Hoofdstuk 14: POLARISERING NA 1945
Rechts VS links (niet op vlak van economie)
Katholieken VS antiklerikalen
BLOKVORMING IN HET PARTIJLANDSCHAP
1945-1958
Volksfront (links) VS rechtse concentratie waarbij de katholieke partij coalitie wilt
vormen met Vlaams gezinde om zo weer de meerderheid te kunnen vormen
Politieke situatie in België (verkiezingen februari 1946)
• In 1946 is de politieke kaart van België sterk veranderd na de verkiezingen van
februari 1946, waarbij de grootste partij per kieskanton zichtbaar wordt.
• Er is sprake van levensbeschouwelijke polarisering, waarbij de politiek verdeeld
is in:
o Rechts: CVP (Christelijke Volkspartij, opvolger van de katholieke partij)
o Links: socialisten, communisten en liberalen
Belangrijke evoluties en partijen
1
, • De CVP wordt de dominante politieke partij en is de opvolger van de katholieke
partij.
• Het Vlaams nationalisme verdwijnt vrijwel volledig van de politieke kaart:
o Ze halen nauwelijks stemmen
o Ze spelen geen belangrijke rol meer in het parlement
• De liberalen blijven bestaan, maar zijn verzwakt:
o Ze halen te weinig stemmen om echt invloedrijk te zijn
o In sommige regio’s (zoals Luxemburg) zijn ze nog zichtbaar in een links
kartel met de socialisten (anti-clericaal kartel)
• Er ontstaat een nieuwe politieke speler: de Belgische Communistische Partij
(CP):
o Vooral sterk aanwezig in Henegouwen en Luik
o Parlementair blijft ze klein, maar ze is wel een opvallende nieuwe kracht
Spanningen op links
• De communistische partij vormt een bedreiging voor de socialistische partij:
o Socialisten vrezen dat communisten hun achterban zullen overnemen,
mede door de naoorlogse context en haat tegen nazi-Duitsland
o De socialisten proberen de communisten in te perken (“indammen”)
o Ze hoopten op een grotere doorbraak dan uiteindelijk zichtbaar is op de
kaart
• De Werkliedenpartij evolueert naar de socialistische partij
o Ze kiest voor een meer radicale koers om zich duidelijk te onderscheiden
van de communisten
Politieke blokvorming en samenwerking
• Twee grote blokken domineren de politiek:
o Het katholieke blok (CVP), vooral sterk in Vlaanderen en delen van
Wallonië
o Het linkse blok, met socialisten en communisten
2
, • De CVP probeert:
o Vlaamse nationalistische partijen uit te schakelen
- De socialisten proberen:
o De communisten in te perken
Sociaal pact (1944)
• Het Sociaal Pact van 1944 is een belangrijk akkoord tussen werkgevers en
werknemers.
• Het doel is om sociale vrede en samenwerking te creëren, en zo de politieke
blokvorming te overstijgen.
• Het werd mogelijk omdat het niet rechtstreeks via het parlement tot stand kwam,
maar via onderhandelingen tussen sociale partners.
Politieke situatie na 1944: links versus rechts
Na 1944 ontstaat in België een duidelijke tegenstelling tussen links en rechts.
Rechts: de CVP en haar strategie
• De CVP (Christelijke Volkspartij) ontstaat als omvorming van de vroegere
katholieke partij.
• Ze krijgt een unitaire partijstructuur en wordt een nationale partij met één
duidelijke organisatie.
3
, Strategie van de CVP
• De CVP hanteert een meerderheidsstrategie:
o Ze wil alle katholieke stemmen verenigen in één grote partij.
o Ze probeert ook stemmen van andere rechtse stromingen (zoals Vlaams-
nationalisten en rexisten) te verzamelen.
Politieke context rechts
• Tijdens het interbellum had de katholieke partij al veel stemmen verloren.
• Na WOII:
o De rex-beweging wordt na de oorlog zwaar getroffen (leiders
gevangengenomen, verdwijnt grotendeels uit de politiek).
o Het Vlaams nationalisme is niet verdwenen, maar politiek verzwakt en
vraagt amnestie.
• Hierdoor ontstaat voor de CVP een gunstige positie op rechts:
o Ze probeert het politieke “gat” aan de rechterkant op te vullen.
Reacties en spanningen
• De bevolking staat niet altijd positief tegenover het idee dat alle rechtse stemmen
worden samengebracht.
• De CVP pleit voor:
o verzachting van straffen
o vermindering van de repressie na de oorlog
→ dit moet ervoor zorgen dat minder mensen zich gedwongen voelen om
nieuwe (extreme) partijen op te richten.
• Dit zorgt echter voor kritiek van links:
o Linkse partijen verdenken de CVP ervan te soft te zijn tegenover
collaborateurs
o De CVP wordt daardoor soms gezien als te mild tegenover de
oorlogscollaboratie
• Er ontstaat een beeld van:
o “leorexisten”: waarbij links alle rechtse stromingen (CVP inbegrepen) als
één geheel ziet
4
Rechts VS links (niet op vlak van economie)
Katholieken VS antiklerikalen
BLOKVORMING IN HET PARTIJLANDSCHAP
1945-1958
Volksfront (links) VS rechtse concentratie waarbij de katholieke partij coalitie wilt
vormen met Vlaams gezinde om zo weer de meerderheid te kunnen vormen
Politieke situatie in België (verkiezingen februari 1946)
• In 1946 is de politieke kaart van België sterk veranderd na de verkiezingen van
februari 1946, waarbij de grootste partij per kieskanton zichtbaar wordt.
• Er is sprake van levensbeschouwelijke polarisering, waarbij de politiek verdeeld
is in:
o Rechts: CVP (Christelijke Volkspartij, opvolger van de katholieke partij)
o Links: socialisten, communisten en liberalen
Belangrijke evoluties en partijen
1
, • De CVP wordt de dominante politieke partij en is de opvolger van de katholieke
partij.
• Het Vlaams nationalisme verdwijnt vrijwel volledig van de politieke kaart:
o Ze halen nauwelijks stemmen
o Ze spelen geen belangrijke rol meer in het parlement
• De liberalen blijven bestaan, maar zijn verzwakt:
o Ze halen te weinig stemmen om echt invloedrijk te zijn
o In sommige regio’s (zoals Luxemburg) zijn ze nog zichtbaar in een links
kartel met de socialisten (anti-clericaal kartel)
• Er ontstaat een nieuwe politieke speler: de Belgische Communistische Partij
(CP):
o Vooral sterk aanwezig in Henegouwen en Luik
o Parlementair blijft ze klein, maar ze is wel een opvallende nieuwe kracht
Spanningen op links
• De communistische partij vormt een bedreiging voor de socialistische partij:
o Socialisten vrezen dat communisten hun achterban zullen overnemen,
mede door de naoorlogse context en haat tegen nazi-Duitsland
o De socialisten proberen de communisten in te perken (“indammen”)
o Ze hoopten op een grotere doorbraak dan uiteindelijk zichtbaar is op de
kaart
• De Werkliedenpartij evolueert naar de socialistische partij
o Ze kiest voor een meer radicale koers om zich duidelijk te onderscheiden
van de communisten
Politieke blokvorming en samenwerking
• Twee grote blokken domineren de politiek:
o Het katholieke blok (CVP), vooral sterk in Vlaanderen en delen van
Wallonië
o Het linkse blok, met socialisten en communisten
2
, • De CVP probeert:
o Vlaamse nationalistische partijen uit te schakelen
- De socialisten proberen:
o De communisten in te perken
Sociaal pact (1944)
• Het Sociaal Pact van 1944 is een belangrijk akkoord tussen werkgevers en
werknemers.
• Het doel is om sociale vrede en samenwerking te creëren, en zo de politieke
blokvorming te overstijgen.
• Het werd mogelijk omdat het niet rechtstreeks via het parlement tot stand kwam,
maar via onderhandelingen tussen sociale partners.
Politieke situatie na 1944: links versus rechts
Na 1944 ontstaat in België een duidelijke tegenstelling tussen links en rechts.
Rechts: de CVP en haar strategie
• De CVP (Christelijke Volkspartij) ontstaat als omvorming van de vroegere
katholieke partij.
• Ze krijgt een unitaire partijstructuur en wordt een nationale partij met één
duidelijke organisatie.
3
, Strategie van de CVP
• De CVP hanteert een meerderheidsstrategie:
o Ze wil alle katholieke stemmen verenigen in één grote partij.
o Ze probeert ook stemmen van andere rechtse stromingen (zoals Vlaams-
nationalisten en rexisten) te verzamelen.
Politieke context rechts
• Tijdens het interbellum had de katholieke partij al veel stemmen verloren.
• Na WOII:
o De rex-beweging wordt na de oorlog zwaar getroffen (leiders
gevangengenomen, verdwijnt grotendeels uit de politiek).
o Het Vlaams nationalisme is niet verdwenen, maar politiek verzwakt en
vraagt amnestie.
• Hierdoor ontstaat voor de CVP een gunstige positie op rechts:
o Ze probeert het politieke “gat” aan de rechterkant op te vullen.
Reacties en spanningen
• De bevolking staat niet altijd positief tegenover het idee dat alle rechtse stemmen
worden samengebracht.
• De CVP pleit voor:
o verzachting van straffen
o vermindering van de repressie na de oorlog
→ dit moet ervoor zorgen dat minder mensen zich gedwongen voelen om
nieuwe (extreme) partijen op te richten.
• Dit zorgt echter voor kritiek van links:
o Linkse partijen verdenken de CVP ervan te soft te zijn tegenover
collaborateurs
o De CVP wordt daardoor soms gezien als te mild tegenover de
oorlogscollaboratie
• Er ontstaat een beeld van:
o “leorexisten”: waarbij links alle rechtse stromingen (CVP inbegrepen) als
één geheel ziet
4
