Complete samenvatting psychologie 2

Psychologie 2



1. Eetgedrag begrijpen
Als diëtist in de gezondheidszorg proberen we met een basiskennis van gedragstherapie
eetgedrag te begrijpen en bij te sturen

Eerst gedrag analyseren: hoe geleerd iets te denken, te doen, te voelen
Dan gedragstherapie

1.1 Gedragstherapie
Gedragstherapie richt zich op een te veranderen gedrag
 gericht op doen, oefenen met nieuw gedrag

Leertheorie: elk gedrag is aangeleerd en wordt in stand gehouden door dezelfde
leerprocessen
 nieuw gedrag nodig om te doorbreken

Conditionering: proces waarin het gedrag van een mens verandert als gevolg van ervaringen
die hij opdoet

1.1.1 Klassieke conditionering
= respondente conditionering of stimulus-respons-leren
= bepaalde situaties die bepaald gedrag uitlokken
= associatief leren
= associaties tussen stimuli en onvrijwillige reflexmatige reacties

Neutrale stimulus wordt gekoppeld aan een onvoorwaardelijke/ongeconditioneerde stimulus
om een voorwaardelijke/geconditioneerde respons te creëren

Bv. reactie van Pavlov

Belangrijke begrippen:
 verwerving = het proces waarbij een geconditioneerde stimulus een
geconditioneerde respons uitlokt
 extinctie of uitdoving = de geconditioneerde respons dooft uit wanneer deze keer op
keer niet wordt bekrachtigd.
 spontaan herstel = de geconditioneerde respons kan ondanks een extinctiefase
terugkeren na een periode van rust
 generalisatie = Stimulusgeneralisatie wordt bereikt als een stimulus die gelijkenis
vertoont met de geconditioneerde stimulus dezelfde respons oproept
 discriminatie = er wordt geleerd om onderscheid te maken tussen stimuli en enkel te
reageren op de specifieke stimulus en de daarop lijkende stimulus te negeren

1.1.2 Operante conditionering
= instrumenteel leren
= aanleren van gedrag d.m.v. beloning en straf met nadruk op vrijwillige responsen
 positief gedrag belonen heeft meer effect dan negatief gedrag bestraffen
 belangrijke rol bij in stand houden van gedrag


1

,Psychologie 2



Beloning kan zijn:
 toevoegen van iets positiefs
 wegnemen van iets negatiefs

Straffen kan zijn:
 toevoegen van iets negatiefs
 wegnemen van iets positiefs

Bv. Skinner box

1.1.3 Cognitieve gedragstherapie
Denken staat centraal
 bepaalt het voelen en voelen heeft invloed op gedrag

Cognities bepalen sterk de gedragingen, emoties en algemene beleving

De 5G’s: over denken, voelen en doen
5G-schema brengt bepaalde gevoelens, gedachten en gedrag in kaart

 gebeurtenis: wat is er feitelijk gebeurd?
 gedachten: wat waren de helpende en/of niet-helpende (automatische) gedachten
die de gebeurtenis opriep? Welke gedachte ging er in je om?
 gevoel: wat voelde je?
 gedrag: wat deed je wel of niet?
 gevolg: welk gevolgen heeft dit op korte en lange termijn?




1.1.4 ACT Therapie
= acceptance and commitment therapy
= wetenschappelijk onderbouwde vorm van gedragstherapie

ACT biedt concrete technieken aan om
 om te gaan met moeilijke gevoelens, gedachten en lichaamssensaties
 je in contact te brengen met wat je écht wil doen met je leven los van angsten, ziekte,
laag zelfbeeld, depressie, pijn...
 haalbare doelen te stellen en ervoor te gaan ook al denk je dat je het niet kan
 Acceptance: remmingen wegnemen

2

,Psychologie 2



 Commitment: richten op wat echt belangrijk is

Het theoretisch model van ACT:
 acceptatie
- ruimte maken voor emoties, gedachten, verlangens, impulsen
 defusie
- gezonde afstand tot gedachten nemen
 contact met het hier en nu
- bewust aanwezig zijn in het hier en nu
 observerende zelf
- een veilige plek creëren van waaruit je alles kan waarnemen
 waarden
- wat echt belangrijk is in het leven
 toewijding
- vertalen van waarden in concreet gedrag

1.1.5 Intuïtief eten
= een persoonlijk proces waarbij je je gezondheid respecteert door afscheid te nemen van de
dieet mentaliteit, door te luisteren naar en te reageren op de directe boodschappen die je
lichaam afgeeft en door balans te creëren tussen voedingsmiddelen waar je van geniet en
voedingsmiddelen die je lichaam nodig heeft om goed te functioneren
 doel: het ontwikkelen van een gezonde relatie tussen voeding, geest en lichaam

10 basisprincipes:
 zet de dieetbril af
 respecteer honger
 sluit vriendschap met eten
 stuur de eetpolitie weg
 ontdek voldoening
 voel verzadiging
 wees lief voor je emoties
 respecteer je lichaam
 beweging
 eer je gezondheid




3

, Psychologie 2



2. Model van verandering
Motivatiecirkel - Prochaska en Di Clemente
Verandering van gezondheidsgedrag verloopt over verschillende stadia:
 voorbeschouwing/precontemplatie
- de patiënt stelt zich weinig of geen vragen bij het huidige gedrag en overweegt
geen gedragsverandering
 beschouwing
- de patiënt begint voor- en nadelen af te wegen maar op vlak van gedrag is er nog
niet veel verandering
 voorbereiding
- de patiënt neemt de beslissing om het gedrag te veranderen (hoe klein ook) en
maakt voornemens
 actie
- de patiënt levert zichtbare inspanningen om te veranderen door ‘vallen en
opstaan
 consolidatie/handhaving
- na voldoende succeservaringen heeft de patiënt zich de nieuwe gewoontes eigen
gemaakt, het begint meer ‘vanzelf te gaan’




4 belangrijke condities om patiënt vooruit te
laten gaan in motivatiecirkel:
 veiligheid
- patiënt voelt aanvaarding en respect
 kennis
- patiënt krijgt kennis en vaardigheden
- patiënt krijgt inzicht in eigen gedrag
en gevolgen van gedrag
 belang
- voordelen en nadelen (vaak ambivalentie)
- probleembesef
 zelfwaarde
- patiënt vertrouwen in eigen kunnen geven




4