BIOLOGIE SAMENVATTING
INHOUD
Hoofdstuk 1: Van biomolecules tot cel ..................................................................................................4
Koolstof als basis atoom v biomolecules ...........................................................................................4
Ontstaan biomolecules: ...................................................................................................................5
Lipiden en membranen & het ontstaan v/d eerste “cellen”: .................................................................6
Hoofdstuk 2: Van cel tot dier.................................................................................................................7
Hoe wordt een multicellulair organisme opgebouwd? ........................................................................7
Multicellulariteit vereist adhesie ........................................................................................................7
Complexe multicellularieit vereist communicatie tss cellen ...............................................................8
Multicellularieit geeft de mogelijkheid tot taakverdeling & diffentiatie v cel ..........................................9
Hoe is multicellularitit ontstaan? ..................................................................................................... 10
Inleiding tot de embryonale ontwikkeling ......................................................................................... 11
Hoofdstuk 3: Stamcellen .................................................................................................................... 15
Wat zijn stamcellen? ...................................................................................................................... 15
Teratomas ..................................................................................................................................... 16
Yamanaka ...................................................................................................................................... 16
Unieke eigenschappen v stamcellen................................................................................................ 16
Adulte stamcellen .......................................................................................................................... 17
Embryonale stamcellen (ESC) ......................................................................................................... 18
Differentiatie en epigenetische wijzigingen ....................................................................................... 18
Reprogrammering .......................................................................................................................... 18
Toepassingen v pluripotente stamcellen .......................................................................................... 19
Hoofdstuk 4: Zenuwstelsel ................................................................................................................. 21
Organisatie v/h zenuwstelsel .......................................................................................................... 21
Mechanisme v/d zenuwimpuls ........................................................................................................ 22
Habituatie en verslaving:................................................................................................................. 25
Hersenen ....................................................................................................................................... 26
Hersenschors: ............................................................................................................................... 26
Ruggenmerg structuur en functie: ................................................................................................... 27
Perifeer zenuwstelsel structuur en functie: ...................................................................................... 28
Craniale zenuwen ........................................................................................................................... 29
Hoofdstuk 5: Zintuigen ....................................................................................................................... 29
Sensorische receptoren .................................................................................................................. 29
Mechanoperceptie ......................................................................................................................... 30
1
, Chemoreceptoren – smaak & reuk ................................................................................................... 30
Structuur & werking v/h oog – Zicht .................................................................................................. 31
Fotoreceptoren in de retina ............................................................................................................. 32
Hoofdstuk 6: Endocrien stelsel ........................................................................................................... 34
Chemische boodschappers ............................................................................................................ 34
Het endocrien systeem ................................................................................................................... 35
Klassen v hormonen ....................................................................................................................... 35
Cellulair werkingsmechanisme v hormonen ..................................................................................... 35
Functie v/e endocrien systeem ........................................................................................................ 36
Hypofyse en hypothalamus ............................................................................................................. 37
Bijnieren ........................................................................................................................................ 39
De pancreas................................................................................................................................... 40
Hoofdstuk 7: Osmoregulatie en excretiestelsel .................................................................................... 41
Osmotische balans en osmolariteit ................................................................................................. 41
Osmotische balans in dieren ........................................................................................................... 41
Stikstofhoudende afvalstoffen ........................................................................................................ 42
Evolutie v/d nier bij vertebraten ....................................................................................................... 42
De nier bij zoogdieren ..................................................................................................................... 43
Functie van elke nefron ................................................................................................................... 44
Hormonale controle v/d osmoregulatoire functie ............................................................................. 45
Klaring ........................................................................................................................................... 46
Hoofdstuk 8: Ademhalingsstelsel ....................................................................................................... 46
Principe v gasuitwisseling ............................................................................................................... 46
Kieuwen ......................................................................................................................................... 47
Luchtademhaling ........................................................................................................................... 48
Ventilatiemechanismen en controle v/d ademhaling ........................................................................ 49
Transport van O2 ............................................................................................................................. 52
Transport v CO2 en CO .................................................................................................................... 53
Hoofdstuk 9: Circulatiestelsel ............................................................................................................ 54
Open en gesloten circulatiestelsel .................................................................................................. 54
Circulatiestelsel bij vertebraten ...................................................................................................... 55
De hartcyclus ................................................................................................................................. 56
Bloeddruk ...................................................................................................................................... 58
Bloedvaten..................................................................................................................................... 60
Het lymfatisch systeem .................................................................................................................. 61
Cardiovasculaire aandoeningen ...................................................................................................... 62
Hoofdstuk 10: Bloed en immuniteit ..................................................................................................... 63
2
, Bloed: samenstelling ...................................................................................................................... 63
Aangeboren immuniteit .................................................................................................................. 66
Verworden immuniteit .................................................................................................................... 69
Verworven immuniteit: Cel-gemedieerde immuniteit ........................................................................ 74
Verworven immuniteit : humorale immuniteit & antilichamen ........................................................... 77
Auto-immuniteit ............................................................................................................................. 80
Antilichamen: toepassingen in de geneeskunde ............................................................................... 80
Hoofdstuk 11: Het spijsverteringsstelsel ............................................................................................. 81
Spijsvertering bij vertebraten ........................................................................................................... 82
Volledig overzicht spijsverteringsstelsel ........................................................................................... 83
Bijkomende functies v/d geassocieerde organen .............................................................................. 84
Neuro-endocriene controle v eetgedrag ........................................................................................... 84
Voedselenergie en essentiële voedingsstoffen ................................................................................. 85
3
, HOOFDSTUK 1: VAN BIOMOLECULES TOT CEL
KOOLSTOF ALS BASIS ATOOM V BIOMOLECULES
Koolstof = centraal atoom v alle biomolecules
Koolstof & waterstof gelijkaardige EN-waardes -> elektronen evenredig verdeeld -> KWS apolair
-> + andere atomen -> andere EN-waardes -> Polair
Isomeren = organische moleculen met dezelfde formule maar verschillende 3D vormen
➔ Stereo-isomeren = verschillende ruimtelijke plaatsing v zijgroepen
➔ Enantiomeren = isomeren zijn elkaars spiegelbeeld ( molecule = chiraal)
BIOMOLECULES:
Nucleïnezuren:
o Coderen, bewaren en transporteren genetische informatie
o Aaneenschakeling v nucleotiden
o Nucleotide = 1/4 stikstofbasen (adenine, guanine, thymine of cytosine), een suikergroep
genaamd desoxyribose, en een fosfaatgroep
o DNA (= deoxynucleotides) & RNA (= ribonucleotides) => informatiedragers v onze cellen
o Complementaire baseparen
Transcriptie:
➔ Gen: promoter, gensequentie (met coderende exonen en niet-coderende intronen) en terminator
➔ Coderende streng = 5’ -> 3’ -> complementair aan de matrijsstreng
➔ Matrijsstreng overgeschreven
➔ RNA polymerase complex aan promoter -> start
➔ Transcriptiefactoren : regelen de transcriptie
➔ Alternatieve splicing = verschillende exonen behouden -> 1 code = meerdere eiwitten
➔ Capping = 5’ einde beschermd
Translatie:
➔ Van mRNA naar functioneel eiwit
➔ Ribosomen vertalen code mRNA ter vorming v/e polypeptideketen
➔ In drie fases: initiatie, elongatie en terminatie
➔ Afgelezen per triplets
➔ Degeneratieve genetische code (als ‘bescherming’ tegen foutjes)
4
INHOUD
Hoofdstuk 1: Van biomolecules tot cel ..................................................................................................4
Koolstof als basis atoom v biomolecules ...........................................................................................4
Ontstaan biomolecules: ...................................................................................................................5
Lipiden en membranen & het ontstaan v/d eerste “cellen”: .................................................................6
Hoofdstuk 2: Van cel tot dier.................................................................................................................7
Hoe wordt een multicellulair organisme opgebouwd? ........................................................................7
Multicellulariteit vereist adhesie ........................................................................................................7
Complexe multicellularieit vereist communicatie tss cellen ...............................................................8
Multicellularieit geeft de mogelijkheid tot taakverdeling & diffentiatie v cel ..........................................9
Hoe is multicellularitit ontstaan? ..................................................................................................... 10
Inleiding tot de embryonale ontwikkeling ......................................................................................... 11
Hoofdstuk 3: Stamcellen .................................................................................................................... 15
Wat zijn stamcellen? ...................................................................................................................... 15
Teratomas ..................................................................................................................................... 16
Yamanaka ...................................................................................................................................... 16
Unieke eigenschappen v stamcellen................................................................................................ 16
Adulte stamcellen .......................................................................................................................... 17
Embryonale stamcellen (ESC) ......................................................................................................... 18
Differentiatie en epigenetische wijzigingen ....................................................................................... 18
Reprogrammering .......................................................................................................................... 18
Toepassingen v pluripotente stamcellen .......................................................................................... 19
Hoofdstuk 4: Zenuwstelsel ................................................................................................................. 21
Organisatie v/h zenuwstelsel .......................................................................................................... 21
Mechanisme v/d zenuwimpuls ........................................................................................................ 22
Habituatie en verslaving:................................................................................................................. 25
Hersenen ....................................................................................................................................... 26
Hersenschors: ............................................................................................................................... 26
Ruggenmerg structuur en functie: ................................................................................................... 27
Perifeer zenuwstelsel structuur en functie: ...................................................................................... 28
Craniale zenuwen ........................................................................................................................... 29
Hoofdstuk 5: Zintuigen ....................................................................................................................... 29
Sensorische receptoren .................................................................................................................. 29
Mechanoperceptie ......................................................................................................................... 30
1
, Chemoreceptoren – smaak & reuk ................................................................................................... 30
Structuur & werking v/h oog – Zicht .................................................................................................. 31
Fotoreceptoren in de retina ............................................................................................................. 32
Hoofdstuk 6: Endocrien stelsel ........................................................................................................... 34
Chemische boodschappers ............................................................................................................ 34
Het endocrien systeem ................................................................................................................... 35
Klassen v hormonen ....................................................................................................................... 35
Cellulair werkingsmechanisme v hormonen ..................................................................................... 35
Functie v/e endocrien systeem ........................................................................................................ 36
Hypofyse en hypothalamus ............................................................................................................. 37
Bijnieren ........................................................................................................................................ 39
De pancreas................................................................................................................................... 40
Hoofdstuk 7: Osmoregulatie en excretiestelsel .................................................................................... 41
Osmotische balans en osmolariteit ................................................................................................. 41
Osmotische balans in dieren ........................................................................................................... 41
Stikstofhoudende afvalstoffen ........................................................................................................ 42
Evolutie v/d nier bij vertebraten ....................................................................................................... 42
De nier bij zoogdieren ..................................................................................................................... 43
Functie van elke nefron ................................................................................................................... 44
Hormonale controle v/d osmoregulatoire functie ............................................................................. 45
Klaring ........................................................................................................................................... 46
Hoofdstuk 8: Ademhalingsstelsel ....................................................................................................... 46
Principe v gasuitwisseling ............................................................................................................... 46
Kieuwen ......................................................................................................................................... 47
Luchtademhaling ........................................................................................................................... 48
Ventilatiemechanismen en controle v/d ademhaling ........................................................................ 49
Transport van O2 ............................................................................................................................. 52
Transport v CO2 en CO .................................................................................................................... 53
Hoofdstuk 9: Circulatiestelsel ............................................................................................................ 54
Open en gesloten circulatiestelsel .................................................................................................. 54
Circulatiestelsel bij vertebraten ...................................................................................................... 55
De hartcyclus ................................................................................................................................. 56
Bloeddruk ...................................................................................................................................... 58
Bloedvaten..................................................................................................................................... 60
Het lymfatisch systeem .................................................................................................................. 61
Cardiovasculaire aandoeningen ...................................................................................................... 62
Hoofdstuk 10: Bloed en immuniteit ..................................................................................................... 63
2
, Bloed: samenstelling ...................................................................................................................... 63
Aangeboren immuniteit .................................................................................................................. 66
Verworden immuniteit .................................................................................................................... 69
Verworven immuniteit: Cel-gemedieerde immuniteit ........................................................................ 74
Verworven immuniteit : humorale immuniteit & antilichamen ........................................................... 77
Auto-immuniteit ............................................................................................................................. 80
Antilichamen: toepassingen in de geneeskunde ............................................................................... 80
Hoofdstuk 11: Het spijsverteringsstelsel ............................................................................................. 81
Spijsvertering bij vertebraten ........................................................................................................... 82
Volledig overzicht spijsverteringsstelsel ........................................................................................... 83
Bijkomende functies v/d geassocieerde organen .............................................................................. 84
Neuro-endocriene controle v eetgedrag ........................................................................................... 84
Voedselenergie en essentiële voedingsstoffen ................................................................................. 85
3
, HOOFDSTUK 1: VAN BIOMOLECULES TOT CEL
KOOLSTOF ALS BASIS ATOOM V BIOMOLECULES
Koolstof = centraal atoom v alle biomolecules
Koolstof & waterstof gelijkaardige EN-waardes -> elektronen evenredig verdeeld -> KWS apolair
-> + andere atomen -> andere EN-waardes -> Polair
Isomeren = organische moleculen met dezelfde formule maar verschillende 3D vormen
➔ Stereo-isomeren = verschillende ruimtelijke plaatsing v zijgroepen
➔ Enantiomeren = isomeren zijn elkaars spiegelbeeld ( molecule = chiraal)
BIOMOLECULES:
Nucleïnezuren:
o Coderen, bewaren en transporteren genetische informatie
o Aaneenschakeling v nucleotiden
o Nucleotide = 1/4 stikstofbasen (adenine, guanine, thymine of cytosine), een suikergroep
genaamd desoxyribose, en een fosfaatgroep
o DNA (= deoxynucleotides) & RNA (= ribonucleotides) => informatiedragers v onze cellen
o Complementaire baseparen
Transcriptie:
➔ Gen: promoter, gensequentie (met coderende exonen en niet-coderende intronen) en terminator
➔ Coderende streng = 5’ -> 3’ -> complementair aan de matrijsstreng
➔ Matrijsstreng overgeschreven
➔ RNA polymerase complex aan promoter -> start
➔ Transcriptiefactoren : regelen de transcriptie
➔ Alternatieve splicing = verschillende exonen behouden -> 1 code = meerdere eiwitten
➔ Capping = 5’ einde beschermd
Translatie:
➔ Van mRNA naar functioneel eiwit
➔ Ribosomen vertalen code mRNA ter vorming v/e polypeptideketen
➔ In drie fases: initiatie, elongatie en terminatie
➔ Afgelezen per triplets
➔ Degeneratieve genetische code (als ‘bescherming’ tegen foutjes)
4
