Samenvatting Arbeids- en
socialezekerheidsrecht
Inhoudsopgave samenvatting arbeids- en
socialezekerheidsrecht
BELGISCH
HC1 – bronnen en toepassingsgebied Belgisch sociaal arbeidsrecht..................8
Toepassingsgebied van het arbeidsrecht........................................................................8
Waarom arbeidsrecht?.................................................................................................8
Voor wie? (personeel toepassingsgebied)....................................................................9
Wat regelt het arbeidsrecht? (materieel toepassingsgebied)......................................9
Waar geldt het arbeidsrecht?....................................................................................10
Bronnen van het arbeidsrecht...................................................................................10
Bronnen van het sociaal recht......................................................................................10
Internationale bronnen.............................................................................................. 10
Europese bronnen..................................................................................................... 10
Nationale rechtsbronnen........................................................................................... 11
Collectieve arbeidsovereenkomst.................................................................................12
Arbeidsreglement......................................................................................................... 14
Individuele arbeidsovereenkomst.................................................................................15
Wat?.......................................................................................................................... 15
Constitutieve bestanddelen.......................................................................................15
Sluiten van arbeidsovereenkomst.............................................................................18
Geldigheidsvereisten.................................................................................................... 19
Vormvereisten........................................................................................................... 20
Bijzondere vormvereiste............................................................................................ 20
Soorten individuele arbeidsovereenkomsten................................................................21
Duur van de overeenkomst.......................................................................................21
Omvang van het te verrichten werk..........................................................................22
Aard van het werk / de hoedanigheid van de persoon die het werk verricht.............22
Rechten en plichten van de individuele arbeidsovereenkomst.....................................23
Plichten van de WG................................................................................................... 23
Plichten van de WN................................................................................................... 24
HC3 - De individuele arbeidsovereenkomst....................................................25
Transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden.....................................................25
Bijzondere bedingen..................................................................................................... 25
Verboden bedingen................................................................................................... 26
Geregelde bedingen.................................................................................................. 27
Niet-geregelde bedingen........................................................................................... 30
HC5 – inhoud en uitvoering van de arbeidsovereenkomst (schorsing).............32
, Aansprakelijkheid van de werknemer...........................................................................32
Doel........................................................................................................................... 32
Artikel 18 WAO.......................................................................................................... 32
Art. 19 WAO............................................................................................................... 33
Derde-slachtoffer....................................................................................................... 33
Schorsing van de individuele arbeidsovereenkomst.....................................................33
Begrip schorsing........................................................................................................ 33
Soorten schorsing...................................................................................................... 34
HC6 – beëindiging van de arbeidsovereenkomst.............................................39
Gemeenrechtelijke beëindigingswijze...........................................................................39
Algemene wijze van beëindiging...............................................................................39
Arbeidsrechtelijke beëindigingswijzen: ontslag en opzegging.......................................42
Ontslag...................................................................................................................... 42
Opzegging................................................................................................................. 43
Opzegtermijn............................................................................................................. 44
1. Opzegtermijn: algemene regels na WES (na 1/1/2014).........................................45
2. Opzegtermijn: overgangsregeling voor AOK die voor 1/1/2014 werden aangevat. 47
Schorsing van de opzegtermijn.................................................................................49
Sollicitatieverlof......................................................................................................... 49
Opzegvergoeding...................................................................................................... 49
Ontslagcompensatievergoeding (OCV)......................................................................50
Ontslag om dringende reden........................................................................................50
Onregelmatige beëindiging van de arbeidsovereenkomst............................................52
Verbreking van de overeenkomst..............................................................................52
Kennelijk onredelijk ontslag.......................................................................................... 53
Motiveringsplicht....................................................................................................... 53
Kennelijk onredelijk ontslag.......................................................................................53
Bijzondere ontslagbescherming....................................................................................53
Bescherming tegen ontslag.......................................................................................53
Rechtsmisbruik bij ontslag......................................................................................... 54
Maatregelen om de wedertewerkstelling na ontslag te bevorderen.............................54
Outplacement............................................................................................................ 54
Transitietraject naar ander werk (sinds 1/1/2023).....................................................55
Bevorderen van inzetbaarheid (sinds 1/1/2023)........................................................56
HC8 – ontslag om dringende reden, kennelijk redelijk ontslag en collectief
arbeidsrecht................................................................................................ 58
Collectief arbeidsrecht.................................................................................................. 58
Vakbondsvrijheid.......................................................................................................... 58
Sociale partners............................................................................................................ 59
Vakorganisaties......................................................................................................... 59
Werknemersorganisaties........................................................................................... 59
Werkgeverssorganisatie............................................................................................ 60
Sociaal overleg – algemeen.......................................................................................... 61
Collectief sociaal overleg........................................................................................... 61
, Sociaal overleg in de overneming.................................................................................62
3 mogelijke overlegorganen......................................................................................62
Onderneming – technische bedrijfseenheid...............................................................65
Ontslagbescherming voor personeelsafgevaardigden...............................................67
Collectief arbeidsconflicten...........................................................................................68
Staking...................................................................................................................... 68
HC10 – Belgische socialezekerheid................................................................70
Wat is socialezekerheid?............................................................................................... 70
Sociale bijstand......................................................................................................... 71
Kenmerken socialezekerheid........................................................................................72
A. Solidariteit............................................................................................................. 72
B. Verplicht karakter.................................................................................................. 72
Stelsels van sociale zekerheid......................................................................................72
1. Stelsel van de loontrekkende................................................................................72
2. Stelsel van de zelfstandigen..................................................................................73
3. Stelsel voor de ambtenaren..................................................................................73
Structuur van de socialezekerheid................................................................................73
Onderwerping aan de socialezekerheid........................................................................74
Afwijkingen bij grensoverschrijdende tewerkstellingen mogelijk...............................75
Personeel toepassingsgebied....................................................................................75
Financiering van de socialezekerheid...........................................................................76
Financiering via het loon van de WNs........................................................................76
Begrip loon – RSZ-wet............................................................................................... 76
Verplichtingen van de werkgever..................................................................................78
Sancties..................................................................................................................... 78
Handvest van de sociaal verzekerde............................................................................79
Verplichtingen van de sociale instellingen.................................................................79
HC12 – ZIV en pensioenen (deel I).................................................................81
Achtegrond................................................................................................................... 81
Ziekte- en invaliditeitsverzekering: geneeskundige verzorging....................................81
Geneeskundige verzorging........................................................................................81
Wie heeft recht op terugbetaling?.............................................................................81
Algemene toekenningsvoorwaarden of verzekerbaarheidsvoorwaarden...................82
Bijzondere toekenningsvoorwaarden.........................................................................82
Welke gezondheidszorgen worden terugbetaald?......................................................84
Bedrag van de tussenkomst......................................................................................84
Hoe worden de terugbetalingstarieven vastgesteld?.................................................85
Hoe worden terugbetalingstarieven vastgesteld?.....................................................86
Hoe is de tussenkomst geregeld?..............................................................................86
Verjaring.................................................................................................................... 86
Terugvordering.......................................................................................................... 86
Geschillen.................................................................................................................. 87
Ziekte- en invaliditeitsverzekering: uitkeringen in geval van arbeidsongevallen..........87
Wie heeft recht op uitkeringen?.................................................................................87
Toekenningsvoorwaarden.......................................................................................... 87
, A. Algemene toekenningsvoorwaarden.....................................................................87
B. Bijzondere toekenningsvoorwaarden.....................................................................88
Bedrag van de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen en de invaliditeitsuitkeringen.....89
Verjaring.................................................................................................................... 89
Terugvordering van uitkeringen.................................................................................89
Geschillen.................................................................................................................. 89
HC14 – ZIV en pensioenen (deel II)................................................................91
Wettelijke pensioenen..................................................................................................91
3 pensioenpijlers....................................................................................................... 91
Soorten wettelijke pensioenen..................................................................................91
Beheer van pensioenen............................................................................................. 91
Financiering............................................................................................................... 92
Voorwaarde rustpensioen > pensioenleeftijd............................................................92
Voorwaarde rustpensioen > stopzetten van beroepsactiviteiten...............................94
Voorwaarde rustpensioen en overlevingspensioen > verblijfsvoorwaarde................94
Berekening rustpensioen........................................................................................... 94
Voorwaarden overlevingspensioen............................................................................96
Berekening overlevingspensioen...............................................................................96
Aanvullende pensioenen...............................................................................................97
Aanvullende pensioensplannen.................................................................................97
HC2 – inleiding Europees Arbeids- en socialezekerheidsrecht.........................99
Achtergrond en ontwikkeling........................................................................................99
Belang....................................................................................................................... 99
1957 – EEG-Verdrag (= Verdrag van Rome)...............................................................99
1960-1970............................................................................................................... 100
1970-1980............................................................................................................... 100
1980-1990 – Delors x Thatcher...............................................................................101
1990-2000 – Delors & Lubbers x Major....................................................................101
Sociale partners...................................................................................................... 102
Van Maastricht naar Amsterdam.............................................................................102
Ontwikkelingen na 2000.......................................................................................... 103
2017 – Europese pijler van sociale rechten.............................................................103
Beschouwing........................................................................................................... 103
Titel X VWEU inzake sociale politiek...........................................................................104
Art. 151 VWEU......................................................................................................... 104
Art. 153 VWEU......................................................................................................... 104
Overige bepalingen – Art. 154-157 VWEU...............................................................105
HC4 – gelijke behandeling en non-discriminatie............................................106
Achtergrond en bronnen............................................................................................. 106
Gelijke behandeling en non-discriminatie................................................................106
Bronnen................................................................................................................... 106
Toepassingsgebied.................................................................................................. 107
Vormen van verboden discriminatie en mogelijke rechtvaardiging.............................108
Vormen van discriminatie........................................................................................108
Directe discriminatie............................................................................................... 108
Indirecte discriminatie............................................................................................. 109
Andere vormen van discriminatie............................................................................110
socialezekerheidsrecht
Inhoudsopgave samenvatting arbeids- en
socialezekerheidsrecht
BELGISCH
HC1 – bronnen en toepassingsgebied Belgisch sociaal arbeidsrecht..................8
Toepassingsgebied van het arbeidsrecht........................................................................8
Waarom arbeidsrecht?.................................................................................................8
Voor wie? (personeel toepassingsgebied)....................................................................9
Wat regelt het arbeidsrecht? (materieel toepassingsgebied)......................................9
Waar geldt het arbeidsrecht?....................................................................................10
Bronnen van het arbeidsrecht...................................................................................10
Bronnen van het sociaal recht......................................................................................10
Internationale bronnen.............................................................................................. 10
Europese bronnen..................................................................................................... 10
Nationale rechtsbronnen........................................................................................... 11
Collectieve arbeidsovereenkomst.................................................................................12
Arbeidsreglement......................................................................................................... 14
Individuele arbeidsovereenkomst.................................................................................15
Wat?.......................................................................................................................... 15
Constitutieve bestanddelen.......................................................................................15
Sluiten van arbeidsovereenkomst.............................................................................18
Geldigheidsvereisten.................................................................................................... 19
Vormvereisten........................................................................................................... 20
Bijzondere vormvereiste............................................................................................ 20
Soorten individuele arbeidsovereenkomsten................................................................21
Duur van de overeenkomst.......................................................................................21
Omvang van het te verrichten werk..........................................................................22
Aard van het werk / de hoedanigheid van de persoon die het werk verricht.............22
Rechten en plichten van de individuele arbeidsovereenkomst.....................................23
Plichten van de WG................................................................................................... 23
Plichten van de WN................................................................................................... 24
HC3 - De individuele arbeidsovereenkomst....................................................25
Transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden.....................................................25
Bijzondere bedingen..................................................................................................... 25
Verboden bedingen................................................................................................... 26
Geregelde bedingen.................................................................................................. 27
Niet-geregelde bedingen........................................................................................... 30
HC5 – inhoud en uitvoering van de arbeidsovereenkomst (schorsing).............32
, Aansprakelijkheid van de werknemer...........................................................................32
Doel........................................................................................................................... 32
Artikel 18 WAO.......................................................................................................... 32
Art. 19 WAO............................................................................................................... 33
Derde-slachtoffer....................................................................................................... 33
Schorsing van de individuele arbeidsovereenkomst.....................................................33
Begrip schorsing........................................................................................................ 33
Soorten schorsing...................................................................................................... 34
HC6 – beëindiging van de arbeidsovereenkomst.............................................39
Gemeenrechtelijke beëindigingswijze...........................................................................39
Algemene wijze van beëindiging...............................................................................39
Arbeidsrechtelijke beëindigingswijzen: ontslag en opzegging.......................................42
Ontslag...................................................................................................................... 42
Opzegging................................................................................................................. 43
Opzegtermijn............................................................................................................. 44
1. Opzegtermijn: algemene regels na WES (na 1/1/2014).........................................45
2. Opzegtermijn: overgangsregeling voor AOK die voor 1/1/2014 werden aangevat. 47
Schorsing van de opzegtermijn.................................................................................49
Sollicitatieverlof......................................................................................................... 49
Opzegvergoeding...................................................................................................... 49
Ontslagcompensatievergoeding (OCV)......................................................................50
Ontslag om dringende reden........................................................................................50
Onregelmatige beëindiging van de arbeidsovereenkomst............................................52
Verbreking van de overeenkomst..............................................................................52
Kennelijk onredelijk ontslag.......................................................................................... 53
Motiveringsplicht....................................................................................................... 53
Kennelijk onredelijk ontslag.......................................................................................53
Bijzondere ontslagbescherming....................................................................................53
Bescherming tegen ontslag.......................................................................................53
Rechtsmisbruik bij ontslag......................................................................................... 54
Maatregelen om de wedertewerkstelling na ontslag te bevorderen.............................54
Outplacement............................................................................................................ 54
Transitietraject naar ander werk (sinds 1/1/2023).....................................................55
Bevorderen van inzetbaarheid (sinds 1/1/2023)........................................................56
HC8 – ontslag om dringende reden, kennelijk redelijk ontslag en collectief
arbeidsrecht................................................................................................ 58
Collectief arbeidsrecht.................................................................................................. 58
Vakbondsvrijheid.......................................................................................................... 58
Sociale partners............................................................................................................ 59
Vakorganisaties......................................................................................................... 59
Werknemersorganisaties........................................................................................... 59
Werkgeverssorganisatie............................................................................................ 60
Sociaal overleg – algemeen.......................................................................................... 61
Collectief sociaal overleg........................................................................................... 61
, Sociaal overleg in de overneming.................................................................................62
3 mogelijke overlegorganen......................................................................................62
Onderneming – technische bedrijfseenheid...............................................................65
Ontslagbescherming voor personeelsafgevaardigden...............................................67
Collectief arbeidsconflicten...........................................................................................68
Staking...................................................................................................................... 68
HC10 – Belgische socialezekerheid................................................................70
Wat is socialezekerheid?............................................................................................... 70
Sociale bijstand......................................................................................................... 71
Kenmerken socialezekerheid........................................................................................72
A. Solidariteit............................................................................................................. 72
B. Verplicht karakter.................................................................................................. 72
Stelsels van sociale zekerheid......................................................................................72
1. Stelsel van de loontrekkende................................................................................72
2. Stelsel van de zelfstandigen..................................................................................73
3. Stelsel voor de ambtenaren..................................................................................73
Structuur van de socialezekerheid................................................................................73
Onderwerping aan de socialezekerheid........................................................................74
Afwijkingen bij grensoverschrijdende tewerkstellingen mogelijk...............................75
Personeel toepassingsgebied....................................................................................75
Financiering van de socialezekerheid...........................................................................76
Financiering via het loon van de WNs........................................................................76
Begrip loon – RSZ-wet............................................................................................... 76
Verplichtingen van de werkgever..................................................................................78
Sancties..................................................................................................................... 78
Handvest van de sociaal verzekerde............................................................................79
Verplichtingen van de sociale instellingen.................................................................79
HC12 – ZIV en pensioenen (deel I).................................................................81
Achtegrond................................................................................................................... 81
Ziekte- en invaliditeitsverzekering: geneeskundige verzorging....................................81
Geneeskundige verzorging........................................................................................81
Wie heeft recht op terugbetaling?.............................................................................81
Algemene toekenningsvoorwaarden of verzekerbaarheidsvoorwaarden...................82
Bijzondere toekenningsvoorwaarden.........................................................................82
Welke gezondheidszorgen worden terugbetaald?......................................................84
Bedrag van de tussenkomst......................................................................................84
Hoe worden de terugbetalingstarieven vastgesteld?.................................................85
Hoe worden terugbetalingstarieven vastgesteld?.....................................................86
Hoe is de tussenkomst geregeld?..............................................................................86
Verjaring.................................................................................................................... 86
Terugvordering.......................................................................................................... 86
Geschillen.................................................................................................................. 87
Ziekte- en invaliditeitsverzekering: uitkeringen in geval van arbeidsongevallen..........87
Wie heeft recht op uitkeringen?.................................................................................87
Toekenningsvoorwaarden.......................................................................................... 87
, A. Algemene toekenningsvoorwaarden.....................................................................87
B. Bijzondere toekenningsvoorwaarden.....................................................................88
Bedrag van de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen en de invaliditeitsuitkeringen.....89
Verjaring.................................................................................................................... 89
Terugvordering van uitkeringen.................................................................................89
Geschillen.................................................................................................................. 89
HC14 – ZIV en pensioenen (deel II)................................................................91
Wettelijke pensioenen..................................................................................................91
3 pensioenpijlers....................................................................................................... 91
Soorten wettelijke pensioenen..................................................................................91
Beheer van pensioenen............................................................................................. 91
Financiering............................................................................................................... 92
Voorwaarde rustpensioen > pensioenleeftijd............................................................92
Voorwaarde rustpensioen > stopzetten van beroepsactiviteiten...............................94
Voorwaarde rustpensioen en overlevingspensioen > verblijfsvoorwaarde................94
Berekening rustpensioen........................................................................................... 94
Voorwaarden overlevingspensioen............................................................................96
Berekening overlevingspensioen...............................................................................96
Aanvullende pensioenen...............................................................................................97
Aanvullende pensioensplannen.................................................................................97
HC2 – inleiding Europees Arbeids- en socialezekerheidsrecht.........................99
Achtergrond en ontwikkeling........................................................................................99
Belang....................................................................................................................... 99
1957 – EEG-Verdrag (= Verdrag van Rome)...............................................................99
1960-1970............................................................................................................... 100
1970-1980............................................................................................................... 100
1980-1990 – Delors x Thatcher...............................................................................101
1990-2000 – Delors & Lubbers x Major....................................................................101
Sociale partners...................................................................................................... 102
Van Maastricht naar Amsterdam.............................................................................102
Ontwikkelingen na 2000.......................................................................................... 103
2017 – Europese pijler van sociale rechten.............................................................103
Beschouwing........................................................................................................... 103
Titel X VWEU inzake sociale politiek...........................................................................104
Art. 151 VWEU......................................................................................................... 104
Art. 153 VWEU......................................................................................................... 104
Overige bepalingen – Art. 154-157 VWEU...............................................................105
HC4 – gelijke behandeling en non-discriminatie............................................106
Achtergrond en bronnen............................................................................................. 106
Gelijke behandeling en non-discriminatie................................................................106
Bronnen................................................................................................................... 106
Toepassingsgebied.................................................................................................. 107
Vormen van verboden discriminatie en mogelijke rechtvaardiging.............................108
Vormen van discriminatie........................................................................................108
Directe discriminatie............................................................................................... 108
Indirecte discriminatie............................................................................................. 109
Andere vormen van discriminatie............................................................................110
