BIOSTATISTIEK SAMENVATTING
INHOUD
Hoofdstuk 1: Fundamentele concepten ................................................................................................3
Wat is statistiek? ..............................................................................................................................3
Samenvattende statistiek .................................................................................................................3
Betrouwbaarheidsintervallen & hypothesetoetsing .............................................................................4
Twee soorten fouten .........................................................................................................................5
Multiple testing ................................................................................................................................5
Equivalentietesten ...........................................................................................................................6
Significantie versus relevantie ...........................................................................................................6
Data structuren en types...................................................................................................................7
Hoofdstuk 2: Kruistabellen ................................................................................................................. 10
Contingentie tabellen ..................................................................................................................... 10
Statistische vraag ........................................................................................................................... 10
Chi-kwadraat (X²) toets voor kruistabellen ....................................................................................... 10
Vrijheidsgraden .............................................................................................................................. 12
Waardigheid v/d benadering............................................................................................................ 12
Continuïteitscorrectie..................................................................................................................... 12
CI voor het verschil ......................................................................................................................... 13
Fischer’s Exact Test ........................................................................................................................ 13
Schatter v associatie: ..................................................................................................................... 14
R x C kruistabellen .......................................................................................................................... 14
Meerdere 2 x 2 tabellen ................................................................................................................... 14
Mantel-haenszel statistic (CMH) ..................................................................................................... 15
Matched pairs: Mc Nemar’s Test ..................................................................................................... 15
Hoofdstuk 3: t-test ............................................................................................................................. 15
Ongepaarde t-test .......................................................................................................................... 15
Gepaarde t-test .............................................................................................................................. 16
Verschillende testen wanneer gebruiken? ........................................................................................ 17
Hoofdstuk 4: Lineaire regressie ........................................................................................................... 17
De kleinste kwadraten methode ...................................................................................................... 18
Illustratie en interpretatie................................................................................................................ 19
Statistische inferentie ..................................................................................................................... 19
Les Geert Verbeke : Indroduction to Medical Research ......................................................................... 23
Blinding ......................................................................................................................................... 23
Placebo ......................................................................................................................................... 23
1
, Het ultieme onderzoek + de statistieken .......................................................................................... 24
Errors in statistieken ....................................................................................................................... 25
Les 1 Jan Verbakel – RCT .................................................................................................................... 26
RCT’s ............................................................................................................................................. 26
Kwaliteitsbeoordeling – de essentie: ................................................................................................ 28
Statistisch significant of klinisch relevant ........................................................................................ 29
Format v/e systematische review .................................................................................................... 30
Publicatie bias ............................................................................................................................... 31
Les 2 Jan Verbakel – Diagnostische studies ......................................................................................... 32
Pirt ................................................................................................................................................ 32
Diagnostische studie ...................................................................................................................... 32
De cijfers – belangrijke begrippen .................................................................................................... 34
Voor en nakans .............................................................................................................................. 36
Screening....................................................................................................................................... 38
Prof Vandamme – Les 1: Evidence-based Dentistry .............................................................................. 43
Praktijk van evidence-based tandheelkunde: ................................................................................... 44
Domeinen van problemen ............................................................................................................... 44
Domeinen en beste bewijsmateriaal ................................................................................................ 45
Systematische review ..................................................................................................................... 46
Meta-analyse ................................................................................................................................. 46
Randomized Controlled Trial (RCT) .................................................................................................. 46
Chortonderzoek ............................................................................................................................. 48
Cross-sectioneel onderzoek ........................................................................................................... 49
Prof Vandamme Les 2 – Pseudowetenschap + Bias .............................................................................. 49
Wetenschap en pseudo-wetenschap .............................................................................................. 49
EBD toepassen ............................................................................................................................... 51
Bias ............................................................................................................................................... 52
2
,HOOFDSTUK 1: FUNDAMENTELE CONCEPTEN
WAT IS STATISTIEK?
Doel: Conclusies maken over een populatie gebaseerd op wat je ondervindt vanuit een steekproef =
interferentie
➢ Steekproef/ sample:
- Subgroep van de populatie
- Eindig
- Voldoende groot -> hoe groter, hoe kleiner de ruis ( = random variabiliteit)
- Representatief
- Willerkeurig
Descriptieve statistiek = Het samenvatten en beschrijven van waargenomen gegevens zodat de
relevante aspecten expliciet worden gemaakt (Vb. tabellen, grafieken, berekeningen van gemiddelde,…)
Inferentiële statistiek = steekproefdata gebruiken om conclusies te trekken over een gehele populatie,
onderzoeken tot hoeverre waargenomen trends/ effecten kunnen worden gegeneraliseerd tot een
populatie
➢ Correcte statistische methode nodig
➢ Correcte interpretatie van de resultaten nodig
SAMENVATTENDE STATISTIEK
= Onderdeel van de beschrijvende statistiek, samenvatting van de informatie over de steekproefgegevens
1.2.1: Locatie
= Waar zijn de observaties ongeveer gelokaliseerd?
o Gemiddelde 𝑥̅ = alle waardes optellenen & delen door het aantal (gevoelig voor uitschieters (bij
scheve data), beter bij symmetrische data)
o Mediaan = middelste observatie (minder gevoelig voor uitschieters, beter bij scheve data)
o Modus = meest voorkomende waarde
➢ Normale verdeling -> gemiddelde = mediaan = modus
1.2.2: Spreiding
Gemiddelde afwijking 𝜎 : som van alle: waarden – gemiddelde & delen door # waarden
Gemiddelde kwadratische afwijking 𝝈𝟐 : soms v alle: waarden – gemiddelde in kwadraat delen door waarden
( -> Voor wanneer alleen de grotere fouten van belang zijn)
3
, Variantie (s²):gemiddelde kwadratische afwijking gedeeld door n-1(gevoelig voor grote waarden)
➢ (= Maat voor spreiding rond het gemiddelde)
Enkel bij binaire variabelen (x of y)
Steekproef standaard afwijking/ deviatie: wortel v/d variantie (zelfde eenheden als originele)
Gevoelig voor uitschieters -> niet
voor scheve data
Steekproef bereik:
Interkwartiel afstand (IQR): het bereik na bovenste en onderste 25% te verwijderen (minder afhankelijk
van de steekproefgrootte en grote waarden/ uitschieters):
Q3-Q1 = IQR -> mediaan van de onderste en bovenste heft van de gegeven min elkaar
➢ Symmetrische data: standaard variantie en standaardafwijking
➢ Scheve data: IQR (standaardafwijking kan erg beïnvloed worden door extreme scores)
1.2.3: Percentages
Traditioneel: metingen worden samengevat door meting v/d locatie EN meting v/d spreiding
Maar stel: een dichotome/ binominale variabele (0 en 1)
➢ Van zodra de locatie gekend is (vb. gemiddelde), is ook de spreiding gekend (vb. gemiddelde van
0.5): je weet dat de helft van de waarden 0 is en de helft van de waarden 1
➢ Men rapporteert alleen het gemiddelde, geen maat van spreiding
BETROUWBAARHEIDSINTERVALLEN & HYPOTHESETOETSING
1.3.1: Betrouwbaarheidsintervallen
= Interval rond een bepaalde schatting die we zijn uitgekomen in onze steekproef, die een hoge
waarschijnlijkheid heeft om de onbekende populatieparameter te bevatten. Vaak wordt een 95%
betrouwbaarheidsinterval gebruikt => in 95% van de gevallen zit je erop, in 5% zit je ernaast
➢ Grotere betrouwbaarheid, langer interval
➢ Grotere steekproef, kleiner interval
4
INHOUD
Hoofdstuk 1: Fundamentele concepten ................................................................................................3
Wat is statistiek? ..............................................................................................................................3
Samenvattende statistiek .................................................................................................................3
Betrouwbaarheidsintervallen & hypothesetoetsing .............................................................................4
Twee soorten fouten .........................................................................................................................5
Multiple testing ................................................................................................................................5
Equivalentietesten ...........................................................................................................................6
Significantie versus relevantie ...........................................................................................................6
Data structuren en types...................................................................................................................7
Hoofdstuk 2: Kruistabellen ................................................................................................................. 10
Contingentie tabellen ..................................................................................................................... 10
Statistische vraag ........................................................................................................................... 10
Chi-kwadraat (X²) toets voor kruistabellen ....................................................................................... 10
Vrijheidsgraden .............................................................................................................................. 12
Waardigheid v/d benadering............................................................................................................ 12
Continuïteitscorrectie..................................................................................................................... 12
CI voor het verschil ......................................................................................................................... 13
Fischer’s Exact Test ........................................................................................................................ 13
Schatter v associatie: ..................................................................................................................... 14
R x C kruistabellen .......................................................................................................................... 14
Meerdere 2 x 2 tabellen ................................................................................................................... 14
Mantel-haenszel statistic (CMH) ..................................................................................................... 15
Matched pairs: Mc Nemar’s Test ..................................................................................................... 15
Hoofdstuk 3: t-test ............................................................................................................................. 15
Ongepaarde t-test .......................................................................................................................... 15
Gepaarde t-test .............................................................................................................................. 16
Verschillende testen wanneer gebruiken? ........................................................................................ 17
Hoofdstuk 4: Lineaire regressie ........................................................................................................... 17
De kleinste kwadraten methode ...................................................................................................... 18
Illustratie en interpretatie................................................................................................................ 19
Statistische inferentie ..................................................................................................................... 19
Les Geert Verbeke : Indroduction to Medical Research ......................................................................... 23
Blinding ......................................................................................................................................... 23
Placebo ......................................................................................................................................... 23
1
, Het ultieme onderzoek + de statistieken .......................................................................................... 24
Errors in statistieken ....................................................................................................................... 25
Les 1 Jan Verbakel – RCT .................................................................................................................... 26
RCT’s ............................................................................................................................................. 26
Kwaliteitsbeoordeling – de essentie: ................................................................................................ 28
Statistisch significant of klinisch relevant ........................................................................................ 29
Format v/e systematische review .................................................................................................... 30
Publicatie bias ............................................................................................................................... 31
Les 2 Jan Verbakel – Diagnostische studies ......................................................................................... 32
Pirt ................................................................................................................................................ 32
Diagnostische studie ...................................................................................................................... 32
De cijfers – belangrijke begrippen .................................................................................................... 34
Voor en nakans .............................................................................................................................. 36
Screening....................................................................................................................................... 38
Prof Vandamme – Les 1: Evidence-based Dentistry .............................................................................. 43
Praktijk van evidence-based tandheelkunde: ................................................................................... 44
Domeinen van problemen ............................................................................................................... 44
Domeinen en beste bewijsmateriaal ................................................................................................ 45
Systematische review ..................................................................................................................... 46
Meta-analyse ................................................................................................................................. 46
Randomized Controlled Trial (RCT) .................................................................................................. 46
Chortonderzoek ............................................................................................................................. 48
Cross-sectioneel onderzoek ........................................................................................................... 49
Prof Vandamme Les 2 – Pseudowetenschap + Bias .............................................................................. 49
Wetenschap en pseudo-wetenschap .............................................................................................. 49
EBD toepassen ............................................................................................................................... 51
Bias ............................................................................................................................................... 52
2
,HOOFDSTUK 1: FUNDAMENTELE CONCEPTEN
WAT IS STATISTIEK?
Doel: Conclusies maken over een populatie gebaseerd op wat je ondervindt vanuit een steekproef =
interferentie
➢ Steekproef/ sample:
- Subgroep van de populatie
- Eindig
- Voldoende groot -> hoe groter, hoe kleiner de ruis ( = random variabiliteit)
- Representatief
- Willerkeurig
Descriptieve statistiek = Het samenvatten en beschrijven van waargenomen gegevens zodat de
relevante aspecten expliciet worden gemaakt (Vb. tabellen, grafieken, berekeningen van gemiddelde,…)
Inferentiële statistiek = steekproefdata gebruiken om conclusies te trekken over een gehele populatie,
onderzoeken tot hoeverre waargenomen trends/ effecten kunnen worden gegeneraliseerd tot een
populatie
➢ Correcte statistische methode nodig
➢ Correcte interpretatie van de resultaten nodig
SAMENVATTENDE STATISTIEK
= Onderdeel van de beschrijvende statistiek, samenvatting van de informatie over de steekproefgegevens
1.2.1: Locatie
= Waar zijn de observaties ongeveer gelokaliseerd?
o Gemiddelde 𝑥̅ = alle waardes optellenen & delen door het aantal (gevoelig voor uitschieters (bij
scheve data), beter bij symmetrische data)
o Mediaan = middelste observatie (minder gevoelig voor uitschieters, beter bij scheve data)
o Modus = meest voorkomende waarde
➢ Normale verdeling -> gemiddelde = mediaan = modus
1.2.2: Spreiding
Gemiddelde afwijking 𝜎 : som van alle: waarden – gemiddelde & delen door # waarden
Gemiddelde kwadratische afwijking 𝝈𝟐 : soms v alle: waarden – gemiddelde in kwadraat delen door waarden
( -> Voor wanneer alleen de grotere fouten van belang zijn)
3
, Variantie (s²):gemiddelde kwadratische afwijking gedeeld door n-1(gevoelig voor grote waarden)
➢ (= Maat voor spreiding rond het gemiddelde)
Enkel bij binaire variabelen (x of y)
Steekproef standaard afwijking/ deviatie: wortel v/d variantie (zelfde eenheden als originele)
Gevoelig voor uitschieters -> niet
voor scheve data
Steekproef bereik:
Interkwartiel afstand (IQR): het bereik na bovenste en onderste 25% te verwijderen (minder afhankelijk
van de steekproefgrootte en grote waarden/ uitschieters):
Q3-Q1 = IQR -> mediaan van de onderste en bovenste heft van de gegeven min elkaar
➢ Symmetrische data: standaard variantie en standaardafwijking
➢ Scheve data: IQR (standaardafwijking kan erg beïnvloed worden door extreme scores)
1.2.3: Percentages
Traditioneel: metingen worden samengevat door meting v/d locatie EN meting v/d spreiding
Maar stel: een dichotome/ binominale variabele (0 en 1)
➢ Van zodra de locatie gekend is (vb. gemiddelde), is ook de spreiding gekend (vb. gemiddelde van
0.5): je weet dat de helft van de waarden 0 is en de helft van de waarden 1
➢ Men rapporteert alleen het gemiddelde, geen maat van spreiding
BETROUWBAARHEIDSINTERVALLEN & HYPOTHESETOETSING
1.3.1: Betrouwbaarheidsintervallen
= Interval rond een bepaalde schatting die we zijn uitgekomen in onze steekproef, die een hoge
waarschijnlijkheid heeft om de onbekende populatieparameter te bevatten. Vaak wordt een 95%
betrouwbaarheidsinterval gebruikt => in 95% van de gevallen zit je erop, in 5% zit je ernaast
➢ Grotere betrouwbaarheid, langer interval
➢ Grotere steekproef, kleiner interval
4
