Samenvatting histologie
Inhoud
1. Steun- en bindweefsel ......................................................................................................................... 3
1.1 Inleiding ......................................................................................................................................... 3
1.2 Extracellulaire matrix (samenstelling bindweefsel) ...................................................................... 4
1.3 Indeling bindweefsel ................................................................................................................... 12
1.3.1 Bindweefsel sensu strictu ..................................................................................................... 12
1.3.2 Bindweefsel met speciale eigenschappen............................................................................ 18
1.4 Wondgenezing ............................................................................................................................. 20
2. Bot en gewrichten ............................................................................................................................. 20
2.1 Botweefsel ................................................................................................................................... 21
2.1.1 Algemeen.............................................................................................................................. 22
2.1.2 Soorten botweefsel .............................................................................................................. 25
2.1.3 Histogenese: botvorming ..................................................................................................... 27
2.1.4 Botfracturen en herstel ........................................................................................................ 33
2.1.5 Gewrichten ........................................................................................................................... 34
2.2 Kraakbeen .................................................................................................................................... 35
2.2.1 Kraakbeenmatrix .................................................................................................................. 35
2.2.2 Kraakbeencellen ................................................................................................................... 37
2.2.3 Histogenese .......................................................................................................................... 37
2.2.4 Verschillende vormen van kraakbeen .................................................................................. 38
3. Spierweefsels ..................................................................................................................................... 40
3.1 Skeletspierweefsel....................................................................................................................... 40
3.1.1 Histogenese en regeneratie ................................................................................................. 41
3.1.2 Belangrijke onderdelen ........................................................................................................ 42
3.1.3 Bezenuwing van de skeletspier ............................................................................................ 44
3.1.4 Sarcoplasmatisch reticulum: ionenkanalen & myoglobine .................................................. 46
3.1.5 Verschillende (sub)typen van skeletspiervezels ................................................................... 46
3.1.6 Spierspoel en peeslichaampje van Golgi .............................................................................. 48
3.2 Hartspierweefsel ......................................................................................................................... 50
3.3 Glad spierweefsel ........................................................................................................................ 54
4. Epithelia ............................................................................................................................................. 58
4.1 Eenlagig epitheel ......................................................................................................................... 59
4.2 Meerlagig epitheel – plaveiselepitheel ....................................................................................... 60
1
, 4.3 Pseudomeerlagig epitheel ........................................................................................................... 62
4.4 Overgangsepitheel ...................................................................................................................... 63
4.5 Celpolariteit ................................................................................................................................. 63
4.6 Klierepitheel ................................................................................................................................ 64
4.7 Myoepitheelcellen ....................................................................................................................... 66
4.8 Voorbeelden uit het mannelijk urogenitaal stelsel ..................................................................... 66
5. Zenuwweefsel en zenuwstelsel ......................................................................................................... 72
5.1 Neuronen..................................................................................................................................... 72
5.1.1 Verschillende componenten ................................................................................................ 72
5.1.2 Axonaal transport ................................................................................................................. 73
5.1.3 Types van neuronen ............................................................................................................. 74
5.2 Neuroglia (gliacellen)................................................................................................................... 75
5.2.1 Astrocyten ............................................................................................................................ 75
5.2.2 Oligodendrocyten ................................................................................................................. 76
5.2.3 Microglia ............................................................................................................................... 77
5.3 Centraal zenuwstelsel.................................................................................................................. 77
5.3.1 Cerebrum .............................................................................................................................. 77
5.3.2 Cerebellum ........................................................................................................................... 78
5.3.3 Meningen (hersenvliezen) .................................................................................................... 78
5.4 Perifeer zenuwstelsel .................................................................................................................. 79
5.4.1 Algemene bouw zenuw ........................................................................................................ 79
5.4.2 Ganglia .................................................................................................................................. 81
5.4.3 Degeneratie en regeneratie ................................................................................................. 82
6. Bloed en bloedvormend weefsel....................................................................................................... 83
6.1 Inleiding ....................................................................................................................................... 83
6.2 Bloedvormend weefsel................................................................................................................ 84
6.3 Verschillende bloedcellijnen ....................................................................................................... 87
6.3.1 Eythrocyten (!) ...................................................................................................................... 87
6.3.2 Leukocyten (!) ....................................................................................................................... 89
6.3.3 Trombocyten (bloedplaatjes) ............................................................................................... 91
6.4 Normwaarden ............................................................................................................................. 92
6.5 Inleiding: immunologie en ontsteking ......................................................................................... 92
6.5.1 Inleiding ................................................................................................................................ 92
6.5.2 Immuniteit ............................................................................................................................ 93
6.5.3 Lymfocyten ........................................................................................................................... 94
6.5.4 Monocyten/macrofagen ...................................................................................................... 97
2
, 6.5.5 Ontsteking ............................................................................................................................ 98
1. Steun- en bindweefsel
Bindweefsel op zich bestaat uit 2 componenten:
• Cellen
• Intercellulair materiaal/matrix
1.1 Inleiding
Algemeen
• = verbinden cellen, spierbundels, beenderen,… aan elkaar.
o Vb. spieren moeten gehecht zijn aan delen van het skelet om functie te kunnen
uitoefenen (via ligamenten = bindweefsel)
• Meest verspreide weefseltype in lichaam in alle organen!
• Kent zeer veel subtypes → grootste variatie van alle weefseltypen
o Vb. fijnmazig, regelmatige dichte strengen (pezen), rigide
beenderen, vloeistof (bloed)
• Bevat relatief weinig cellen en relatief veel extracellulaire matrix
Functie
• (1) Steunfunctie
o Vb. skelet → op niveau van organisme
o Maar ook op niveau van individuele weefsels en organen (kapsels, ligamenten,…)
• (2) Transport
o Vb. bloed, transport van cellen (afweer) en stoffen (voedingsstoffen, afvalstoffen,
hormonen) tussen verschillende delen van het lichaam
• (3) Bescherming/verdediging
o Vb. bescherming tegen verspreiding micro-organismen
o Opm.: interstitiële matrix/extracellulaire matrix → cellen hiervan bepalen viscositeit
→ kan verspreiding van micro-organismen bemoeilijken
o → rol in afweer
• (4) Opslagfunctie
o Opslag van reserve aan vocht, ionen, eiwitten,… in interstitiële weefsel → voeding
van andere weefsels (zoals epithelen)
o Ook opslag van bv. vet → thermoregulatie
• (5) Herstel (wondgenezing)
Embryologie
• Vanuit mesoderm → ontwikkelt zich embryonaal kiemweefsel (mesenchym)
o = ongedifferentieerde mesenchymcellen → heel vroeg in
ontwikkelingsstadium
• Vanuit deze ongedifferentieerde mesenchymcellen ontstaan verschillende
soorten cellen (migratie doorheen het lichaam):
o Mesotheelcellen (vb. organen in abdomen)
o Endotheelcellen (vb. lumen bloedvaten)
o Gladde spiercellen
3
, o Vetcellen
o Kraakbeencellen (chondroblasten, chondrocyten)
o Botcellen (osteoblasten, osteocyten → éénkernig)
o MAAR ook de eigenlijke bindweefselcellen = fibroblasten/fibrocyten
• LET OP: ook aantal cellen in het BW die niet gedifferentieerd zijn uit het mesenchym, maar
vanuit beenmergstamcellen.
o Beenmergstamcellen → aanleiding tot heel arsenaal aan celtypen
o Vb. erythrocyten, witte bloedcellijnen (granulocyten), afweercellen (lymfocyten),
monocyten, megakaryocyten ( = voorlopercellen van bloedplaatjes), microglyacellen,
cellen van Langerhans in epidermis (let op ≠ eilandjes), osteoclasten
▪ Opmerkelijk: osteoclasten (botafbraak) → andere oorsprong dan
osteoblasten en – clasten + meerkernig
1.2 Extracellulaire matrix (samenstelling bindweefsel)
= tussen de cellen zit intercellulair materiaal = matrix.
Componenten:
Grondsubstantie Aangemaakt door specifieke celtypen
Eiwitvezels → typisch voor verschillende typen van bindweefsel
Weefselvloeistof Intermediair medium voor transport
• Eigenschappen van de matrix (en eiwitvezels) → bepalen structurele kenmerken BW
• Verschillende structurele kenmerken van BW:
o Zacht en gelachtig
o Hard en rigide
o Taai
o Fijnmazig
o …
1. Grondsubstantie
• = vormt de verbinding tussen cellen en eiwitvezels in BW.
• Heeft een hoge viscositeit
o → belemmering van de verspreiding van micro-organismen en vreemde partikels
• Vaste grondsubstantie:
o Proteoglycanen: eiwitkernen met hierop
glycosaminoglycanen gebonden
o Structurele glycoproteïnen (globulaire, bolvormige
eiwitstructuren).
Proteoglycanen
• = centrale eiwitketen (aseiwit) met hierop een aantal
glycosaminoglycanen (GAG) gebonden
• Meestal te vinden als proteoglycaanaggregaten
• GAG’s (vroeger: mucopolysacchariden) (koolhydraten):
o Ongesulfateerd:
▪ Hyaluronzuur (centrale streng/backbone/skelet)
4
Inhoud
1. Steun- en bindweefsel ......................................................................................................................... 3
1.1 Inleiding ......................................................................................................................................... 3
1.2 Extracellulaire matrix (samenstelling bindweefsel) ...................................................................... 4
1.3 Indeling bindweefsel ................................................................................................................... 12
1.3.1 Bindweefsel sensu strictu ..................................................................................................... 12
1.3.2 Bindweefsel met speciale eigenschappen............................................................................ 18
1.4 Wondgenezing ............................................................................................................................. 20
2. Bot en gewrichten ............................................................................................................................. 20
2.1 Botweefsel ................................................................................................................................... 21
2.1.1 Algemeen.............................................................................................................................. 22
2.1.2 Soorten botweefsel .............................................................................................................. 25
2.1.3 Histogenese: botvorming ..................................................................................................... 27
2.1.4 Botfracturen en herstel ........................................................................................................ 33
2.1.5 Gewrichten ........................................................................................................................... 34
2.2 Kraakbeen .................................................................................................................................... 35
2.2.1 Kraakbeenmatrix .................................................................................................................. 35
2.2.2 Kraakbeencellen ................................................................................................................... 37
2.2.3 Histogenese .......................................................................................................................... 37
2.2.4 Verschillende vormen van kraakbeen .................................................................................. 38
3. Spierweefsels ..................................................................................................................................... 40
3.1 Skeletspierweefsel....................................................................................................................... 40
3.1.1 Histogenese en regeneratie ................................................................................................. 41
3.1.2 Belangrijke onderdelen ........................................................................................................ 42
3.1.3 Bezenuwing van de skeletspier ............................................................................................ 44
3.1.4 Sarcoplasmatisch reticulum: ionenkanalen & myoglobine .................................................. 46
3.1.5 Verschillende (sub)typen van skeletspiervezels ................................................................... 46
3.1.6 Spierspoel en peeslichaampje van Golgi .............................................................................. 48
3.2 Hartspierweefsel ......................................................................................................................... 50
3.3 Glad spierweefsel ........................................................................................................................ 54
4. Epithelia ............................................................................................................................................. 58
4.1 Eenlagig epitheel ......................................................................................................................... 59
4.2 Meerlagig epitheel – plaveiselepitheel ....................................................................................... 60
1
, 4.3 Pseudomeerlagig epitheel ........................................................................................................... 62
4.4 Overgangsepitheel ...................................................................................................................... 63
4.5 Celpolariteit ................................................................................................................................. 63
4.6 Klierepitheel ................................................................................................................................ 64
4.7 Myoepitheelcellen ....................................................................................................................... 66
4.8 Voorbeelden uit het mannelijk urogenitaal stelsel ..................................................................... 66
5. Zenuwweefsel en zenuwstelsel ......................................................................................................... 72
5.1 Neuronen..................................................................................................................................... 72
5.1.1 Verschillende componenten ................................................................................................ 72
5.1.2 Axonaal transport ................................................................................................................. 73
5.1.3 Types van neuronen ............................................................................................................. 74
5.2 Neuroglia (gliacellen)................................................................................................................... 75
5.2.1 Astrocyten ............................................................................................................................ 75
5.2.2 Oligodendrocyten ................................................................................................................. 76
5.2.3 Microglia ............................................................................................................................... 77
5.3 Centraal zenuwstelsel.................................................................................................................. 77
5.3.1 Cerebrum .............................................................................................................................. 77
5.3.2 Cerebellum ........................................................................................................................... 78
5.3.3 Meningen (hersenvliezen) .................................................................................................... 78
5.4 Perifeer zenuwstelsel .................................................................................................................. 79
5.4.1 Algemene bouw zenuw ........................................................................................................ 79
5.4.2 Ganglia .................................................................................................................................. 81
5.4.3 Degeneratie en regeneratie ................................................................................................. 82
6. Bloed en bloedvormend weefsel....................................................................................................... 83
6.1 Inleiding ....................................................................................................................................... 83
6.2 Bloedvormend weefsel................................................................................................................ 84
6.3 Verschillende bloedcellijnen ....................................................................................................... 87
6.3.1 Eythrocyten (!) ...................................................................................................................... 87
6.3.2 Leukocyten (!) ....................................................................................................................... 89
6.3.3 Trombocyten (bloedplaatjes) ............................................................................................... 91
6.4 Normwaarden ............................................................................................................................. 92
6.5 Inleiding: immunologie en ontsteking ......................................................................................... 92
6.5.1 Inleiding ................................................................................................................................ 92
6.5.2 Immuniteit ............................................................................................................................ 93
6.5.3 Lymfocyten ........................................................................................................................... 94
6.5.4 Monocyten/macrofagen ...................................................................................................... 97
2
, 6.5.5 Ontsteking ............................................................................................................................ 98
1. Steun- en bindweefsel
Bindweefsel op zich bestaat uit 2 componenten:
• Cellen
• Intercellulair materiaal/matrix
1.1 Inleiding
Algemeen
• = verbinden cellen, spierbundels, beenderen,… aan elkaar.
o Vb. spieren moeten gehecht zijn aan delen van het skelet om functie te kunnen
uitoefenen (via ligamenten = bindweefsel)
• Meest verspreide weefseltype in lichaam in alle organen!
• Kent zeer veel subtypes → grootste variatie van alle weefseltypen
o Vb. fijnmazig, regelmatige dichte strengen (pezen), rigide
beenderen, vloeistof (bloed)
• Bevat relatief weinig cellen en relatief veel extracellulaire matrix
Functie
• (1) Steunfunctie
o Vb. skelet → op niveau van organisme
o Maar ook op niveau van individuele weefsels en organen (kapsels, ligamenten,…)
• (2) Transport
o Vb. bloed, transport van cellen (afweer) en stoffen (voedingsstoffen, afvalstoffen,
hormonen) tussen verschillende delen van het lichaam
• (3) Bescherming/verdediging
o Vb. bescherming tegen verspreiding micro-organismen
o Opm.: interstitiële matrix/extracellulaire matrix → cellen hiervan bepalen viscositeit
→ kan verspreiding van micro-organismen bemoeilijken
o → rol in afweer
• (4) Opslagfunctie
o Opslag van reserve aan vocht, ionen, eiwitten,… in interstitiële weefsel → voeding
van andere weefsels (zoals epithelen)
o Ook opslag van bv. vet → thermoregulatie
• (5) Herstel (wondgenezing)
Embryologie
• Vanuit mesoderm → ontwikkelt zich embryonaal kiemweefsel (mesenchym)
o = ongedifferentieerde mesenchymcellen → heel vroeg in
ontwikkelingsstadium
• Vanuit deze ongedifferentieerde mesenchymcellen ontstaan verschillende
soorten cellen (migratie doorheen het lichaam):
o Mesotheelcellen (vb. organen in abdomen)
o Endotheelcellen (vb. lumen bloedvaten)
o Gladde spiercellen
3
, o Vetcellen
o Kraakbeencellen (chondroblasten, chondrocyten)
o Botcellen (osteoblasten, osteocyten → éénkernig)
o MAAR ook de eigenlijke bindweefselcellen = fibroblasten/fibrocyten
• LET OP: ook aantal cellen in het BW die niet gedifferentieerd zijn uit het mesenchym, maar
vanuit beenmergstamcellen.
o Beenmergstamcellen → aanleiding tot heel arsenaal aan celtypen
o Vb. erythrocyten, witte bloedcellijnen (granulocyten), afweercellen (lymfocyten),
monocyten, megakaryocyten ( = voorlopercellen van bloedplaatjes), microglyacellen,
cellen van Langerhans in epidermis (let op ≠ eilandjes), osteoclasten
▪ Opmerkelijk: osteoclasten (botafbraak) → andere oorsprong dan
osteoblasten en – clasten + meerkernig
1.2 Extracellulaire matrix (samenstelling bindweefsel)
= tussen de cellen zit intercellulair materiaal = matrix.
Componenten:
Grondsubstantie Aangemaakt door specifieke celtypen
Eiwitvezels → typisch voor verschillende typen van bindweefsel
Weefselvloeistof Intermediair medium voor transport
• Eigenschappen van de matrix (en eiwitvezels) → bepalen structurele kenmerken BW
• Verschillende structurele kenmerken van BW:
o Zacht en gelachtig
o Hard en rigide
o Taai
o Fijnmazig
o …
1. Grondsubstantie
• = vormt de verbinding tussen cellen en eiwitvezels in BW.
• Heeft een hoge viscositeit
o → belemmering van de verspreiding van micro-organismen en vreemde partikels
• Vaste grondsubstantie:
o Proteoglycanen: eiwitkernen met hierop
glycosaminoglycanen gebonden
o Structurele glycoproteïnen (globulaire, bolvormige
eiwitstructuren).
Proteoglycanen
• = centrale eiwitketen (aseiwit) met hierop een aantal
glycosaminoglycanen (GAG) gebonden
• Meestal te vinden als proteoglycaanaggregaten
• GAG’s (vroeger: mucopolysacchariden) (koolhydraten):
o Ongesulfateerd:
▪ Hyaluronzuur (centrale streng/backbone/skelet)
4
