BRONNEN VAN INTERNATIONAAL RECHT (ART. 38 STATUUT INTERNATIONAAL GERECHTSHOF)
JURIDISCH BRON KERNREGEL VOORWAARDEN (UITGEWERKT, STAP VOOR STAP) NUANCES / IUS RECHT WETSARTIKEL
PROBLEEM UITZONDERINGEN COGEN SPRAA EN /
(CASUSVRAA S/ K (HOF VERDRAGEN
G) ERGA +
OMNES DATUM
)
Is staat X Verdragenrech Staten zijn enkel - Geldige toestemming (ratificatie, - Pacta tertiis: ❌ PCIJ, Art. 26, 34,
gebonden t gebonden door toetreding, opvolging) derden niet Lotus, 46–52 WVV
aan hun instemming - Verdrag in werking gebonden 1927
verdrag Y? - Geen wilsgebrek - Objectieve
regimes (bv.
Stap 1: Is staat X partij bij het verdrag? neutraliteit,
→ Ondertekening + ratificatie / toetreding / territoriale
opvolging statuten)
Stap 2: Is de instemming geldig? - Voorbehouden
→ Geen dwaling, bedrog, dwang of corruptie mogelijk tenzij
Stap 3: Is het verdrag in werking getreden verboden of
(ratione temporis)? onverenigbaar
Stap 4: Is de verplichting van toepassing op
deze feiten (ratione materiae, loci, personae)?
Kan een Verdragenrech Verdragen - Geldige beëindigingsgrond - Rebus sic ❌ ICJ, Art. 60–62
staat zich t moeten te - Procedure gevolgd stantibus Gabcík WVV
aan een goeder trouw uitzonderlijk ovo–
verdrag worden Stap 1: Is er een verdragsbepaling over - Geen beroep Nagym
onttrekken uitgevoerd beëindiging/opzegging? mogelijk bij aros,
? Stap 2: Indien niet: bestaat een erkende grond? territoriale 1997
→ Materiële schending verdragen
→ Fundamentele wijziging van omstandigheden
(rebus sic stantibus)
Stap 3: Is de grond restrictief geïnterpreteerd?
Stap 4: Is de juiste procedure gevolgd
(kennisgeving, overleg)?
Is een Verdragenrech Verdrag strijdig - Schending ius cogens - Geen ✅ Ius ICJ, Art. 53, 64
verdrag t met hogere norm gedeeltelijke cogens Armed WVV
nietig? is nietig Stap 1: Bestaat er een norm van ius cogens? geldigheid Activiti
Stap 2: Is de verdragsbepaling hiermee - Geen afwijking es,
onverenigbaar? toegestaan 2006
1
, Stap 3: Ging het om een bestaande norm bij
sluiting of een latere norm?
→ bestaande norm: nietigheid ab initio
→ latere norm: beëindiging ex nunc
Ontstaat Gewoonterech Usus + opinio - Usus: consistente, algemene praktijk - Geen vaste ⚠️ ICJ, Art. 38(1)(b)
een regel t juris - Opinio juris: rechtsverplichting tijdsduur vereist Soms North IGH
van - Snel ontstaan bij ius Sea
gewoonter Stap 1: Is er een algemene staatspraktijk? fundamentele cogens Contin
echt? → gedragingen, wetgeving, diplomatieke normen ental
handelingen, militaire praktijk Shelf,
Stap 2: Is die praktijk voldoende consistent en 1969
representatief?
Stap 3: Is er opinio juris?
→ staten handelen omdat ze denken dat het
rechtens verplicht is
Stap 4: Geldt de regel voor deze staat (geen
persistent objector)?
Is een staat Gewoonterech Persistent - Vroegtijdig en consequent protest - Niet mogelijk bij ❌/✅ ICJ, Gewoonterech
niet t objector ius cogens Anglo- t
gebonden Stap 1: Heeft de staat vanaf het ontstaan van de Norwe
wegens regel geprotesteerd? gian
protest? Stap 2: Was het protest consequent en Fisheri
ondubbelzinnig? es,
Stap 3: Is het protest publiek kenbaar gemaakt? 1951
Stap 4: Gaat het niet om ius cogens?
Bindt VN- Gewoonterech Codificatie van - Regel algemeen aanvaard - Vooral art. 2(4) ✅ (art. ICJ, VN-Handvest
Handvest t gewoonterecht en 51 2(4)) Nicara
ook niet- Stap 1: Is de bepaling algemeen aanvaard? gua,
leden? Stap 2: Bestond de regel al als gewoonterecht of 1986
is ze nadien ontstaan?
Stap 3: Is de regel bevestigd door rechtspraak
en staatspraktijk?
Zijn VN- Soft law Resoluties zijn - Geen verdragskarakter - Bewijsmiddel ❌ ICJ, VN-Handvest
resoluties niet bindend voor Nicara
juridisch Stap 1: Is het een AV- of VR-resolutie? gewoonterecht gua,
bindend? Stap 2: Is de resolutie aangenomen onder 1986
Hoofdstuk VII?
→ ja: bindend (VR)
2
, → nee: niet-bindend
Stap 3: Kan ze opinio juris weerspiegelen?
Bestaan Algemene Gemeen aan - Erkenning in nationale systemen - Subsidiaire bron ❌ PCIJ, Art. 38(1)(c)
algemene rechtsbeginsel nationale Chorzó IGH
rechtsbegin en rechtsstelsels Stap 1: Bestaat het beginsel in meerdere w
selen? nationale rechtsordes? Factory
Stap 2: Is het toepasbaar op internationaal , 1928
niveau?
Stap 3: Is er geen verdrags- of gewoonteregel
die voorrang heeft?
Is Rechtspraak Geen stare - Enkel bindend inter partes - Grote ❌ ICJ, art. Art. 38(1)(d)
rechtspraa decisis overtuigingskracht 59 IGH
k bindend Stap 1: Is de staat partij bij de zaak?
precedent? → ja: bindend inter partes
→ nee: niet bindend
Stap 2: Heeft de uitspraak gezaghebbende
waarde?
Stap 3: Wordt ze consistent gevolgd?
Bestaat Fundamentele Ius cogens - Erkenning door internationale ✅ ICJ, Art. 53
normhiërar normen primeert gemeenschap Barcelo WVV
chie? na
Stap 1: Is de norm erkend door de internationale Tractio
gemeenschap als geheel? n, 1970
Stap 2: Is afwijking absoluut verboden?
Stap 3: Gevolg: nietigheid van strijdige regels
Bestaan Fundamentele Verplichtingen - Ernstige schending ⚠️ Vaak ius ICJ, Gewoo
verplichtin verplichtingen t.o.v. alle staten cogens Barcelo nterech
gen erga Stap 1: Is de geschonden norm fundamenteel? na t
omnes? Stap 2: Schendt ze belangen van de Tractio
internationale gemeenschap? n, 1970
Stap 3: Hebben derde staten een rechtsbelang?
3
, INTERNATIONAAL ↔ NATIONAAL RECHT
JURIDISCH CONCEPT KERNREGEL VOORWAARDEN (LETTERLIJK NUANCES / IUS RECHTSPRA BRONNEN /
PROBLEEM OPGESOMD) UITZONDERINGEN COGENS / AK (HOF + ARTIKELEN /
ERGA DATUM) VERDRAGEN
OMNES
Is een staat Consensualis Staten zijn Voorwaarden: - Pacta tertiis: derden ❌ PCIJ, Lotus, Art. 26, 34,
gebonden aan me alleen - Staat heeft verdrag ondertekend niet gebonden 1927 46–52 WVV
een gebonden - Geldige ratificatie door bevoegde - Objectieve regimes
internationaal door hun autoriteit (bv. territoriale
verdrag? instemming - Toetreding of opvolging correct statuten)
uitgevoerd - Voorbehouden
- Verdrag is in werking getreden toegestaan tenzij
(datum van inwerkingtreding) verboden of strijdig
- Geen wilsgebrek: dwaling, bedrog, met ius cogens
dwang, corruptie
- Toepassingsbereik bekend: ratione
temporis, ratione materiae, ratione
personae, ratione loci
Kan een staat Beëindiging / Verdragen Voorwaarden: - Rebus sic stantibus ❌ ICJ, Art. 60–62
zich onttrekken opschorting moeten te - Bestaat er een beëindigings- of wordt restrictief Gabcíkovo– WVV
aan een verdrag? goeder trouw opschortingsclausule in het verdrag? toegepast Nagymaros,
worden - Fundamentele schending door de - Geen beroep 1997
uitgevoerd tegenpartij? mogelijk bij territoriale
- Materiële wijziging van overdrachten
omstandigheden (rebus sic
stantibus)
- Procedure correct gevolgd:
kennisgeving, overleg, tijdsperioden
- Redelijkheid van beroep op
opschorting/ontbinding
Is een verdrag Ius cogens Verdrag Voorwaarden: - Ius cogens kan geen ✅ ICJ, Armed Art. 53, 64
nietig wegens strijdig met - Internationale norm bestaat als ius uitzondering toestaan Activities, WVV
strijd met hogere dwingend cogens bij sluiting 2006
norm? recht is nietig - De verdragspartij wist of had
moeten weten dat verdrag strijdig is
- Nietigheid geldt ab initio
- Geen gedeeltelijke geldigheid
4
JURIDISCH BRON KERNREGEL VOORWAARDEN (UITGEWERKT, STAP VOOR STAP) NUANCES / IUS RECHT WETSARTIKEL
PROBLEEM UITZONDERINGEN COGEN SPRAA EN /
(CASUSVRAA S/ K (HOF VERDRAGEN
G) ERGA +
OMNES DATUM
)
Is staat X Verdragenrech Staten zijn enkel - Geldige toestemming (ratificatie, - Pacta tertiis: ❌ PCIJ, Art. 26, 34,
gebonden t gebonden door toetreding, opvolging) derden niet Lotus, 46–52 WVV
aan hun instemming - Verdrag in werking gebonden 1927
verdrag Y? - Geen wilsgebrek - Objectieve
regimes (bv.
Stap 1: Is staat X partij bij het verdrag? neutraliteit,
→ Ondertekening + ratificatie / toetreding / territoriale
opvolging statuten)
Stap 2: Is de instemming geldig? - Voorbehouden
→ Geen dwaling, bedrog, dwang of corruptie mogelijk tenzij
Stap 3: Is het verdrag in werking getreden verboden of
(ratione temporis)? onverenigbaar
Stap 4: Is de verplichting van toepassing op
deze feiten (ratione materiae, loci, personae)?
Kan een Verdragenrech Verdragen - Geldige beëindigingsgrond - Rebus sic ❌ ICJ, Art. 60–62
staat zich t moeten te - Procedure gevolgd stantibus Gabcík WVV
aan een goeder trouw uitzonderlijk ovo–
verdrag worden Stap 1: Is er een verdragsbepaling over - Geen beroep Nagym
onttrekken uitgevoerd beëindiging/opzegging? mogelijk bij aros,
? Stap 2: Indien niet: bestaat een erkende grond? territoriale 1997
→ Materiële schending verdragen
→ Fundamentele wijziging van omstandigheden
(rebus sic stantibus)
Stap 3: Is de grond restrictief geïnterpreteerd?
Stap 4: Is de juiste procedure gevolgd
(kennisgeving, overleg)?
Is een Verdragenrech Verdrag strijdig - Schending ius cogens - Geen ✅ Ius ICJ, Art. 53, 64
verdrag t met hogere norm gedeeltelijke cogens Armed WVV
nietig? is nietig Stap 1: Bestaat er een norm van ius cogens? geldigheid Activiti
Stap 2: Is de verdragsbepaling hiermee - Geen afwijking es,
onverenigbaar? toegestaan 2006
1
, Stap 3: Ging het om een bestaande norm bij
sluiting of een latere norm?
→ bestaande norm: nietigheid ab initio
→ latere norm: beëindiging ex nunc
Ontstaat Gewoonterech Usus + opinio - Usus: consistente, algemene praktijk - Geen vaste ⚠️ ICJ, Art. 38(1)(b)
een regel t juris - Opinio juris: rechtsverplichting tijdsduur vereist Soms North IGH
van - Snel ontstaan bij ius Sea
gewoonter Stap 1: Is er een algemene staatspraktijk? fundamentele cogens Contin
echt? → gedragingen, wetgeving, diplomatieke normen ental
handelingen, militaire praktijk Shelf,
Stap 2: Is die praktijk voldoende consistent en 1969
representatief?
Stap 3: Is er opinio juris?
→ staten handelen omdat ze denken dat het
rechtens verplicht is
Stap 4: Geldt de regel voor deze staat (geen
persistent objector)?
Is een staat Gewoonterech Persistent - Vroegtijdig en consequent protest - Niet mogelijk bij ❌/✅ ICJ, Gewoonterech
niet t objector ius cogens Anglo- t
gebonden Stap 1: Heeft de staat vanaf het ontstaan van de Norwe
wegens regel geprotesteerd? gian
protest? Stap 2: Was het protest consequent en Fisheri
ondubbelzinnig? es,
Stap 3: Is het protest publiek kenbaar gemaakt? 1951
Stap 4: Gaat het niet om ius cogens?
Bindt VN- Gewoonterech Codificatie van - Regel algemeen aanvaard - Vooral art. 2(4) ✅ (art. ICJ, VN-Handvest
Handvest t gewoonterecht en 51 2(4)) Nicara
ook niet- Stap 1: Is de bepaling algemeen aanvaard? gua,
leden? Stap 2: Bestond de regel al als gewoonterecht of 1986
is ze nadien ontstaan?
Stap 3: Is de regel bevestigd door rechtspraak
en staatspraktijk?
Zijn VN- Soft law Resoluties zijn - Geen verdragskarakter - Bewijsmiddel ❌ ICJ, VN-Handvest
resoluties niet bindend voor Nicara
juridisch Stap 1: Is het een AV- of VR-resolutie? gewoonterecht gua,
bindend? Stap 2: Is de resolutie aangenomen onder 1986
Hoofdstuk VII?
→ ja: bindend (VR)
2
, → nee: niet-bindend
Stap 3: Kan ze opinio juris weerspiegelen?
Bestaan Algemene Gemeen aan - Erkenning in nationale systemen - Subsidiaire bron ❌ PCIJ, Art. 38(1)(c)
algemene rechtsbeginsel nationale Chorzó IGH
rechtsbegin en rechtsstelsels Stap 1: Bestaat het beginsel in meerdere w
selen? nationale rechtsordes? Factory
Stap 2: Is het toepasbaar op internationaal , 1928
niveau?
Stap 3: Is er geen verdrags- of gewoonteregel
die voorrang heeft?
Is Rechtspraak Geen stare - Enkel bindend inter partes - Grote ❌ ICJ, art. Art. 38(1)(d)
rechtspraa decisis overtuigingskracht 59 IGH
k bindend Stap 1: Is de staat partij bij de zaak?
precedent? → ja: bindend inter partes
→ nee: niet bindend
Stap 2: Heeft de uitspraak gezaghebbende
waarde?
Stap 3: Wordt ze consistent gevolgd?
Bestaat Fundamentele Ius cogens - Erkenning door internationale ✅ ICJ, Art. 53
normhiërar normen primeert gemeenschap Barcelo WVV
chie? na
Stap 1: Is de norm erkend door de internationale Tractio
gemeenschap als geheel? n, 1970
Stap 2: Is afwijking absoluut verboden?
Stap 3: Gevolg: nietigheid van strijdige regels
Bestaan Fundamentele Verplichtingen - Ernstige schending ⚠️ Vaak ius ICJ, Gewoo
verplichtin verplichtingen t.o.v. alle staten cogens Barcelo nterech
gen erga Stap 1: Is de geschonden norm fundamenteel? na t
omnes? Stap 2: Schendt ze belangen van de Tractio
internationale gemeenschap? n, 1970
Stap 3: Hebben derde staten een rechtsbelang?
3
, INTERNATIONAAL ↔ NATIONAAL RECHT
JURIDISCH CONCEPT KERNREGEL VOORWAARDEN (LETTERLIJK NUANCES / IUS RECHTSPRA BRONNEN /
PROBLEEM OPGESOMD) UITZONDERINGEN COGENS / AK (HOF + ARTIKELEN /
ERGA DATUM) VERDRAGEN
OMNES
Is een staat Consensualis Staten zijn Voorwaarden: - Pacta tertiis: derden ❌ PCIJ, Lotus, Art. 26, 34,
gebonden aan me alleen - Staat heeft verdrag ondertekend niet gebonden 1927 46–52 WVV
een gebonden - Geldige ratificatie door bevoegde - Objectieve regimes
internationaal door hun autoriteit (bv. territoriale
verdrag? instemming - Toetreding of opvolging correct statuten)
uitgevoerd - Voorbehouden
- Verdrag is in werking getreden toegestaan tenzij
(datum van inwerkingtreding) verboden of strijdig
- Geen wilsgebrek: dwaling, bedrog, met ius cogens
dwang, corruptie
- Toepassingsbereik bekend: ratione
temporis, ratione materiae, ratione
personae, ratione loci
Kan een staat Beëindiging / Verdragen Voorwaarden: - Rebus sic stantibus ❌ ICJ, Art. 60–62
zich onttrekken opschorting moeten te - Bestaat er een beëindigings- of wordt restrictief Gabcíkovo– WVV
aan een verdrag? goeder trouw opschortingsclausule in het verdrag? toegepast Nagymaros,
worden - Fundamentele schending door de - Geen beroep 1997
uitgevoerd tegenpartij? mogelijk bij territoriale
- Materiële wijziging van overdrachten
omstandigheden (rebus sic
stantibus)
- Procedure correct gevolgd:
kennisgeving, overleg, tijdsperioden
- Redelijkheid van beroep op
opschorting/ontbinding
Is een verdrag Ius cogens Verdrag Voorwaarden: - Ius cogens kan geen ✅ ICJ, Armed Art. 53, 64
nietig wegens strijdig met - Internationale norm bestaat als ius uitzondering toestaan Activities, WVV
strijd met hogere dwingend cogens bij sluiting 2006
norm? recht is nietig - De verdragspartij wist of had
moeten weten dat verdrag strijdig is
- Nietigheid geldt ab initio
- Geen gedeeltelijke geldigheid
4
