Micro-economie
1.Inleiding
Wat is economie?
Economie= een sociale wetenschap dei gaat bestuderen hoe producenten en
consumenten kiezen op welke manier ze de schaarse beschikbare middelen gaan
besteden en op welke manier deze keuzes de hele maatschappij gaan beïnvloeden.
- Sociale wetenschap (≠ exacte wetenschap): economie bestudeert menselijke keuzes
- Omdat economie gebaseerd is op de keuzes die mensen maken, kunnen we hier geen
exacte voorspellingen doen of bewijzen gaan maken zoeken naar trends en
terugkerende patronen
- Economie is doorgaans een vereenvoudigde voorstelling van de realiteit, gebaseerd
op allerlei veronderstellingen kijken naar modellen
Ceteris paribus clausule= we veronderstellen dat alle andere variabelen ongewijzigd
blijven, wanneer we één parameter aanpassen
- Kijken wat er gebeurt wanneer één variabele verandert, terwijl de andere variabelen
constant blijven
- In realiteit veranderen alle parameters voortdurend en beïnvloeden die veranderingen
elkaar.
Perfecte informatie= we veronderstellen dat alle actoren in de economie op elk
moment dezelfde en alle informatie hebben om hun keuzes op te baseren
Schaarste en behoeften
Behoeften= het aanvoelen van een tekort en het verlangen om dit tekort aan te vullen
- Mensen kunnen verschillende behoeften hebben
o Basisbehoeften: voeding, kleding, veiligheid
o Persoonsgebonden behoeften: mobiliteit, erkenning, persoonlijke ontwikkeling
o Individuele, maatschappelijke, materiële en immateriële behoeften
- Behoeften zijn oneindig
- Wanneer mensen voldoende voorzien in hun basisbehoeften, gaan ze meestal op zoek
naar andere zaken mensen willen steeds meer kopen en consumeren
Schaarste= beperkt aanbod van middelen om onze behoeften te bevredigen
- Grondstoffen zijn beperkt beschikbaar, maar ook tijd en arbeid zijn schaars
- Schaarste van een goed van variëren in de tijd
o Efficiëntere productie, waterschaarste, olie, …
Waarde en schaarste gaan hand in hand
- Goederen zijn vaak duurder naarmate ze schaarser zijn
- Een goed moet gewild zijn om een bepaalde waarde te krijgen
o Een uniek kunstwerk krijgt pas waarde als er mensen zijn dei het werk willen
kopen
- Sommige goederen zijn niet schaars en dus veelal gratis
o Lucht is voor iedereen beschikbaar en is dus (nagenoeg) gratis
1
,Keuzeprobleem in de economie
Keuzeprobleem: welke middelen gaan we aanwenden om in welke behoeften te
voorzien?
Voor de producent uit dit keuzeprobleem zich in de beschikbaarheid van
productiefactoren
Productiefactoren= middelen die de producent kan inzetten voor productie en die
meestal niet onbeperkt beschikbaar zijn. Er bestaan drie productiefactoren: natuur,
arbeid en kapitaal.
Productiefactoren zijn beperkt en moeten vergoed worden
- Arbeid: loon
- Kapitaal: intrest
- Natuur: huur
Bij de consument stelt het probleem zich in de keuze wat hij met zijn beschikbare budget
zal doen. Een student moet bv. de keuze maken tussen een reis in de zomer of uitgaan
met vrienden.
De overheid moet beslissen hoe ze de schaarse middelen inzetten: meer onderwijs,
infrastructuur, veiligheid.
Een gevolg van het maken van keuzes is dat je niet meer kan kiezen voor het alternatief.
Door een keuze te maken voor het ene, verlies je de mogelijke opbrengst van het ander=
opportuniteitskost
Opportuniteitskost= de alternatieve opbrengst die je misloopt omdat je een andere
keuze hebt gemaakt.
Vb. werken en studeren
Als je gaat werken, zou je dat jaar €30.000 kunnen verdienen voor het geleverde werk.
Wanneer je besluit om nog een jaar te studeren, zal je niet enkel het inschrijvingsgeld van
€1.000 (reële kost) moeten betalen, maar ook een opportuniteitskost hebben van
€30.000. door te studeren, loop je immers de inkomsten van het werken mis.
Bij het maken van de keuze moet je niet enkel de reële kosten afwegen, maar ook de
mogelijke opportuniteitskosten.
Gevolgen van de keuzes op de economie
- We bestuderen niet de individuele keuzes van producenten en consumenten, maar
wel de geviolgen van deze keuzes op de economie.
- 2 niveaus: micro-economie en macro-economie
- 3 typeproblemen
o Allocatieprobleem: welke economische middelen gaan we aanwenden om
welke behoeften te bevredigen?
o Verdelingsprobleem: hoe worden de voordelen van de geproduceerde
goederen en diensten verdeeld over de bevolking (voordelen uit arbeid, natuur en
kapitaal)?
o Stabilisatieprobleem: hoe kunnen we ervoor zorgen dat alle beschikbare
middelen optimaal worden ingezet om er zoveel mogelijk voordeel uit te halen.
2
,Micro-economie
- Bekijken van keuzes van individuele consumenten en producenten
- Voornamelijk gericht op allocatie- en distributieprobleem
- Bekijken van de keuzes binnen één markt
Macro-economie
- Bekijken van keuzes dei de economie is het geheel beïnvloeden
- Kijken naar een ganse economie
- Alle goederen en diensten die binnen een economie worden geproduceerd
- Vooral focus op stabilisatieprobleem
Marktmechanismen en -sturing
- Wanneer vraag (consument) en aanbod (producent) elkaar tegemoet komen, wordt er
een marktevenwicht bereikt
- De marktprijs= de prijs waartegen net evenveel consumenten bereid zijn het product
te kopen als dat er producenten zijn die bereid zijn het product te maken
- In de vrije markt (zonder inmenging van de overheid) zou er in principe altijd een
evenwichtsprijs moeten worden gevonden
- De vrije markt houdt echter geen rekening met een aantal factoren
o De marktprijs is niet altijd een ‘faire’ prijs voor alle consumenten of producenten
o Sommige producten hebben schadelijke effecten op de maatschappij
o Bepaalde producten kunnen niet commercieel worden verkocht: openbare wegen,
parken, defensie, …
- Om deze tekortkomingen op te vangen, zal de overheid vaak tussenkomen in de
economie
o Vrije economie: geen inmenging van de overheid alle markten worden vrij
gelaten
o Gemengde economie: zekere mate van inmenging van de overheid
o Gestuurde economie: grote inmenging van de overheid
o Centraal geplande economie: overheid bepaalt volledig de productie en de
prijzen
Heel veel administratie
Geen concurrentie dus geen stimulus om te innoveren
Enkel zinvol in bepaalde situaties: economie in heropbouw
3
, Een aantal economische modellen
model 1: de curve van de productiemogelijkheden
- In deze voorstelling van de economie zijn er slechts twee
goederen: bier en brood
- Dezelfde PF, land om het graan te verbouden (natuur) en
arbeid om het graan te verwerken, kunnen gebruikt
worden voor beide goederen
- Negatief verband tussen de hoeveelheid bier en brood
kan geproduceerd worden
o Meer brood betekent minder graan beschikbaar voor
bier en vice versa
o Opportuniteitskost: meer brood produceren betekent minder bier produceren en
dus minder opbrengst uit bier
- Punten boven de curve zijn niet haalbaar: beperkte beschikbaarheid van PF
- Punten onder de curve zijn haalbaar maar niet efficiënt: met de beschikbare PF
kunnen we in totaal meer produceren
- Curve kan ook verschuiven
o Nieuwe technologie leidt tot efficiëntere productie
Nieuwe gist zorgt ervoor dat brood minder lang gekneed moet worden en dus
is er minder arbeid nodig per brood
Met dezelfde hoeveelheid graan en arbeid kunnen we meer producten maken
o Toename in de PF leidt tot meer beschikbare middelen
Bevolkingsgroei
Ontginning van land
- Links: technologische verbetering die effect heeft op de productie van brood en niet
op die van bier
- Rechts: PF nemen toe je kan meer bier en brood produceren
Economische groei= een toename van het niveau van de economische activiteit
4
1.Inleiding
Wat is economie?
Economie= een sociale wetenschap dei gaat bestuderen hoe producenten en
consumenten kiezen op welke manier ze de schaarse beschikbare middelen gaan
besteden en op welke manier deze keuzes de hele maatschappij gaan beïnvloeden.
- Sociale wetenschap (≠ exacte wetenschap): economie bestudeert menselijke keuzes
- Omdat economie gebaseerd is op de keuzes die mensen maken, kunnen we hier geen
exacte voorspellingen doen of bewijzen gaan maken zoeken naar trends en
terugkerende patronen
- Economie is doorgaans een vereenvoudigde voorstelling van de realiteit, gebaseerd
op allerlei veronderstellingen kijken naar modellen
Ceteris paribus clausule= we veronderstellen dat alle andere variabelen ongewijzigd
blijven, wanneer we één parameter aanpassen
- Kijken wat er gebeurt wanneer één variabele verandert, terwijl de andere variabelen
constant blijven
- In realiteit veranderen alle parameters voortdurend en beïnvloeden die veranderingen
elkaar.
Perfecte informatie= we veronderstellen dat alle actoren in de economie op elk
moment dezelfde en alle informatie hebben om hun keuzes op te baseren
Schaarste en behoeften
Behoeften= het aanvoelen van een tekort en het verlangen om dit tekort aan te vullen
- Mensen kunnen verschillende behoeften hebben
o Basisbehoeften: voeding, kleding, veiligheid
o Persoonsgebonden behoeften: mobiliteit, erkenning, persoonlijke ontwikkeling
o Individuele, maatschappelijke, materiële en immateriële behoeften
- Behoeften zijn oneindig
- Wanneer mensen voldoende voorzien in hun basisbehoeften, gaan ze meestal op zoek
naar andere zaken mensen willen steeds meer kopen en consumeren
Schaarste= beperkt aanbod van middelen om onze behoeften te bevredigen
- Grondstoffen zijn beperkt beschikbaar, maar ook tijd en arbeid zijn schaars
- Schaarste van een goed van variëren in de tijd
o Efficiëntere productie, waterschaarste, olie, …
Waarde en schaarste gaan hand in hand
- Goederen zijn vaak duurder naarmate ze schaarser zijn
- Een goed moet gewild zijn om een bepaalde waarde te krijgen
o Een uniek kunstwerk krijgt pas waarde als er mensen zijn dei het werk willen
kopen
- Sommige goederen zijn niet schaars en dus veelal gratis
o Lucht is voor iedereen beschikbaar en is dus (nagenoeg) gratis
1
,Keuzeprobleem in de economie
Keuzeprobleem: welke middelen gaan we aanwenden om in welke behoeften te
voorzien?
Voor de producent uit dit keuzeprobleem zich in de beschikbaarheid van
productiefactoren
Productiefactoren= middelen die de producent kan inzetten voor productie en die
meestal niet onbeperkt beschikbaar zijn. Er bestaan drie productiefactoren: natuur,
arbeid en kapitaal.
Productiefactoren zijn beperkt en moeten vergoed worden
- Arbeid: loon
- Kapitaal: intrest
- Natuur: huur
Bij de consument stelt het probleem zich in de keuze wat hij met zijn beschikbare budget
zal doen. Een student moet bv. de keuze maken tussen een reis in de zomer of uitgaan
met vrienden.
De overheid moet beslissen hoe ze de schaarse middelen inzetten: meer onderwijs,
infrastructuur, veiligheid.
Een gevolg van het maken van keuzes is dat je niet meer kan kiezen voor het alternatief.
Door een keuze te maken voor het ene, verlies je de mogelijke opbrengst van het ander=
opportuniteitskost
Opportuniteitskost= de alternatieve opbrengst die je misloopt omdat je een andere
keuze hebt gemaakt.
Vb. werken en studeren
Als je gaat werken, zou je dat jaar €30.000 kunnen verdienen voor het geleverde werk.
Wanneer je besluit om nog een jaar te studeren, zal je niet enkel het inschrijvingsgeld van
€1.000 (reële kost) moeten betalen, maar ook een opportuniteitskost hebben van
€30.000. door te studeren, loop je immers de inkomsten van het werken mis.
Bij het maken van de keuze moet je niet enkel de reële kosten afwegen, maar ook de
mogelijke opportuniteitskosten.
Gevolgen van de keuzes op de economie
- We bestuderen niet de individuele keuzes van producenten en consumenten, maar
wel de geviolgen van deze keuzes op de economie.
- 2 niveaus: micro-economie en macro-economie
- 3 typeproblemen
o Allocatieprobleem: welke economische middelen gaan we aanwenden om
welke behoeften te bevredigen?
o Verdelingsprobleem: hoe worden de voordelen van de geproduceerde
goederen en diensten verdeeld over de bevolking (voordelen uit arbeid, natuur en
kapitaal)?
o Stabilisatieprobleem: hoe kunnen we ervoor zorgen dat alle beschikbare
middelen optimaal worden ingezet om er zoveel mogelijk voordeel uit te halen.
2
,Micro-economie
- Bekijken van keuzes van individuele consumenten en producenten
- Voornamelijk gericht op allocatie- en distributieprobleem
- Bekijken van de keuzes binnen één markt
Macro-economie
- Bekijken van keuzes dei de economie is het geheel beïnvloeden
- Kijken naar een ganse economie
- Alle goederen en diensten die binnen een economie worden geproduceerd
- Vooral focus op stabilisatieprobleem
Marktmechanismen en -sturing
- Wanneer vraag (consument) en aanbod (producent) elkaar tegemoet komen, wordt er
een marktevenwicht bereikt
- De marktprijs= de prijs waartegen net evenveel consumenten bereid zijn het product
te kopen als dat er producenten zijn die bereid zijn het product te maken
- In de vrije markt (zonder inmenging van de overheid) zou er in principe altijd een
evenwichtsprijs moeten worden gevonden
- De vrije markt houdt echter geen rekening met een aantal factoren
o De marktprijs is niet altijd een ‘faire’ prijs voor alle consumenten of producenten
o Sommige producten hebben schadelijke effecten op de maatschappij
o Bepaalde producten kunnen niet commercieel worden verkocht: openbare wegen,
parken, defensie, …
- Om deze tekortkomingen op te vangen, zal de overheid vaak tussenkomen in de
economie
o Vrije economie: geen inmenging van de overheid alle markten worden vrij
gelaten
o Gemengde economie: zekere mate van inmenging van de overheid
o Gestuurde economie: grote inmenging van de overheid
o Centraal geplande economie: overheid bepaalt volledig de productie en de
prijzen
Heel veel administratie
Geen concurrentie dus geen stimulus om te innoveren
Enkel zinvol in bepaalde situaties: economie in heropbouw
3
, Een aantal economische modellen
model 1: de curve van de productiemogelijkheden
- In deze voorstelling van de economie zijn er slechts twee
goederen: bier en brood
- Dezelfde PF, land om het graan te verbouden (natuur) en
arbeid om het graan te verwerken, kunnen gebruikt
worden voor beide goederen
- Negatief verband tussen de hoeveelheid bier en brood
kan geproduceerd worden
o Meer brood betekent minder graan beschikbaar voor
bier en vice versa
o Opportuniteitskost: meer brood produceren betekent minder bier produceren en
dus minder opbrengst uit bier
- Punten boven de curve zijn niet haalbaar: beperkte beschikbaarheid van PF
- Punten onder de curve zijn haalbaar maar niet efficiënt: met de beschikbare PF
kunnen we in totaal meer produceren
- Curve kan ook verschuiven
o Nieuwe technologie leidt tot efficiëntere productie
Nieuwe gist zorgt ervoor dat brood minder lang gekneed moet worden en dus
is er minder arbeid nodig per brood
Met dezelfde hoeveelheid graan en arbeid kunnen we meer producten maken
o Toename in de PF leidt tot meer beschikbare middelen
Bevolkingsgroei
Ontginning van land
- Links: technologische verbetering die effect heeft op de productie van brood en niet
op die van bier
- Rechts: PF nemen toe je kan meer bier en brood produceren
Economische groei= een toename van het niveau van de economische activiteit
4
