Een plattegrond van de macht
Hoofdstuk 2: ideologieën
Vragen
Waarom heeft de term ideologie een negatieve bijklank?
Wat is ideologie?
Waar komt het vandaan?
Zijn ideologieën belangrijk?
Hoe ziet de morfologie van ideologieën eruit?
Wat is links-rechts
Wat zijn de kernconcepten van het liberalisme, het conservatisme, of
christendemocratie, het socialisme, het nationalisme, het
ecologisme?
Kunnen we ondertussen spreken van het einde van de ideologie?
1 Inleiding
2 Een oud, felbediscussieerd concept
2.1 Geschiedenis van het concept ideologie
2.2 Discussies over ideologie
3 Wat is ideologie?
4 De morfologie van ideologieën
5 Links en rechts: een gps in de politiek?
5.1 Oorsprong van links-rechts
5.2 Relevantie van links-rechts
5.3 Ontdubbeling van links-rechts
6 Een beknopt overzicht van enkele ideologieën
6.1 Inleiding
6.2 Liberalisme
6.3 Conservatisme
6.4 Socialisme
6.5 Nationalisme
6.6 Ecologisme
7 Is er nog een toekomst voor ideologieën?
7.1 Het einde van de ideologie
7.2 En het populisme dan?
1 Inleiding
a) Gevormd op de (uiterste) posities van breuklijnen
1
, Het begrip ideologie neemt een centrale plaats in de sociale
wetenschappen.
Politiek gaat immers over het verzoenen van conflicterende visies over wat
moet gebeuren, over het realiseren van idealen.
Conflicterende visies ontstaan: belangentegenstellingen, waarden,
normen, opvattingen over het juiste en goede verschillen.
Ideologieën: grotere, coherente gehelen van opvattingen over de
inrichting van de samenleving.
Vertrek: onderliggend mensbeeld: de enen geloven in de kracht van het
individu, anderen dat mensen enkel in verbondenheid kunnen leven.
b) Weinig eensgezindheid over het concept
Its definition as elusive and confused as ever – hardly more vague than
similar Big Terms in het social sciences and the humanities. Definitions
generally are hardly adequate to capture all the complexities of such
notions.
De definitie ervan is nog steeds even ongrijpbaar en verwarrend –
nauwelijks vager dan vergelijkbare Grote Begrippen in de sociale
wetenschappen en de geesteswetenschappen. Definities zijn doorgaans
nauwelijks toereikend om alle complexiteit van zulke begrippen te vatten.
Davic McLelian: the most elusive concept.
Eensgezinsheid: het feit dat het een begrip is met vele betekenissen.
Terry Eagleton: Nobody has yet come up with a single adequate definition of ideology because the
term ideology has a whole range of useful meanings, not all of which are compatible with each
other. To try to compress this wealth of meanings into a single comprehensive definition, would thus
be unhelpful even if it were possible. The word ideology is a text, woven of a whole tissue of
different conceptual strands; it is traced through by divergent histories, and it is probably more
important to assess what is valuable to merge them forcibly into some grand global theory .
c) Verwijzing naar intellectuele inhoud van politieke stromingen
Politieke stromingen: socialisme, nationalisme, personalisme,
liberalisme, ecologisme, conservatisme.
2
Hoofdstuk 2: ideologieën
Vragen
Waarom heeft de term ideologie een negatieve bijklank?
Wat is ideologie?
Waar komt het vandaan?
Zijn ideologieën belangrijk?
Hoe ziet de morfologie van ideologieën eruit?
Wat is links-rechts
Wat zijn de kernconcepten van het liberalisme, het conservatisme, of
christendemocratie, het socialisme, het nationalisme, het
ecologisme?
Kunnen we ondertussen spreken van het einde van de ideologie?
1 Inleiding
2 Een oud, felbediscussieerd concept
2.1 Geschiedenis van het concept ideologie
2.2 Discussies over ideologie
3 Wat is ideologie?
4 De morfologie van ideologieën
5 Links en rechts: een gps in de politiek?
5.1 Oorsprong van links-rechts
5.2 Relevantie van links-rechts
5.3 Ontdubbeling van links-rechts
6 Een beknopt overzicht van enkele ideologieën
6.1 Inleiding
6.2 Liberalisme
6.3 Conservatisme
6.4 Socialisme
6.5 Nationalisme
6.6 Ecologisme
7 Is er nog een toekomst voor ideologieën?
7.1 Het einde van de ideologie
7.2 En het populisme dan?
1 Inleiding
a) Gevormd op de (uiterste) posities van breuklijnen
1
, Het begrip ideologie neemt een centrale plaats in de sociale
wetenschappen.
Politiek gaat immers over het verzoenen van conflicterende visies over wat
moet gebeuren, over het realiseren van idealen.
Conflicterende visies ontstaan: belangentegenstellingen, waarden,
normen, opvattingen over het juiste en goede verschillen.
Ideologieën: grotere, coherente gehelen van opvattingen over de
inrichting van de samenleving.
Vertrek: onderliggend mensbeeld: de enen geloven in de kracht van het
individu, anderen dat mensen enkel in verbondenheid kunnen leven.
b) Weinig eensgezindheid over het concept
Its definition as elusive and confused as ever – hardly more vague than
similar Big Terms in het social sciences and the humanities. Definitions
generally are hardly adequate to capture all the complexities of such
notions.
De definitie ervan is nog steeds even ongrijpbaar en verwarrend –
nauwelijks vager dan vergelijkbare Grote Begrippen in de sociale
wetenschappen en de geesteswetenschappen. Definities zijn doorgaans
nauwelijks toereikend om alle complexiteit van zulke begrippen te vatten.
Davic McLelian: the most elusive concept.
Eensgezinsheid: het feit dat het een begrip is met vele betekenissen.
Terry Eagleton: Nobody has yet come up with a single adequate definition of ideology because the
term ideology has a whole range of useful meanings, not all of which are compatible with each
other. To try to compress this wealth of meanings into a single comprehensive definition, would thus
be unhelpful even if it were possible. The word ideology is a text, woven of a whole tissue of
different conceptual strands; it is traced through by divergent histories, and it is probably more
important to assess what is valuable to merge them forcibly into some grand global theory .
c) Verwijzing naar intellectuele inhoud van politieke stromingen
Politieke stromingen: socialisme, nationalisme, personalisme,
liberalisme, ecologisme, conservatisme.
2
