Samenvatting basiskennis taalonderwijs
Landelijke Kennistoets Taal Nederlands
(LKT)
,Inhoudsopgave
2 Taalonderwijs en taal ............................................................................................................4
2.1 Taalonderwijs .................................................................................................................4
2.2 Het taalsysteem .............................................................................................................5
2.3 Hoe gebruik je kennis van het taalonderwijs en de taal? ...................................................7
3. De fasen van taalverwerving .................................................................................................9
3.1 Taalverwerving ...............................................................................................................9
3.2 Spreek- en luisterstrategieën ........................................................................................ 10
3.3 Spreek- en luisterdoelen ............................................................................................... 10
3.4 Gesprekssoorten .......................................................................................................... 11
3.5 Hoe gebruik je kennis van mondelinge taalvaardigheid? ................................................. 11
4 Woordenschat .................................................................................................................... 12
4.1 Het woordgeheugen ..................................................................................................... 12
4.2 Woordenschatverwerving ............................................................................................. 13
4.3 Woordleerstrategieën ................................................................................................... 13
4.4 Soorten taalgebruik ...................................................................................................... 13
4.5 Woordenschat en schoolsucces ................................................................................... 14
4.6 Hoe gebruik je kennis van de woordenschat?................................................................. 14
5 Beginnende geletterdheid ................................................................................................... 15
5.1 Geletterdheid ............................................................................................................... 15
5.2 Tussendoelen beginnende geletterdheid ....................................................................... 15
5.3 Ontwikkeling geletterdheid ........................................................................................... 15
5.4 Auditieve vaardigheden (Luisteren naar klanken) ........................................................... 17
5.5 Visuele vaardigheden (Kijken naar letters) ..................................................................... 17
5.6 Elementaire leeshandeling ........................................................................................... 18
5.7 Hoe gebruik je kennis van beginnende geletterdheid? .................................................... 18
6 Voortgezet technisch lezen .................................................................................................. 19
6.1 Theorieën over het leesproces ...................................................................................... 19
6.2 Strategieën technisch lezen .......................................................................................... 19
6.3 Voordrachtsaspecten ................................................................................................... 20
6.4 Leesniveaus ................................................................................................................. 20
6.5 Technisch lezen in de samenleving ................................................................................ 21
6.6 Hoe gebruik je kennis van technisch lezen? ................................................................... 21
7 Begrijpend lezen ................................................................................................................. 23
7.1 Leesvaardigheden voor begrijpend lezen ....................................................................... 23
2
, 7.2 Leesstrategieën ............................................................................................................ 24
7.3 Technieken voor informatieverwerking........................................................................... 24
7.4 Hoe gebruik je kennis van begrijpend lezen? .................................................................. 25
8 Stellen ................................................................................................................................ 26
8.1 Functies van het schrijven ............................................................................................ 26
8.2 Het schrijfproces .......................................................................................................... 26
8.3 Schrijven en de computer ............................................................................................. 27
8.4 Hoe gebruik je kennis van het schrijfproces? ................................................................. 28
9 Jeugdliteratuur .................................................................................................................... 29
9.1 Literaire genres............................................................................................................. 29
9.2 Functies van jeugdliteratuur .......................................................................................... 30
9.3 Beoordelen van jeugdliteratuur ..................................................................................... 30
9.4 Hoe gebruik je kennis van jeugdliteratuur? ..................................................................... 31
10 Taalbeschouwing .............................................................................................................. 32
10.1 Het taalsysteem ......................................................................................................... 32
10.2 Taalvariatie ................................................................................................................. 35
10.3 Taalverandering .......................................................................................................... 35
10.4 Taalbeschouwingsstrategieën ..................................................................................... 35
10.5 Hoe gebruik je kennis van taalbeschouwing? ............................................................... 36
11 Spelling ............................................................................................................................ 37
11.1 Schriftsystemen ......................................................................................................... 37
11.2 Spellingprincipes van het Nederlands ......................................................................... 37
11.3 Spellingstrategieën ..................................................................................................... 38
11.4 Spellingcategorieën .................................................................................................... 39
11.5 Werkwoordspelling ..................................................................................................... 40
11.6 Hoe gebruik je kennis van de spelling?......................................................................... 40
3
, 2 Taalonderwijs en taal
2.1 Taalonderwijs
Hoewel kinderen zich in de dagelijkse omgang de gesproken taal vanzelf eigen maken, besteden
basisscholen wekelijks zo'n acht uur aan taalonderwijs. Hier zijn vijf belangrijke argumenten
voor:
• Schriftelijke taalvaardigheid: Lezen en schrijven leer je niet spontaan; hier zijn
methodes en instructie voor nodig.
• Ondersteuning op maat: Niet elk kind leert taal vanzelf (denk aan meertalige of
taalzwakke kinderen die extra begeleiding nodig hebben).
• Schooltaal: Op school leer je Standaardnederlands, specifieke schooltaalwoorden en
begrippen om over taal te kunnen praten.
• Specifieke taalvormen: Taalvormen zoals een samenvatting, formele brief of discussie
leer je via gericht onderwijs.
• Leesplezier en literatuur: De school brengt kinderen in aanraking met diverse genres
om leesplezier en literaire smaak te stimuleren.
Domeinen binnen het taalonderwijs
Het taalonderwijs wordt opgesplitst om het behapbaar te maken. De Wet op het Basisonderwijs
verdeelt dit in mondeling, schriftelijk en taalbeschouwing. De Kennisbasis (en de meeste
taalmethodes) hanteert een specifiekere indeling, voornamelijk gericht op kinderen vanaf groep
3:
Domein Omschrijving
Mondelinge
Spreken, luisteren en het voeren van diverse gespreksvormen.
taalvaardigheid
Betekenis leren van nieuwe woorden en uitdrukkingen, inclusief het
Woordenschat
aanleren van woordleerstrategieën.
Geletterdheid Het vermogen om schriftelijke taal te begrijpen en te gebruiken (zie
(algemeen) de drie stadia hieronder).
Voortgezet technisch Vlot hardop lezen en toepassen van efficiënte leesstrategieën (vanaf
lezen groep 4).
Het achterhalen van de bedoeling en het dieper begrijpen van een
Begrijpend lezen
tekst.
4
Landelijke Kennistoets Taal Nederlands
(LKT)
,Inhoudsopgave
2 Taalonderwijs en taal ............................................................................................................4
2.1 Taalonderwijs .................................................................................................................4
2.2 Het taalsysteem .............................................................................................................5
2.3 Hoe gebruik je kennis van het taalonderwijs en de taal? ...................................................7
3. De fasen van taalverwerving .................................................................................................9
3.1 Taalverwerving ...............................................................................................................9
3.2 Spreek- en luisterstrategieën ........................................................................................ 10
3.3 Spreek- en luisterdoelen ............................................................................................... 10
3.4 Gesprekssoorten .......................................................................................................... 11
3.5 Hoe gebruik je kennis van mondelinge taalvaardigheid? ................................................. 11
4 Woordenschat .................................................................................................................... 12
4.1 Het woordgeheugen ..................................................................................................... 12
4.2 Woordenschatverwerving ............................................................................................. 13
4.3 Woordleerstrategieën ................................................................................................... 13
4.4 Soorten taalgebruik ...................................................................................................... 13
4.5 Woordenschat en schoolsucces ................................................................................... 14
4.6 Hoe gebruik je kennis van de woordenschat?................................................................. 14
5 Beginnende geletterdheid ................................................................................................... 15
5.1 Geletterdheid ............................................................................................................... 15
5.2 Tussendoelen beginnende geletterdheid ....................................................................... 15
5.3 Ontwikkeling geletterdheid ........................................................................................... 15
5.4 Auditieve vaardigheden (Luisteren naar klanken) ........................................................... 17
5.5 Visuele vaardigheden (Kijken naar letters) ..................................................................... 17
5.6 Elementaire leeshandeling ........................................................................................... 18
5.7 Hoe gebruik je kennis van beginnende geletterdheid? .................................................... 18
6 Voortgezet technisch lezen .................................................................................................. 19
6.1 Theorieën over het leesproces ...................................................................................... 19
6.2 Strategieën technisch lezen .......................................................................................... 19
6.3 Voordrachtsaspecten ................................................................................................... 20
6.4 Leesniveaus ................................................................................................................. 20
6.5 Technisch lezen in de samenleving ................................................................................ 21
6.6 Hoe gebruik je kennis van technisch lezen? ................................................................... 21
7 Begrijpend lezen ................................................................................................................. 23
7.1 Leesvaardigheden voor begrijpend lezen ....................................................................... 23
2
, 7.2 Leesstrategieën ............................................................................................................ 24
7.3 Technieken voor informatieverwerking........................................................................... 24
7.4 Hoe gebruik je kennis van begrijpend lezen? .................................................................. 25
8 Stellen ................................................................................................................................ 26
8.1 Functies van het schrijven ............................................................................................ 26
8.2 Het schrijfproces .......................................................................................................... 26
8.3 Schrijven en de computer ............................................................................................. 27
8.4 Hoe gebruik je kennis van het schrijfproces? ................................................................. 28
9 Jeugdliteratuur .................................................................................................................... 29
9.1 Literaire genres............................................................................................................. 29
9.2 Functies van jeugdliteratuur .......................................................................................... 30
9.3 Beoordelen van jeugdliteratuur ..................................................................................... 30
9.4 Hoe gebruik je kennis van jeugdliteratuur? ..................................................................... 31
10 Taalbeschouwing .............................................................................................................. 32
10.1 Het taalsysteem ......................................................................................................... 32
10.2 Taalvariatie ................................................................................................................. 35
10.3 Taalverandering .......................................................................................................... 35
10.4 Taalbeschouwingsstrategieën ..................................................................................... 35
10.5 Hoe gebruik je kennis van taalbeschouwing? ............................................................... 36
11 Spelling ............................................................................................................................ 37
11.1 Schriftsystemen ......................................................................................................... 37
11.2 Spellingprincipes van het Nederlands ......................................................................... 37
11.3 Spellingstrategieën ..................................................................................................... 38
11.4 Spellingcategorieën .................................................................................................... 39
11.5 Werkwoordspelling ..................................................................................................... 40
11.6 Hoe gebruik je kennis van de spelling?......................................................................... 40
3
, 2 Taalonderwijs en taal
2.1 Taalonderwijs
Hoewel kinderen zich in de dagelijkse omgang de gesproken taal vanzelf eigen maken, besteden
basisscholen wekelijks zo'n acht uur aan taalonderwijs. Hier zijn vijf belangrijke argumenten
voor:
• Schriftelijke taalvaardigheid: Lezen en schrijven leer je niet spontaan; hier zijn
methodes en instructie voor nodig.
• Ondersteuning op maat: Niet elk kind leert taal vanzelf (denk aan meertalige of
taalzwakke kinderen die extra begeleiding nodig hebben).
• Schooltaal: Op school leer je Standaardnederlands, specifieke schooltaalwoorden en
begrippen om over taal te kunnen praten.
• Specifieke taalvormen: Taalvormen zoals een samenvatting, formele brief of discussie
leer je via gericht onderwijs.
• Leesplezier en literatuur: De school brengt kinderen in aanraking met diverse genres
om leesplezier en literaire smaak te stimuleren.
Domeinen binnen het taalonderwijs
Het taalonderwijs wordt opgesplitst om het behapbaar te maken. De Wet op het Basisonderwijs
verdeelt dit in mondeling, schriftelijk en taalbeschouwing. De Kennisbasis (en de meeste
taalmethodes) hanteert een specifiekere indeling, voornamelijk gericht op kinderen vanaf groep
3:
Domein Omschrijving
Mondelinge
Spreken, luisteren en het voeren van diverse gespreksvormen.
taalvaardigheid
Betekenis leren van nieuwe woorden en uitdrukkingen, inclusief het
Woordenschat
aanleren van woordleerstrategieën.
Geletterdheid Het vermogen om schriftelijke taal te begrijpen en te gebruiken (zie
(algemeen) de drie stadia hieronder).
Voortgezet technisch Vlot hardop lezen en toepassen van efficiënte leesstrategieën (vanaf
lezen groep 4).
Het achterhalen van de bedoeling en het dieper begrijpen van een
Begrijpend lezen
tekst.
4
