Toxicologie
,
,Hoofdstuk 2: gifstoffen op huid en mucosae
Nitreuze gassen
Wat zijn het?
➢ NO₂, NO, N₂O₃, N₂O₄
➢ Geproduceerd in landbouw en industrie
➢ In evenwicht met elkaar → bv. 2 NO₂ ⇌ N₂O₄
➢ NH₃ en H₂S kunnen door dier zelf geproduceerd worden
Typische kenmerken
➢ Bevatten stikstof
➢ Bruin-oranje wolk zichtbaar → in pure vorm kleurloos → verkleuring pas bij contact met lucht/licht
➢ Zwaarder dan lucht
➢ Vroeger anestheticum (analgetisch), maar T° ± -60°C → rechtstreeks inhaleren → brandwonden
➢ MAC = 5 ppm (0,0005%) → levenslange blootstelling (8u/dag) zonder problemen
Waar worden ze gevormd?
1. Industrie / verbranding
➢ Vrijstelling bij verbranding motoren
➢ Reactie HNO₃ met organisch materiaal
2. Lekkage HNO₃ (varkenshouderij)
➢ NH₃ + HNO₃ → NH₄NO₃ (kunstmest)
➢ Bij lek: nitraatintoxicatie → contact met lucht → bruine wolk (nitreuze gassen)
3. Onvoldoende reductie van nitraten (vooral in silo’s)
➢ Vooral bij maïs
➢ Planten accumuleren nitraat tijdens groei
➢ Normaal fermentatie: NO₃⁻ → NH₃ → melkzuur → vetzuren → pH↓ → stabiele kuil
➢ Slechte afsluiting → gasvorming (nitreuze gassen) → gas pockets → ontsnappen via scheuren
4. In pens: reductiemilieu → nitraatreductie mogelijk
, Reactie in het lichaam
➢ Luchtwegen bevatten vocht → omzetting naar → HNO₃ (salpeterzuur) → HNO₂ (salpeterig zuur)
➢ Lage pKa → sterk anorganisch zuur
➢ Direct etsend / corrosief
➢ Extra: neerslag op gras mogelijk → opname via ingestie → schade GI-mucosa
Pathogenese
➢ NOx + H₂O → HNO₃ / HNO₂ → kaustische werking op ademhalingswegen
➢ Combinatie met alkalien → nitrietvorming
Effect afhankelijk van concentratie:
➢ Hoge concentratie → ernstige vasodilatatie → shock
➢ Lage concentratie → nitrietvorming → methemoglobinemie (vanaf ±70% MH fataal)
Symptomen
➢ Slijmvliesirritatie: tranenvloed, hoesten, conjunctivitis, rhinitis, pneumonie, longoedeem, longemfyseem
➢ Methemoglobinemie: cyanose, verstikking
➢ Astmapatiënten extra gevoelig
Behandeling
⚠️ Bij longletsels → therapie enkel symptomatisch
➢ Frisse lucht
➢ Longeedeem → diuretica
➢ Hartondersteuning → cardiotonica
➢ Preventie secundaire pneumonie → AB
➢ Eventueel corticosteroïden (ontsteking)
Geen echt antidotum tegen de etsing.
Extra: chemische reacties in lucht (zure regen)
2 SO₂ + O₂ → 2 SO₃
SO₃ + H₂O → H₂SO₄
2 NO₂ + H₂O → HNO₂ + HNO₃
N₂O₄ + H₂O → HNO₂ + HNO₃
→ Historisch: zure regen door industrie/verkeer
,
,Hoofdstuk 2: gifstoffen op huid en mucosae
Nitreuze gassen
Wat zijn het?
➢ NO₂, NO, N₂O₃, N₂O₄
➢ Geproduceerd in landbouw en industrie
➢ In evenwicht met elkaar → bv. 2 NO₂ ⇌ N₂O₄
➢ NH₃ en H₂S kunnen door dier zelf geproduceerd worden
Typische kenmerken
➢ Bevatten stikstof
➢ Bruin-oranje wolk zichtbaar → in pure vorm kleurloos → verkleuring pas bij contact met lucht/licht
➢ Zwaarder dan lucht
➢ Vroeger anestheticum (analgetisch), maar T° ± -60°C → rechtstreeks inhaleren → brandwonden
➢ MAC = 5 ppm (0,0005%) → levenslange blootstelling (8u/dag) zonder problemen
Waar worden ze gevormd?
1. Industrie / verbranding
➢ Vrijstelling bij verbranding motoren
➢ Reactie HNO₃ met organisch materiaal
2. Lekkage HNO₃ (varkenshouderij)
➢ NH₃ + HNO₃ → NH₄NO₃ (kunstmest)
➢ Bij lek: nitraatintoxicatie → contact met lucht → bruine wolk (nitreuze gassen)
3. Onvoldoende reductie van nitraten (vooral in silo’s)
➢ Vooral bij maïs
➢ Planten accumuleren nitraat tijdens groei
➢ Normaal fermentatie: NO₃⁻ → NH₃ → melkzuur → vetzuren → pH↓ → stabiele kuil
➢ Slechte afsluiting → gasvorming (nitreuze gassen) → gas pockets → ontsnappen via scheuren
4. In pens: reductiemilieu → nitraatreductie mogelijk
, Reactie in het lichaam
➢ Luchtwegen bevatten vocht → omzetting naar → HNO₃ (salpeterzuur) → HNO₂ (salpeterig zuur)
➢ Lage pKa → sterk anorganisch zuur
➢ Direct etsend / corrosief
➢ Extra: neerslag op gras mogelijk → opname via ingestie → schade GI-mucosa
Pathogenese
➢ NOx + H₂O → HNO₃ / HNO₂ → kaustische werking op ademhalingswegen
➢ Combinatie met alkalien → nitrietvorming
Effect afhankelijk van concentratie:
➢ Hoge concentratie → ernstige vasodilatatie → shock
➢ Lage concentratie → nitrietvorming → methemoglobinemie (vanaf ±70% MH fataal)
Symptomen
➢ Slijmvliesirritatie: tranenvloed, hoesten, conjunctivitis, rhinitis, pneumonie, longoedeem, longemfyseem
➢ Methemoglobinemie: cyanose, verstikking
➢ Astmapatiënten extra gevoelig
Behandeling
⚠️ Bij longletsels → therapie enkel symptomatisch
➢ Frisse lucht
➢ Longeedeem → diuretica
➢ Hartondersteuning → cardiotonica
➢ Preventie secundaire pneumonie → AB
➢ Eventueel corticosteroïden (ontsteking)
Geen echt antidotum tegen de etsing.
Extra: chemische reacties in lucht (zure regen)
2 SO₂ + O₂ → 2 SO₃
SO₃ + H₂O → H₂SO₄
2 NO₂ + H₂O → HNO₂ + HNO₃
N₂O₄ + H₂O → HNO₂ + HNO₃
→ Historisch: zure regen door industrie/verkeer
