volledige samenvatting materieel strafrecht

MATERIEEL STRAFRECHT
H1 SITUERING
Zie powerpoint

H2 FUNCTIES EN ACHTERGRONDEN
HISTORISCHE WORTELS – BEGELEIDE ZELFSTUDIE

JAGERS VERZAMELAARS
 Niet echt nood aan strafrecht
 Je vindt hier gn strafrecht trg
Egaliteit & stabiliteit

• Leven in kleine groepen

• Sterke onderlinge banden

• Schaamte & schuld als rem

• Egaliteit, cohesie, stabiliteit

 Egaliteit: niet de dominantie van enkelen maar de gelijkheid binnen de groep moest voor stabiliteit en de nodige
cohesie zorgen

• Geen behoefte aan echt strafrecht

LANDBOUWERS
 Mplke verandering
 Wat met opbrengst v stuk grond?
 Beperken als toelaten van geweld
Heterogeniteit & onrust

• Leven in grotere groepen

• Complexe sociale structuren

 Eerste rechtssystemen

• Geen remmen door relaties

• Groot risico op escalatie

• Tussenkomst van het strafrecht

• Strafrecht om geweld te beperken en te beheersen

• Strafrecht om (overheids)geweld toe te laten (op basis van afgesproken lijst van wat ongewenst is en hoe stellen
van gedrag gestraft zal worden)




1

,ARCHAÏSCH

Geen strafrecht

• Primitieve maatschappij

• Talio-recht

 Oog om oog, tand om tand
 Men neemt het recht om een conflict op
te lossen in eigen handen

• Vergelding & verzoeking

 Niet altijd duidelijk waarom er vijandigheid is tegen leden van een andere clan

• Geen proportionaliteit

• Recht van de sterkste

 Talio-recht zorgt eig voor meer conflicten
 We vinden dit ook nog terug in hedendaagse samenlevingen

• Privéaangelegenheid

• Cfr. Albanië Reizen Waes: De Bloedwraak

 Jongen kan niet buiten komen, moet binnen blijven omdat zijn vader iemand heeft vermoord
 Ze kunnen niet verhuizen omdat kopers worden bedreigd als ze hun huis willen kopen

MIDDELEEUWEN
 Overheid steeds meer prominente rol
 Escalatie van private wraak
 Tussenkomst vorst
Overheid als bemiddelaar

• Compositio | Fredus

 Vorst werpt zich op als bemiddelaar en neemt het conflict uit handen vd partijen
 Strafrecht is een vorm van publiekrecht geworden want regelt relatie tss burger en overheid
 Compositio = bloedgeld waarmee je de wraak afkoopt (voorloper van schadeveregoeding voor slachtoffer)
 Fredus = vredesgeld waarmee je de vorst vergoedt (voorloper geldboete)
 Geldboete vloeit rechtstreeks naar overheid dus niet naar(!) slachtoffer
o Dus: strafrecht wordt publiekrecht

Oud-Germaanse strafproces

 Periode van handafhakking en vierendeling

• Passieve rechter

 De rondreizende rechters voeren de enquêde du pays uit → als er een misdrijf was waren er 2 procedures →
infamia procedure en irrationele procedure

• Infamia-procedure

 Wat was de naam en faam van de betrokkene?

• Irrationele bewijsvoering

 Procedure met godsbewijzen → irrationele experimenten

• Ongelijke & wrede straffen

2

,  Geldboete meest opgelegde straf maar daarnaast onterende en lijfstraffen mogelijk
 Toenmame vd macht is zichtbaar in de intensiteit van de straffen

Verandering dringt zich op

• Nood aan een meer humane procedure

• Nood aan een meer eerlijke procedure



• Minder ernstige misdrijven => civiel strafproces

• Passieve rechter blijft

• Verdachte en OM op gelijke voet

• Bewijzen van schuld en onschuld

• Ernstigste misdrijven => Inquisitoire strafproces

• Actieve rechter (die ook OM is !)

 Actieve rechter gaat zelf op zoek naar waarheid
 Wel alle macht bij rechter → soms te actief en gebruik van foltertechnieken

• Aanpassing bewijsvoering

• Godsbewijzen verboden

• Infamia vervangen door waarheidsvinding

• Overmatige focus op bekentenis

• Aan de straffen veranderde niets

VERLICHTING

 Als mpij beslissen wat wel/niet kan, welke straffen hierop staan en niet 1 persoon die vanboven staat

Verlichtingsdenken

• Reageren tegen

• Willekeur van de rechters

• Wrede onderzoeksmethoden

• Wrede en ongelijke straffen

• Auteurs

• Montesquieu (trias politica)

 Scheiding der machten (wetgevende, uitvoerende, rechterlijke)

• Locke – Rousseau (sociaal contract)

 Overheid heeft een positieve beschermingsverplichting en een negatieve onthoudingsverplichting




3

, Magna Charta strafrecht

• Legaliteit; Proportionaliteit; Subsidiariteit

 Legaliteit = juridische basis voor overheidsoptreden (duidelijkheid over wetten en straffen)
o Affecteert het misdrijf, de straf, de vervolging, de straftoemeting én de strafuitvoering
o = het strafrecht kan enkel rijn rechtvaardiging vinden in de wet
o Nullum crimen sine lege, nulla poena sine lege
 Proportionaliteit = de straf moet in verhouding staan tot de ernst vh misdrijf dat werd gepleegd
 Subsidiariteit = strafrecht kan maar ingezet worden als laatste middel om te reageren op ongewenst gedrag
(ultimum remedium)

Franse revolutie

• “Revolutionair” strafrecht

• Code Lepeletier (1791): MSR & FSR, jury

• Code Merlin (1795): MSR, mild, proportioneel, vast

 Code Lepeletier + merlin = Antwoord formuleren op alle frustraties uit het vorig tijdvak
 Omwille vh legaliteitsbeginsel pleitten de revolutionairen voor vaste straffen

Codificaties van Napoleon

• Code pénal (1810): zwaar, ‘proportioneel’ min-max

 Vond vorige strafwetboeken te zacht
 Data niet kennen → wel onthouden: na de FR zeer snel werk gemaakt van het tot boek stellen van het
strafrecht door de komst van Napoleon

~ Belgische onafhankelijkheid in 1830

VANDAAG

Strafwetboek (1867)

• Ontwerp Haus, Nypels

• ≠ Châtel–D’Haenens (1979) | ontwerp Legros (1985)

• + Complementaire wetten (Nieuw sociaal verweer)

 Vb. verzachtende omstandigheden komt uit periode nieuw sociaal verweer

• Geruchtmakende strafzaken

• Nieuw strafwetboek (iwt 6 april 2026)

Wetboek van Strafvordering (1808)

• + VT 1878

• ≠ Bekaert (1974)

• ≠ Commissie Franchimont (1991)

• ? Wetsontwerp strafvordering(Prof Traest et al)




4