Hoofdstuk 1: Een helikopterblik op onze
geestelijke gezondheidszorg
1. De geschiedenis van de psychiatrie: een kort
overzicht
psychiatrie kent een bewogen
geschiedenis op tal van vlakken. Zo
veranderde bv. de houding van de
samenleving ten aanzien van
personen met een psychiatrische
aandoening en de
behandelingsmogelijkheden door de
jaren heen.
2. De psychiatrie vandaag
De focus verschuift van de kwetsbaarheid en de beperking van de persoon
naar zijn krachten, talenten en competenties.
Psychiatrische ziekenhuizen zijn uitgegroeid tot professionele en
gespecialiseerde organisaties waar verschillende disciplines
interdisciplinair samenwerken.
In het nieuwe paradigma dat we vandaag in de psychiatrie zien:
o Krijgt behandelen, verzorgen en begeleiden een ruime invulling
o Zien we een evolutie van residentiële naar meer ambulante of
mobiele begeleiding en van aanbod- naar vraag gestuurde zorg
o Is er meer sprake van participatie van personen met een psychische
kwetsbaarheid en hun netwerk
o Worden ervaringsdeskundigen ingezet in de geestelijke
gezondheidszorg.
Verschuiving naar een herstelgerichte benadering =/= als genezing, maar
herstel van het functioneren in de samenlevingen van de identiteit.
klinisch, sociaal en persoonlijk herstel. (Voorbeelden: kwartiermaken en
herstelacademie)
2.1. Ervaringsdeskundigen
= mensen die zelf psychisch ziek zijn geweest en het vaak ook nog zijn of
in elk geval kwetsbaar blijven
o Partners in de zorg
o Essentieel component in een meer herstelgerichte zorg goed
contact en uitwisseling met ervaringsdeskundigen en lotgenoten
o Complementair met professionele zorgverleners
, 2.2. Enkele definities
Geestelijke gezondheid = een toestand die een persoon toelaat om zich
optimaal te ontwikkelen op psychisch, intellectueel en emotioneel vlak
2.3. DSM of ICD?
Psychische stoornissen kunnen op verschillende manieren geordend
worden. De 2 algemeen aanvaarde classificatiesystemen zijn de ICD en de
DSM.
o ICD: international classification of diseases
o DSM: diagnostic and statistical manual of diseases
Maar label kritisch gaan bekijken ‘Je bent meer dan je diagnose’
2.4. Bio-psycho-sociale benadering
Holistische benadering: biologische, psychologische en sociale
componenten beïnvloeden mentaal welbevinden:
o Goede zorg besteedt aandacht aan geest en lichaam
o Meer levensdomeinen dan enkel de psychische gezondheid
De liaisonpsychiatrie zorgt voor een raakvlak tussen de algemene
geneeskunde en de psychiatrie
2.5. Wanneer heeft iemand een geestelijk
gezondheidsprobleem en wat is ‘normaal’ in de
psychiatrie
Stof tot nadenken…
We moeten ons behoeden voor ‘pathologiseren’
Zie boek
2.6. Psychiatrische aandoening
Om van deze term te spreken moet het gedrag voldoen aan 4
voorwaarden:
o Afwijkend gedrag
Hangt af van de sociologische, culturele en maatschappelijke
context, alsook van de eigenschappen van de persoon
Homoseksualiteit werd vroeger bijvoorbeeld beschouwd als
psychiatrische stoornis
o Lijden, ongemak of een beperking veroorzaken
o Het functioneren op verschillende levensdomeinen is negatief
beïnvloed
o De vorige 3 voorwaarden hebben een duurzaam karakter
, 2.7. Onrustwekkende toename van psychische
problemen
Vragen zonder sluitende antwoorden…
o Meer diagnoses?
o Zetten mensen sneller dan vroeger de stap naar hulpverlening bij
psychische problemen?
o Wordt ‘’afwijkend’ gedrag maatschappelijk minder getolereerd?
o Legt de maatschappij hoge eisen op?
o Speelt de farmaceutische industrie een rol?
3. Een aantal markante vaststellingen op het vlak van
geestelijke gezondheidszorg
3.1. Overconsumptie van antidepressiva
Worden heel vaak voorgeschreven, maar anderzijds zijn er ook mensen
die wel baar zouden hebben bij medicatie die hier geen of moeilijk
toegang tot vinden.
Het gebruik van psychofarmaca heeft veel bijwerkingen.
3.2. Zelfdoding
Hoog cijfer in België voor zelfdoding.
Van preventie tot zorg.
Het is belangrijk dat een continuüm van preventie tot zorg wordt
gerealiseerd, wat verschillende vormen kan aannemen:
o Meer inzetten op signaal herkenning, deze bespreekbaar maken
o Extra aandacht besteden aan risicogroepen
3.3. Kinderen en jongeren
Veel kinderen en jongeren in kwetsbare situaties blijven onder de radar of
vinden moeilijk de weg naar gepaste ondersteuning.
Er duiken heel wat initiatieven op die het tekort aan opvangplaatsen en de
wachtlijsten mee willen opvangen.
Ook is er specifiek aandacht voor kinderen en jongeren van ouders met
een psychisch probleem (KOPP-kinderen en jongeren) of een
afhankelijkheidsprobleem (KOAP)
Hoofdstuk 2: Diagnose en behandeling
, 1. Psychiatrie en psychiatrische ziekten
1.1. Is een psychiatrie al een medische discipline?
Duale interacties = processen in organen hebben een invloed op de
hersenen, die op hun beurt het functioneren van die organen beïnvloeden
Differentiaal diagnose = verwijst naar het proces waarbij een arts
verschillende mogelijke oorzaken of aandoeningen overweegt die de
symptomen van een patiënt kunnen verklaren
1.2. Wat is een psychiatrische ziekte?
Onderscheid symptoom en syndroom:
Een psychiatrisch syndroom verwijst naar een samenhangend geheel van
symptomen die meestal psychisch van aar zijn (angst, somberheid,
impulsiviteit).
Deze symptomen kunnen worden opgevat als ontregeling van de normale
psychische functies.
3 groepen van psychische functies:
o De cognitieve functies (‘denken’), zoals bewustzijn, aandacht en
oriënteren; intellectuele functies (zoals oordeelsvermogen, taal);
geheugen; waarneming; denken;
o De affectieve functies (‘voelen’): stemming en affect;
o De conatieve functies (‘willen en handelen’): bv. psychomotoriek,
motivatie en gedrag
Onderscheid psychisch leiden en lichamelijke symptomen:
o Niet makkelijk te maken
o Berust op interpretaties van patiënt en arts
Zo worden angst en paniek dikwijls zeer lichamelijk beleefd (algemeen
onwelzijn, hartkloppingen, zweten, tintelingen,…). Maar toch wordt angst
meestal een psychisch symptoom genoemd. Pijn is in wezen een
subjectief verschijnsel: of iemand nu hoofdpijn heeft en hoe ernstig die is,
kan alleen waargenomen worden op basis van wat de patiënt zelf ervaart
en erover zegt en toch wordt dit vooral een lichamelijk verschijnsel
genoemd.
Psychiatrische diagnose: wordt gesteld binnen een medische context met
behulp van de beschikbare psychopathologische kennis en met het oog op
behandeling van deze unieke persoon. Het heeft daarom bv. weinig zin
om een hele bevolkingsgroep of samenleving schizofreen, borderline of
depressief te noemen.
geestelijke gezondheidszorg
1. De geschiedenis van de psychiatrie: een kort
overzicht
psychiatrie kent een bewogen
geschiedenis op tal van vlakken. Zo
veranderde bv. de houding van de
samenleving ten aanzien van
personen met een psychiatrische
aandoening en de
behandelingsmogelijkheden door de
jaren heen.
2. De psychiatrie vandaag
De focus verschuift van de kwetsbaarheid en de beperking van de persoon
naar zijn krachten, talenten en competenties.
Psychiatrische ziekenhuizen zijn uitgegroeid tot professionele en
gespecialiseerde organisaties waar verschillende disciplines
interdisciplinair samenwerken.
In het nieuwe paradigma dat we vandaag in de psychiatrie zien:
o Krijgt behandelen, verzorgen en begeleiden een ruime invulling
o Zien we een evolutie van residentiële naar meer ambulante of
mobiele begeleiding en van aanbod- naar vraag gestuurde zorg
o Is er meer sprake van participatie van personen met een psychische
kwetsbaarheid en hun netwerk
o Worden ervaringsdeskundigen ingezet in de geestelijke
gezondheidszorg.
Verschuiving naar een herstelgerichte benadering =/= als genezing, maar
herstel van het functioneren in de samenlevingen van de identiteit.
klinisch, sociaal en persoonlijk herstel. (Voorbeelden: kwartiermaken en
herstelacademie)
2.1. Ervaringsdeskundigen
= mensen die zelf psychisch ziek zijn geweest en het vaak ook nog zijn of
in elk geval kwetsbaar blijven
o Partners in de zorg
o Essentieel component in een meer herstelgerichte zorg goed
contact en uitwisseling met ervaringsdeskundigen en lotgenoten
o Complementair met professionele zorgverleners
, 2.2. Enkele definities
Geestelijke gezondheid = een toestand die een persoon toelaat om zich
optimaal te ontwikkelen op psychisch, intellectueel en emotioneel vlak
2.3. DSM of ICD?
Psychische stoornissen kunnen op verschillende manieren geordend
worden. De 2 algemeen aanvaarde classificatiesystemen zijn de ICD en de
DSM.
o ICD: international classification of diseases
o DSM: diagnostic and statistical manual of diseases
Maar label kritisch gaan bekijken ‘Je bent meer dan je diagnose’
2.4. Bio-psycho-sociale benadering
Holistische benadering: biologische, psychologische en sociale
componenten beïnvloeden mentaal welbevinden:
o Goede zorg besteedt aandacht aan geest en lichaam
o Meer levensdomeinen dan enkel de psychische gezondheid
De liaisonpsychiatrie zorgt voor een raakvlak tussen de algemene
geneeskunde en de psychiatrie
2.5. Wanneer heeft iemand een geestelijk
gezondheidsprobleem en wat is ‘normaal’ in de
psychiatrie
Stof tot nadenken…
We moeten ons behoeden voor ‘pathologiseren’
Zie boek
2.6. Psychiatrische aandoening
Om van deze term te spreken moet het gedrag voldoen aan 4
voorwaarden:
o Afwijkend gedrag
Hangt af van de sociologische, culturele en maatschappelijke
context, alsook van de eigenschappen van de persoon
Homoseksualiteit werd vroeger bijvoorbeeld beschouwd als
psychiatrische stoornis
o Lijden, ongemak of een beperking veroorzaken
o Het functioneren op verschillende levensdomeinen is negatief
beïnvloed
o De vorige 3 voorwaarden hebben een duurzaam karakter
, 2.7. Onrustwekkende toename van psychische
problemen
Vragen zonder sluitende antwoorden…
o Meer diagnoses?
o Zetten mensen sneller dan vroeger de stap naar hulpverlening bij
psychische problemen?
o Wordt ‘’afwijkend’ gedrag maatschappelijk minder getolereerd?
o Legt de maatschappij hoge eisen op?
o Speelt de farmaceutische industrie een rol?
3. Een aantal markante vaststellingen op het vlak van
geestelijke gezondheidszorg
3.1. Overconsumptie van antidepressiva
Worden heel vaak voorgeschreven, maar anderzijds zijn er ook mensen
die wel baar zouden hebben bij medicatie die hier geen of moeilijk
toegang tot vinden.
Het gebruik van psychofarmaca heeft veel bijwerkingen.
3.2. Zelfdoding
Hoog cijfer in België voor zelfdoding.
Van preventie tot zorg.
Het is belangrijk dat een continuüm van preventie tot zorg wordt
gerealiseerd, wat verschillende vormen kan aannemen:
o Meer inzetten op signaal herkenning, deze bespreekbaar maken
o Extra aandacht besteden aan risicogroepen
3.3. Kinderen en jongeren
Veel kinderen en jongeren in kwetsbare situaties blijven onder de radar of
vinden moeilijk de weg naar gepaste ondersteuning.
Er duiken heel wat initiatieven op die het tekort aan opvangplaatsen en de
wachtlijsten mee willen opvangen.
Ook is er specifiek aandacht voor kinderen en jongeren van ouders met
een psychisch probleem (KOPP-kinderen en jongeren) of een
afhankelijkheidsprobleem (KOAP)
Hoofdstuk 2: Diagnose en behandeling
, 1. Psychiatrie en psychiatrische ziekten
1.1. Is een psychiatrie al een medische discipline?
Duale interacties = processen in organen hebben een invloed op de
hersenen, die op hun beurt het functioneren van die organen beïnvloeden
Differentiaal diagnose = verwijst naar het proces waarbij een arts
verschillende mogelijke oorzaken of aandoeningen overweegt die de
symptomen van een patiënt kunnen verklaren
1.2. Wat is een psychiatrische ziekte?
Onderscheid symptoom en syndroom:
Een psychiatrisch syndroom verwijst naar een samenhangend geheel van
symptomen die meestal psychisch van aar zijn (angst, somberheid,
impulsiviteit).
Deze symptomen kunnen worden opgevat als ontregeling van de normale
psychische functies.
3 groepen van psychische functies:
o De cognitieve functies (‘denken’), zoals bewustzijn, aandacht en
oriënteren; intellectuele functies (zoals oordeelsvermogen, taal);
geheugen; waarneming; denken;
o De affectieve functies (‘voelen’): stemming en affect;
o De conatieve functies (‘willen en handelen’): bv. psychomotoriek,
motivatie en gedrag
Onderscheid psychisch leiden en lichamelijke symptomen:
o Niet makkelijk te maken
o Berust op interpretaties van patiënt en arts
Zo worden angst en paniek dikwijls zeer lichamelijk beleefd (algemeen
onwelzijn, hartkloppingen, zweten, tintelingen,…). Maar toch wordt angst
meestal een psychisch symptoom genoemd. Pijn is in wezen een
subjectief verschijnsel: of iemand nu hoofdpijn heeft en hoe ernstig die is,
kan alleen waargenomen worden op basis van wat de patiënt zelf ervaart
en erover zegt en toch wordt dit vooral een lichamelijk verschijnsel
genoemd.
Psychiatrische diagnose: wordt gesteld binnen een medische context met
behulp van de beschikbare psychopathologische kennis en met het oog op
behandeling van deze unieke persoon. Het heeft daarom bv. weinig zin
om een hele bevolkingsgroep of samenleving schizofreen, borderline of
depressief te noemen.
