Samenvatting beleid en ethiek

Ethiek
Moraal, ethiek en grondhouding
Het verhaal van de alligator-rivier

Lees “The alligator river story” p.6.

Moraal en ethiek
Ethiek

= Systematische reflectie op moraal, op de vraag ‘hoe te handelen’.

 Ethos
 Wat behoort, het goede, het juiste, het rechtvaardige.

Moraal

= Het geheel van normen, waarden en deugden die het handelen van een persoon richting geven. Dit
wordt meegegeven met onze opvoeding.

 Mos/Mores
 Zeden, gewoonten, gebruiken.
 Wat goed, juist, rechtvaardig of wat slecht, verkeerd en onrechtvaardig is.

Waarden = Datgene waar jij als persoon het meeste waarde aan hecht.
vb. Veiligheid in het verkeer realiseren.

Normen = Manier waarop waarden gerealiseerd worden in de vorm van geboden of
verboden.  ‘Wat mag ik doen?’ ‘Wat moet ik doen?’ ‘Wat moet/mag ik
niet doen?’ vb. Verkeersregels met doel het verkeer veilig te laten verlopen.

Deugden = Uitdrukkingen van het goede en degelijke in onze dagdagelijkse omgang met
elkaar.  Karaktereigenschappen of kwaliteiten.
vb. Inzicht en oefening die je leert tijdens autorijden.

Het moreel probleem

= Kiezen welk mogelijk handelingsinitiatief het beste is en beargumenteren waarom je hiervoor koos.

Moreel dilemma = Keuze tussen twee verschillende mogelijkheden of waarden, waarbij die waarden
elkaar wederzijds uitsluiten. (Wat je ook kiest, je verliest steeds)

Morele nood = Wanneer je je bewust bent van iets dat niet hoort, maar niemand hoort je.
vb. Mishandeling: niemand gelooft je.




1

,Kernwaarden en grondhouding
Inleiding

Grondhouding = Basis waarmee we in het leven staan.
Basale grondhouding = De relatie met de medemens.
Presentie = Er zijn voor, aandachtig aanwezig zijn zonder te willen ingrijpen of sturen.

Kernwaarden

= Waarden die het individu overstijgen (transcendent), die verwijzen naar de mooiste
verworvenheden van een mens. Ze lijken vanuit een innerlijke bron te komen en zijn gericht op het
algemeen welzijn.

 Niet ego-gerelateerd. Je doet het o.w.v. het goede.
 Brug tussen absoluut en relatief.
 Essentieel in het leven.
 Geven betekenis en zin aan het leven.
 Datgene waaruit je ten diepste handelt.
 Ten dienste van allen, niet van jou alleen.

Ego-gerelateerde waarden = Waarden die niet vertrekken vanuit volledigheid, maar vanuit een
gebrek, verlangen of vanuit angst. Ze leiden nooit tot blijvend geluk. Vb. Macht, roem, genot…

Een transpersoonlijk mensbeeld

Positief mensbeeld = Gaat ervan uit dat mensen van nature geneigd zijn het goede te doen en zorg
te dragen, wat echter niet wil zeggen dat ze dit altijd doen.

Angst en verlangen

 Twee universele drijfveren die ons leven sturen, waartussen ons leven zich afspeelt.

Angst = Gedachte dat mijn lichaam eindig is en zal sterven.
= “Ik wil niet.”

Verlangen = Gedachte dat ik niet volledig ben, tekort heb en zelf niet goed genoeg ben.
= “Ik wil.”

 Zowel schuld, verwijt en trots zijn manieren waarop we de pijn van de afscheiding proberen te
temperen, maar dat lukt nooit volledig.

Wijze van beoordelen

1. Veroordeling
 Schuldgevoelens, zelfverwijt en schaamte.
vb. “Ik ben niet goed genoeg.” “Ik had het anders moeten doen.”
2. Positieve waardering
 Trots als manifestatie van achterliggend lijden, dit moet constant opnieuw bevestigd
worden. Vb. “Ik ben beter dan jij.”
3. Oordeel



2

,  Manier waarop we anderen de schuld geven wanneer iets misloopt.
vb. “Jij bent niet goed genoeg.” “Je had het anders moeten doen.”

Sympathie, empathie, compassie (medelijden en mededogen) = Pathein

Sympathie = Samen-voelen.
=Wanneer je bepaalde aspecten of eigenschappen van een persoon als positief
ervaart, je herkent jezelf in een ander.

Empathie = In-voelen.
= Je begrijpt de ander en kan inbeelden wat hij voelt ondanks je niet dezelfde
gevoelens deelt.

Compassie = Mee-voelen.

Medelijden = Neerbuigend en paternalistisch.
Mededogen = Liefde, er wordt geen onderscheid meer tussen jezelf en de ander gemaakt.

Zorgethiek
Waarden in dialoog (Liégeois)

Geweten = Het vermogen om ethisch te evalueren. Innerlijk besef van de verplichting het goede te
doen en het kwade te vermijden.

Morele intuïtie = Het morele aanvoelend dat subjectief beïnvloed wordt door cultuur, opvoeding en
vorming.

Ethiek = Kritische reflectie op de morele intuïtie.

Paradigma’s binnen de hulpverlening

1. Medisch paradigma (traditionele visie)
 Eed van Hippocrates: “Ik zal naar mijn beste oordeel en vermogen en om bestwil
mijner zieken hen een leefregel voorschrijven en nooit iemand kwaad doen”.
 Waarden: Beschermwaardigheid en zorgverlening.
 Nadeel: Paternalisme
2. Religieus paradigma (traditionele visie)
 Naastenliefde en caritas.
 Zelfde waarden en nadeel als medisch paradigma.
3. Emancipatorisch paradigma (moderne visie)
 Zelfbepaling, autonomie en privacy als waarden.
 Eigen rechten als zorgverlener zijn zeer belangrijk.
4. Maatschappelijk paradigma (moderne visie)
 Participatie in het maatschappelijk leven.
 Participatie, rechtvaardigheid, levenskwaliteit en duurzaamheid als waarden.
5. Relationeel paradigma (relationele visie)
 Verbondenheid, broederschap, solidariteit en wederzijds vertrouwen.
 Belang van de relatie, betrokkenheid en afhankelijkheid staan centraal.




3