Bacteriële ziekten
kennisclips hond en kat
Tetanus
Inleiding
● Etiologie: clostridium tetani
○ Gram positieve staaf met terminaal deformerende spore: lange lucifer
stokjes
○ facultatief symbiotisch: belangrijkste reservoir is de bodem (niet de
dieren)
● Gevoeligheid
○ Paard, schaap, geit, mens: zeer gevoelig->mortaliteit kan zeer hoog zijn
○ Hond, kat, rund, varken: minder gevoelig: wel symptomen maar
mortaliteit is een stuk lager
■ Bij hond en kat kan het ook heel lokaal tegenkomen vb op 1 poot
○ de heel gevoelige dieren moet je vaccineren
Pathogenese
● Wondinfectie: diepe bevuilde wonde/steekwonde-> eerst heb je aerobe bacterien
die zuurstof opgebruiken: vervolgens kunnen tetanus bacterien ontluiken en
groeien
● navelifnecties
● Spores van clostridium tetani komen in wonde terecht: bij creatie van anaeroob
milieu->sporen ontluiken, vermeerderen: tetanospasmine vormen->komt terecht in
het bloed, klimt op nr ventrale hoorn van ruggenmerg en hersenstam: blokkade
synapsen van de remmende neuronen: kramp toestanden
Immuniteit
● Niet gevormd na infectie: niet beschermd tegen 2de infectie
● vaccinatie werkt wel
Diagnose
● Moeilijk vnl op basis van klinische tekenen
● Cytologie: swabje van wonde->Microscopisch onderzoek-> staafjes zien onder
microscoop
● Cultuur onderzoek: swabje opsturen nr labo
Behandeling
● Toxine neutraliseren mbv antitoxine :
○ Systemisch: IV, IM, SC->paard: eerst klein volume injecteren om te zien dat
dier gn anafylactische reactie doet tegen toxine
○ lokaal: infiltreren rond wonde
○ Intracisternaal: bij ernstige gevallen, experimenteel: heeft veel
nevenwerkingen
● Wonde opfrissen via verzorging:
○ Dood materiaal verwijderen
○ aeroob milieu creëren met oa H202
○ bij manipulatie: eerst antitoxine toedienen want veel toxines kunnen vrijkomen
, ● antibiotica: penicilines-> lokaal of parentaal
● symptomatisch : rehydratatie, spasmolytica,…: hou dieren in prikkel arme
omgeving(veel reactie op stimuli)
● behandeling is:
○ Duur: te duur voor veel herkauwers en varkens: vaak euthanasie
○ langdurig: na 2-6w pas herstel
○ Prognose bij gn behandeling: zeer slecht voor gevoelige dieren(vb paard
80%, hond 20-50%)
Preventie
● Goede wondverzorging
● vaccinatie
Tetanus bij paarden
● Incubatie periode: hoe acute tetanus optreedt hoe slechter de prognose
● Klinische tekenen: derde ooglid zichtbaar, oren nr achter, neusgaten wijdt
open(grimas rond mond: resus sardonicus), staart hoog gehouden, finaal
volledige kramptoestand
● Bestrijding: vaccinatie heel belangrijk
○ 2x vaccineren: 4-6w tussen->maternale immuniteit kan tot 4m
interfereren
○ rappel na 6-12m
○ rappel jaarlijks tot vijfjaarlijks + sws rappel bij wonde
○ drachtige merries: vaccineren 4-8w voor partus: veulens
beschermd 1-4m na partus
○ veulens van niet gevaccineerde merries: subcutaan
antitetanusserum na geboorte toedienen
○ bij elke wonde, chirurgie, moeilijke verlossing, ophouden
nageboorte
■ Wonverzorging
■ peniciline lokaal en algemeen
■ antitetanusserum subcutaan
■ gevaccineerde dieren: rappel
Tetanus bij hond en kat
● Relatief resistent
● gegeneraliseerde vorm of gelokaliseerde vorm(1 spier/lidmaat: stijf en hard): bij
gelokaliseerde vorm kan wel gegeneraliseerde vorm ontstaan door uitbreiding
● Symptomen:
○ Gegeneraliseerde vorm: kramp in spieren, stijve gang, gespitste oren, nr
achter gestrekte staart, weggetrokken lippen, 3de ooglid zichtbaar, finaal niet
meer lopen, zeer hard aanvoelende spieren en plotse stimuli: finaal sterfte
Tetanus bij schaap en geit
● Zeer gevoelig: best vaccineren
● symptomen: zelfde tekens als paard->gestrkete houding, stijve oren, derde ooglid
,Tetanus bij rund
● Iets minder gevoelig
● vaccinatie: C. Tetani onderdeel van vaccin tegen clostridium bacterien
Tetanus bij varken
● Weinig gevoelig: normaal gn vaccin
Botulisme
● Intoxicatie: aangifteplcithg
○ Rund: eigenaar, dierenarts, labo
○ andere dieren: labo
● soms ook toxico-infectie
Etiologie
● Clostridium bacterien
○ Gram positief
○ anaeroob
○ sporen vormen
Sporen= resistent
● Verhitting bij zeer hoge temperaturen: ev afdoding
● pasteurizatie van melk onvoldoende
● afh van metabole groep
● wel afdoding bij UHT
C. Botulinum
● Productie van neurotoxines: A, B, C1, D, E , F, G
○ Afh van Toine productie wordt clostridium ingedeeld in verschillende metabole
types
○ antigenisch verschillend maar analoge werking
○ er zijn verschillende diersoortverschillen wat betreft gevoeligheid voor toxines
○ vorming van toxines vnl in voeding en drinkwater. Ook in SvS, tonsillen en
wondes
● voorkomen in bodem, aquatisch milieu, passant in SVS
Toxines
● Hitte gevoelig
● waterige omgeving: snel stabiel
● pH 3,5-6,8: vrij stabiel blijven bij brede pH waarden
● zonlicht: inactivatie
, Voorwaarden toxine vorming in voeder en drinkwater
● Sporen in voeder, drinkwater
● anaeroob milieu
● tempartuur: afhankelijk maar 25-37 temperatuur
● veel eiwit: eiwit rijk plantaardig materiaal(vb nat hooi, slechte kuil) of karkassen
● hoe vochtiger omgeving hoe meer zuur wordt verdragen door clostridium bacterie:
kuilvoer dat verzuurd-> bij relatief lage pH kan clostridium toch vermeerderen
Omstandigheden->botulisme
● C1,D: kippenkadavers: clostridium groeit in kadavers: toxines door uitrijden van
strooisel op velden verspreiden en zo terecht komen bij het rund
○ C1: kippen zelf gevoelig aan: sterfte mogelijk
○ D: gn klinische tekens bij pluimvee
● A, B: nat hooi, slechte kuil: PH+ vocht te hoog: anaerobe omgeving-> groei van
botulinum mogelijk
● paard: luzernekuil: bevat veel EW, vocht milieu: te nat ingekuild-> goede bron van
botulisme
● bierbostel: nevenproduct van bierbrouwerijen->eiwit, vochtrijk milieu-> melkvee en
varkens eten dit: ook groei van botulisme mogelijk
Intoxicatie
● Opname viavoeder/drinkwater+ toxine-> resorptie vnl in dd, maag : je zal het niet
zien in de mest want het meeste is opgenomen
Opname in bloed
● Vrijstelling van acetylcholine daalt
○ Thv uiteinden van motorneuronen en cholinerge autonome zenuwvezels
● Resultaat: verlamming en stoornissen thv SVS, mydriase, slikbezwaren, koliek,
alimentaire neusvloei, constipatie,..
● de werkingsduur van de toxines zijn zeer lang
Soms toxico-infecties
● vermeerdering van bacterie met vrijstelling van exo toxines
● Wond infectie: vnl bij mens
● SVS
○ Mens(baby’s)
○ paard: veulens->darmmicrobiota is niet voldoende ontwikkelt: shaker foal
disease: uitgesproken zwakte en tremoren: vermeerdering van clostridium in
darm+ toxine product
○ rund: viscerale vorm ->vage SVS problemen ev met algemene verzwakking
■ Vrijstelling van toxines geproduceerd in DD: vage klinische tekens
ontstaan->verhoogde sterfte rond partus, hypocalcemie, SVS
stoornissen
● Tonsillen
○ Rund, paard-> kunnen mens besmetten ev via speeksel bij onderzoek van de
mond : spierzwakte, SVS stoornissen, slikbezwaren
kennisclips hond en kat
Tetanus
Inleiding
● Etiologie: clostridium tetani
○ Gram positieve staaf met terminaal deformerende spore: lange lucifer
stokjes
○ facultatief symbiotisch: belangrijkste reservoir is de bodem (niet de
dieren)
● Gevoeligheid
○ Paard, schaap, geit, mens: zeer gevoelig->mortaliteit kan zeer hoog zijn
○ Hond, kat, rund, varken: minder gevoelig: wel symptomen maar
mortaliteit is een stuk lager
■ Bij hond en kat kan het ook heel lokaal tegenkomen vb op 1 poot
○ de heel gevoelige dieren moet je vaccineren
Pathogenese
● Wondinfectie: diepe bevuilde wonde/steekwonde-> eerst heb je aerobe bacterien
die zuurstof opgebruiken: vervolgens kunnen tetanus bacterien ontluiken en
groeien
● navelifnecties
● Spores van clostridium tetani komen in wonde terecht: bij creatie van anaeroob
milieu->sporen ontluiken, vermeerderen: tetanospasmine vormen->komt terecht in
het bloed, klimt op nr ventrale hoorn van ruggenmerg en hersenstam: blokkade
synapsen van de remmende neuronen: kramp toestanden
Immuniteit
● Niet gevormd na infectie: niet beschermd tegen 2de infectie
● vaccinatie werkt wel
Diagnose
● Moeilijk vnl op basis van klinische tekenen
● Cytologie: swabje van wonde->Microscopisch onderzoek-> staafjes zien onder
microscoop
● Cultuur onderzoek: swabje opsturen nr labo
Behandeling
● Toxine neutraliseren mbv antitoxine :
○ Systemisch: IV, IM, SC->paard: eerst klein volume injecteren om te zien dat
dier gn anafylactische reactie doet tegen toxine
○ lokaal: infiltreren rond wonde
○ Intracisternaal: bij ernstige gevallen, experimenteel: heeft veel
nevenwerkingen
● Wonde opfrissen via verzorging:
○ Dood materiaal verwijderen
○ aeroob milieu creëren met oa H202
○ bij manipulatie: eerst antitoxine toedienen want veel toxines kunnen vrijkomen
, ● antibiotica: penicilines-> lokaal of parentaal
● symptomatisch : rehydratatie, spasmolytica,…: hou dieren in prikkel arme
omgeving(veel reactie op stimuli)
● behandeling is:
○ Duur: te duur voor veel herkauwers en varkens: vaak euthanasie
○ langdurig: na 2-6w pas herstel
○ Prognose bij gn behandeling: zeer slecht voor gevoelige dieren(vb paard
80%, hond 20-50%)
Preventie
● Goede wondverzorging
● vaccinatie
Tetanus bij paarden
● Incubatie periode: hoe acute tetanus optreedt hoe slechter de prognose
● Klinische tekenen: derde ooglid zichtbaar, oren nr achter, neusgaten wijdt
open(grimas rond mond: resus sardonicus), staart hoog gehouden, finaal
volledige kramptoestand
● Bestrijding: vaccinatie heel belangrijk
○ 2x vaccineren: 4-6w tussen->maternale immuniteit kan tot 4m
interfereren
○ rappel na 6-12m
○ rappel jaarlijks tot vijfjaarlijks + sws rappel bij wonde
○ drachtige merries: vaccineren 4-8w voor partus: veulens
beschermd 1-4m na partus
○ veulens van niet gevaccineerde merries: subcutaan
antitetanusserum na geboorte toedienen
○ bij elke wonde, chirurgie, moeilijke verlossing, ophouden
nageboorte
■ Wonverzorging
■ peniciline lokaal en algemeen
■ antitetanusserum subcutaan
■ gevaccineerde dieren: rappel
Tetanus bij hond en kat
● Relatief resistent
● gegeneraliseerde vorm of gelokaliseerde vorm(1 spier/lidmaat: stijf en hard): bij
gelokaliseerde vorm kan wel gegeneraliseerde vorm ontstaan door uitbreiding
● Symptomen:
○ Gegeneraliseerde vorm: kramp in spieren, stijve gang, gespitste oren, nr
achter gestrekte staart, weggetrokken lippen, 3de ooglid zichtbaar, finaal niet
meer lopen, zeer hard aanvoelende spieren en plotse stimuli: finaal sterfte
Tetanus bij schaap en geit
● Zeer gevoelig: best vaccineren
● symptomen: zelfde tekens als paard->gestrkete houding, stijve oren, derde ooglid
,Tetanus bij rund
● Iets minder gevoelig
● vaccinatie: C. Tetani onderdeel van vaccin tegen clostridium bacterien
Tetanus bij varken
● Weinig gevoelig: normaal gn vaccin
Botulisme
● Intoxicatie: aangifteplcithg
○ Rund: eigenaar, dierenarts, labo
○ andere dieren: labo
● soms ook toxico-infectie
Etiologie
● Clostridium bacterien
○ Gram positief
○ anaeroob
○ sporen vormen
Sporen= resistent
● Verhitting bij zeer hoge temperaturen: ev afdoding
● pasteurizatie van melk onvoldoende
● afh van metabole groep
● wel afdoding bij UHT
C. Botulinum
● Productie van neurotoxines: A, B, C1, D, E , F, G
○ Afh van Toine productie wordt clostridium ingedeeld in verschillende metabole
types
○ antigenisch verschillend maar analoge werking
○ er zijn verschillende diersoortverschillen wat betreft gevoeligheid voor toxines
○ vorming van toxines vnl in voeding en drinkwater. Ook in SvS, tonsillen en
wondes
● voorkomen in bodem, aquatisch milieu, passant in SVS
Toxines
● Hitte gevoelig
● waterige omgeving: snel stabiel
● pH 3,5-6,8: vrij stabiel blijven bij brede pH waarden
● zonlicht: inactivatie
, Voorwaarden toxine vorming in voeder en drinkwater
● Sporen in voeder, drinkwater
● anaeroob milieu
● tempartuur: afhankelijk maar 25-37 temperatuur
● veel eiwit: eiwit rijk plantaardig materiaal(vb nat hooi, slechte kuil) of karkassen
● hoe vochtiger omgeving hoe meer zuur wordt verdragen door clostridium bacterie:
kuilvoer dat verzuurd-> bij relatief lage pH kan clostridium toch vermeerderen
Omstandigheden->botulisme
● C1,D: kippenkadavers: clostridium groeit in kadavers: toxines door uitrijden van
strooisel op velden verspreiden en zo terecht komen bij het rund
○ C1: kippen zelf gevoelig aan: sterfte mogelijk
○ D: gn klinische tekens bij pluimvee
● A, B: nat hooi, slechte kuil: PH+ vocht te hoog: anaerobe omgeving-> groei van
botulinum mogelijk
● paard: luzernekuil: bevat veel EW, vocht milieu: te nat ingekuild-> goede bron van
botulisme
● bierbostel: nevenproduct van bierbrouwerijen->eiwit, vochtrijk milieu-> melkvee en
varkens eten dit: ook groei van botulisme mogelijk
Intoxicatie
● Opname viavoeder/drinkwater+ toxine-> resorptie vnl in dd, maag : je zal het niet
zien in de mest want het meeste is opgenomen
Opname in bloed
● Vrijstelling van acetylcholine daalt
○ Thv uiteinden van motorneuronen en cholinerge autonome zenuwvezels
● Resultaat: verlamming en stoornissen thv SVS, mydriase, slikbezwaren, koliek,
alimentaire neusvloei, constipatie,..
● de werkingsduur van de toxines zijn zeer lang
Soms toxico-infecties
● vermeerdering van bacterie met vrijstelling van exo toxines
● Wond infectie: vnl bij mens
● SVS
○ Mens(baby’s)
○ paard: veulens->darmmicrobiota is niet voldoende ontwikkelt: shaker foal
disease: uitgesproken zwakte en tremoren: vermeerdering van clostridium in
darm+ toxine product
○ rund: viscerale vorm ->vage SVS problemen ev met algemene verzwakking
■ Vrijstelling van toxines geproduceerd in DD: vage klinische tekens
ontstaan->verhoogde sterfte rond partus, hypocalcemie, SVS
stoornissen
● Tonsillen
○ Rund, paard-> kunnen mens besmetten ev via speeksel bij onderzoek van de
mond : spierzwakte, SVS stoornissen, slikbezwaren
