nu een SZ-bijdrage, en mijn bijdragen
worden in grote mate gebruikt voor het uitbetalen van de niet werkende
bevolking = solidariteit
● NB: SZ is ook deels gefinancierd door de lopende uitgaven van de
schatkist.
■ Verzekeringsprincipe
● Stel je betaalt dit altijd maar bent nog nooit ziek geweest/nog nooit
zelf nodig → dan heb je nog nooit zelf een bijdrage ontvangen ⇒ zie
hoe dit gelijk is aan een verzekering voor een auto (= een
kanscontract)
● Nuance GrwH 2021: stelt dat sociale bijdragen alleen mogen worden opgelegd als er een
voldoende band is tussen de betaler en het sociale beschermingssysteem dat ermee wordt
gefinancierd.
○ Men betaalt niet aan FOD fin, men betaalt aan parastatale instellingen
■ Inning is door RSZ-instelling (niet aan een orgaan van de federale OH)
■ Minder dwangmaatregelen bij invordering van SZ dan bij de fiscus
● Vb een gerechtsdeurwaarder kan niet zelf een rechtstitel tot stand
brengen om de verschuldigde bijdragen in te vorderen (<> de fiscus
kan dit wel)
■ Nuancering: het verschil vervaagt sinds 2017:
● RSZ kan ook uitvoerbare titel scheppen maar wel enkel nadat
uitnodiging tot betaling niet werd gehonoreerd (<> fiscus: kan
4
Prof. dr. F. Debelva
Inhoud
I. Begrippen en principes
II. Personenbelasting
III. Inkomsten van juridische entiteiten
IV. De belasting over de toegevoegde waarde
V. Internationaal fiscaal recht
I. Begrippen en principes
I.1 Het begrip ‘belasting’
I.2. Andere heffingen en bijzondere categorieën
I.3. Waarom belasten?
I.4. Hoe belasten?
I.5. Fiscale wetgeving: structuur, interpretatie en toepassing
I.6. De verdeling van fiscale bevoegdheden
1. Het begrip ‘belasting
Er is geen definitie van belasting in de codex, WG gebruikt synoniemen (bv. taks, heffing,...) why?
vaak politieke reden
Definitie volgens RS: Een belasting is een door de overheid eenzijdig opgelegde en verplichte
bijdrage op personen of feiten die een band hebben met het territorium waarop de overheid gezag
uitoefent en die bestemd is om diensten van algemeen nut te financieren.
● Relevantie?
● “in cash”, maar niet altijd.. zie historische voorbeelden (Tienden of “Opera Publica”), maar ook
recentere voorbeelden zoals de Vlaamse erfbelasting
○ cash = overschrijven valt hieronder ook
○ belastingen zijn niet noodzakelijk in cash
■ bv. De betaling van de Tienden: in de middeleeuwen moest je tiende van je
inkomsten afstaan aan Kerk. (een tiende van je oogst, een tiende van je
kudde,...) = OH gebruikt het geld om bepaalde goederen en diensten te
financieren en belastinggeld te herverdelen
■ Meer recent: in Rwanda zijn alle burgers verplicht om 1 keer per jaar samen
te komen en zijn verplicht om tijdens die dag alle straten te reinigen, op te
ruimen,... = nergens ter wereld zijn de steden zo proper dankzij deze
‘belasting’
■ In Vlaanderen: Vlaamse erfbelasting: iemand overlijdt en erfgenamen moet
deeltje eigendom overledenen teruggeven aan OH. Tarief varieert maar in
Vlaanderen wil men zorgen voor herverdeling en kunstpatrimonium. Vlaamse
decreetgever: je mag vanaf nu erfbelasting betalen met cultuurgoederen
(schilderijen, standbeelden,... die bepaalde culturele waarde heeft)
We gaan inzoomen in de verschillende aspecten van het begrip belasting
Door de overheid
- Belastingen worden opgelegd door de overheid als (enige) drager van soevereiniteit.
- particulieren kunnen nooit een belasting opleggen
- soevereiniteit = zowel vanuit juridisch als economisch heeft OH bepaald gezag over
burgers
- Why? hebben geld nodig om verder te bestaan
1
, - Wat verstaan we onder overheid? = Federale overheid, gewest, gemeenschap, provincie en
gemeente.
- als een OH een belasting oplegt kan een andere OH niet opnieuw een belasting
opleggen
- ook veel verschillen tussen gemeenten onderling
- FOD Financiën (fiscus) maakt zelf uitvoerbare titel via kohieren1.
- OH creëert haar eigen uitvoerbare titel om belasting te komen ophalen: als de OH
belasting opheft gaat men deze inschrijven in de kohier = een document die aanduidt
wie hoeveel moet betalen
- Kohier heeft een zekere juridische autoriteit, OH kan rechtstreeks belasting komen
ophalen thuis, moet niet langs rechtbank gaan.
Eenzijdig opgelegd door OH en verplicht te betalen
- Geen keuzemogelijkheid (openbare orde) = je moet de belasting betalen ook al ben je moreel
niet eens met wat er mee gebeurt
- Waarom? Economische redenen: risico op marktfalen bij publieke goederen wanneer niet
iedereen bijdraagt en schaalvoordelen
- Niet alle betalingen aan de overheid zijn echter belastingen
- Sancties en dwangmaatregelen
- als je niet voldoet aan je fiscale verplichtingen kan de OH je sanctioneren en
dwangmaatregelen invoeren
Territorialiteit
- Gevolg van soevereiniteit
- Overheid kan slechts belasten als er een voldoende band (‘nexus’) is met het territorium.
- België kan niet buitenlanders belastingen opleggen die niets te maken hebben met
België (bv. Bart de Wever: belasting opleggen aan alle Nederlanders zie in Nederland
wonen en werken = gaat niet)
- Digitale economie?
- Nexus vereist komt stilaan onder druk door digitale economie
- Waar belastingen vroeger voornamelijk gebaseerd waren op fysieke
aanwezigheid (zoals eigendom, arbeid of handel binnen een land), gebeurt
steeds meer economische activiteit online, zonder een duidelijke territoriale
binding
- Bv. Shein = door te kopen in het buitenland ontneem je eigenlijk inkomsten
van België
1
Kohier = een groot boek waar alle bedragen in staan
2
,Voor algemeen nut
- Alle inkomsten komen direct in de schatkist en dienen om kosten van de overheid te dekken
- Politiek discretionair = OH doet ermee wat ze willen
- in principe want OH is toch gebonden aan aantal grondwettelijke regels en hebben
als burgers toch wel wat inspraak daarin adhv verkiezingen
- Afwezigheid aanwijsbare en individuele tegenprestatie
2. Andere heffingen en bijzondere categorieën
● De formele benaming van een heffing is niet doorslaggevend. Om te bepalen of een
maatregel een belasting of een andere bijdrage is, moet steeds worden gekeken naar de
concrete kenmerken en of deze voldoen aan de juridische en fiscale voorwaarden
● Aantal voorbeelden die tonen hoe de politiek ermee kan spelen
○ Meerwaardetaks: België is een van de weinige landen die geen belasting heffen op
meerwaarde uit aandelen.
■ In regeringsonderhandelingen was dit een belangrijk twistpunt tussen linkse
en rechtse partijen.
● Links wilde de meerwaardetaks invoeren als belasting.
● Rechts verzette zich omdat belastingen vaak worden geassocieerd
met de regering die ze invoert, wat politiek nadelig kan zijn.
= Compromis: De heffing werd niet als belasting ingevoerd, maar kreeg de
naam solidariteitsbijdrage, waardoor het politiek beter aanvaardbaar werd.
Nieuwe discussie: Tom Van Grieken wil de meerwaardetaks opnieuw
invoeren en noemt deze de Jambon-taks, opnieuw een voorbeeld van
hoe een fiscale maatregel politiek wordt geframed.
2.1. Retributies (art. 173 GW)
● bv. péage/tolgelden, autosnelweg retributie om te mogen rijden op specifieke autosnelweg
● =is een vergoeding die een burger betaalt voor een specifieke dienst of goed dat de
overheid aanbiedt. Het onderscheidt zich van belastingen doordat het gekoppeld is aan een
individuele tegenprestatie van de overheid, waar de betaler direct en onmiddellijk baat bij
heeft
○ je krijgt een specifiek goed of een specifieke dienst
○ je hebt de keuze of je daarop beroep op doet van niet
● Retributie is dus geen belasting
● Beroep op dienst uit eigen belang (bijv. haven- en kaaigelden, tolgelden)
● Bedrag van de retributie moet in redelijke verhouding staan tot de verleende dienst –anders is
het toch een belasting
○ de bijdrage die je doet om te verkrijgen van dienst of goed mag niet te hoog of niet te
laag zijn
● Discussie omtrent ‘individueel beslissingsmoment’ (cf. “combi-taxen”)
○ ingevoerd door bepaalde steden/gemeenten waarbij mensen blackout dronken
werden. Wat gebeurt er in deze gevallen: politie zet je thuis af. In bepaalde gemeente
gebeurde dat zo vaak dat de kost effect had op gemeentebegroting. Is dit een
retributie of is dit een belasting die ingevoerd wordt?
■ Heeft u de mogelijkheid om vrijwillig of niet gebruik te maken van deze
transportdienst? Als je blackout op straat ligt, kan je een ritje politiewagen
naar huis weigeren?
■ Uiteindelijke beslissing? 2019, vanaf nu is het verboden om combi-taxen op
te leggen
3
, 2.2. Socialezekerheidsbijdragen
● Brutoloon = SZ (werknemer) + belasting + nettoloon
○ stel je krijgt brutoloon van 5000 euro = dan heb je 2300 euro over ongeveer
○ Daar bovenop moet de werkgever ook nog iets betalen
● Is geen belasting want zijn niet voor het algemeen pot maar wel om specifieke sociale
situaties te funden (bv. pensioenen, werkloosheid,...)
○ gevolg: niet beschermd door alle mechanismen in de grondwet + tarief belasting kan
alleen maar worden verhoogt adhv een wet (= geldt niet in sociale zekerheid, via
simpele KB kan je tarief SZ verhogen)
● Gesteund op het solidariteits-en het verzekeringsbeginsel
○ Solidariteitsprincipe
■ = de werkende bevolking betaalt nu een SZ-bijdrage, en mijn bijdragen
worden in grote mate gebruikt voor het uitbetalen van de niet werkende
bevolking = solidariteit
● NB: SZ is ook deels gefinancierd door de lopende uitgaven van de
schatkist.
■ Verzekeringsprincipe
● Stel je betaalt dit altijd maar bent nog nooit ziek geweest/nog nooit
zelf nodig → dan heb je nog nooit zelf een bijdrage ontvangen ⇒ zie
hoe dit gelijk is aan een verzekering voor een auto (= een
kanscontract)
● Nuance GrwH 2021: stelt dat sociale bijdragen alleen mogen worden opgelegd als er een
voldoende band is tussen de betaler en het sociale beschermingssysteem dat ermee wordt
gefinancierd.
○ Men betaalt niet aan FOD fin, men betaalt aan parastatale instellingen
■ Inning is door RSZ-instelling (niet aan een orgaan van de federale OH)
■ Minder dwangmaatregelen bij invordering van SZ dan bij de fiscus
● Vb een gerechtsdeurwaarder kan niet zelf een rechtstitel tot stand
brengen om de verschuldigde bijdragen in te vorderen (<> de fiscus
kan dit wel)
■ Nuancering: het verschil vervaagt sinds 2017:
● RSZ kan ook uitvoerbare titel scheppen maar wel enkel nadat
uitnodiging tot betaling niet werd gehonoreerd (<> fiscus: kan
4
