PRIVAATSGESCHIEDENIS
Tweede Bachelor Rechten
2025-2026
DIRK HEIRBAUT
,Privaatsgeschiedenis
Inleiding
Wat bestudeerd privaatsgeschiedenis?
• RECHT
→ sanctioneerbare regels die de maatschappij regelen
• RECHTSGESCHIEDENIS,
→ studie van het recht doorheen de eeuwen
waarom kijken we hiernaar?
OMDAT recht GEEN logica is
OOKAL zou ze dat moeten zijn
→ belangrijk want mensen gaan enkel regels volgen
als zij die regels al logisch aanvoelen
bv. EOT
koppel gaat uit elkaar maar zijn het eens hierover
ze regelen alles onderling van de verdeling
DUS de logica zou zijn dat dit gewoon geregistreerd wordt
MAAR zo gebeurd het in het echt niet
=> België: “je moet sowieso naar de rechtbank”
WAAROM?
dit is een erfenis van de kerk uit de middeleeuwen
voor de scheiding van tafel en bed moest je toch bij de
rechter blijven passeren omdat de Kerk hier geen fan van was
=> geschiedenis voor dit principe wel nodig
want is niet zomaar logisch, maar overblijfsel van vroeger
bv. art. 1674 BW van 1804
“indien de verkoper in de verkoopprijs van een onreoerend goed
voor meer dan 7/12e benadeeld is heeft hij het recht om de vernietiging
van de koop te eisen”
=> DUS eigenlijk als je MINDER dan de helft van wat het waard bent betaald
DIT is een overblijfsel van de benadeling (intern recht)
=> geschiedenis voor dit principe wel nodig
want is niet zomaar logisch, maar overblijfsel van vroeger
1
, → soms zijn van logica
terwijl helemaal NIET logisch is
bv. smartphone afpakken op de grond smijt
potje breken potje betalen
=> geschiedenis voor dit principe niet nodig
want is gewoon wel logisch
art. 1382 BW van 1804
bv. kind loopt tussen mama en papa en motor rijdt kind tussen beide dood
=> motorrijder heeft schade veroorzaakt DUS moet schade betalen
MAAR dit is helemaal NIET logisch
je eerste reactie is die motorrijder doodslaan
=> wij voelen dit logisch aan omdat we al geindoctrineerd zijn
in onze moderne maatschappij hebben we een beter principe
omdat wij van eigenrichting lang lang geleden afgestapt zijn
=> lange geschiedenis meegemaakt om “logische” reactie te vervormen
Verantwoording van de studie
Extern VS intern rechtsgeschiedenis
Begrip
• INTERN RECHT: BELANGRIJKST
→ omdat het gaat over recht zelf en wij worden juristen
MAAR om het te begrijpen moet je ook de geschiedenis kennen
HOE zijn die interne regels er gekomen?
hiervoor zijn de bronnen van het recht nodig
• EXTERN RECHT
• materiële bronnen van recht
→ maatschappelijke verandering die ervoor zorgt dat er in het recht
iets moet veranderen
bv. auto’s zorgen voor verkeersregels
bv. computers zorgen voor verboden op hacken
• formele bronnen van recht
• wetgeving door machthebbers
→ hier in de brede zin
WANT in geschiedenis was dit onderscheid er niet tussen
- NIET van parlement
- WEL van parlement (dus echte wetgeving)
• rechtspraak door rechters
→ hier niet per se over professionals
WANT vandaag ga je ervan uit dat dit professionals zijn
MAAR bij de romeinen was dit helemaal niet zo
bv. rechter die oordeelt dat je je boom moet afsnoeien
2
, • rechtsleer door geleerden
→ hier niet per se universitairen
WANT vandaag professoren of doctorandi
MAAR universiteiten komen pas later op
• gewoonte door de maatschappij
→ men doet iets op een bepaalde maniner
dus moet je dit ook zo doen
OPGELET: NIET ALTIJD ZO IN ROMEINS RECHT
SOMS past dit niet in 1 van de 4 bronnen
bv. het Keizerrecht
• Kenbronnen: veel moeilijker vroeger
→ die dingen die je informeren over de inhoud van rechtsregels
- vandaag = niet moeilijk want internet
- vroeger = moeilijk want handschrift + taal kunnen lezen
→ gaan we niet veel verder op in
want is echt iets voor specialisten van historici
• Formele bronnen= bronnen in DEZE LES
→ als in de cursus verwezen wordt naar “bron”
dan gaat het over een formele bron
Wat bestuderen we?
• EXTERNE PRIVAATRECHTSGESCHIEDENIS:
VAN DE ROMEINEN TOT VANDAAG, MAAR:
• NADRUK OP WEST-EUROPA
(wat met bv. Oost-/Centraal-Europa?)
→ omdat dit anders niet past tussen de lestijd
• INTERNE PRIVAATRECHTSGESCHIEDENIS:
• ROMEINS, CANONIEK, COSTUMIER
→ Kerk → inheemse gewoonterecht
• OPGELET: GEEN CHINESE MUREN ERTUSSEN
→ in de praktijk geen apparte silo’s
MAAR in de cursus doen we dit wel!!!
• NIET: JONGERE TERREINEN
→ we bekijken enkel het klassieke privaatrecht
NIET de jongere terreinen
bv. intellectuele eigendomsrechten over software
=> is niet echt geschiedenis over
bv. verzkeringen
=> ouder MAAR ENKEL zeeverzekeringen
andere verzekeringen zijn veel jonger
3
Tweede Bachelor Rechten
2025-2026
DIRK HEIRBAUT
,Privaatsgeschiedenis
Inleiding
Wat bestudeerd privaatsgeschiedenis?
• RECHT
→ sanctioneerbare regels die de maatschappij regelen
• RECHTSGESCHIEDENIS,
→ studie van het recht doorheen de eeuwen
waarom kijken we hiernaar?
OMDAT recht GEEN logica is
OOKAL zou ze dat moeten zijn
→ belangrijk want mensen gaan enkel regels volgen
als zij die regels al logisch aanvoelen
bv. EOT
koppel gaat uit elkaar maar zijn het eens hierover
ze regelen alles onderling van de verdeling
DUS de logica zou zijn dat dit gewoon geregistreerd wordt
MAAR zo gebeurd het in het echt niet
=> België: “je moet sowieso naar de rechtbank”
WAAROM?
dit is een erfenis van de kerk uit de middeleeuwen
voor de scheiding van tafel en bed moest je toch bij de
rechter blijven passeren omdat de Kerk hier geen fan van was
=> geschiedenis voor dit principe wel nodig
want is niet zomaar logisch, maar overblijfsel van vroeger
bv. art. 1674 BW van 1804
“indien de verkoper in de verkoopprijs van een onreoerend goed
voor meer dan 7/12e benadeeld is heeft hij het recht om de vernietiging
van de koop te eisen”
=> DUS eigenlijk als je MINDER dan de helft van wat het waard bent betaald
DIT is een overblijfsel van de benadeling (intern recht)
=> geschiedenis voor dit principe wel nodig
want is niet zomaar logisch, maar overblijfsel van vroeger
1
, → soms zijn van logica
terwijl helemaal NIET logisch is
bv. smartphone afpakken op de grond smijt
potje breken potje betalen
=> geschiedenis voor dit principe niet nodig
want is gewoon wel logisch
art. 1382 BW van 1804
bv. kind loopt tussen mama en papa en motor rijdt kind tussen beide dood
=> motorrijder heeft schade veroorzaakt DUS moet schade betalen
MAAR dit is helemaal NIET logisch
je eerste reactie is die motorrijder doodslaan
=> wij voelen dit logisch aan omdat we al geindoctrineerd zijn
in onze moderne maatschappij hebben we een beter principe
omdat wij van eigenrichting lang lang geleden afgestapt zijn
=> lange geschiedenis meegemaakt om “logische” reactie te vervormen
Verantwoording van de studie
Extern VS intern rechtsgeschiedenis
Begrip
• INTERN RECHT: BELANGRIJKST
→ omdat het gaat over recht zelf en wij worden juristen
MAAR om het te begrijpen moet je ook de geschiedenis kennen
HOE zijn die interne regels er gekomen?
hiervoor zijn de bronnen van het recht nodig
• EXTERN RECHT
• materiële bronnen van recht
→ maatschappelijke verandering die ervoor zorgt dat er in het recht
iets moet veranderen
bv. auto’s zorgen voor verkeersregels
bv. computers zorgen voor verboden op hacken
• formele bronnen van recht
• wetgeving door machthebbers
→ hier in de brede zin
WANT in geschiedenis was dit onderscheid er niet tussen
- NIET van parlement
- WEL van parlement (dus echte wetgeving)
• rechtspraak door rechters
→ hier niet per se over professionals
WANT vandaag ga je ervan uit dat dit professionals zijn
MAAR bij de romeinen was dit helemaal niet zo
bv. rechter die oordeelt dat je je boom moet afsnoeien
2
, • rechtsleer door geleerden
→ hier niet per se universitairen
WANT vandaag professoren of doctorandi
MAAR universiteiten komen pas later op
• gewoonte door de maatschappij
→ men doet iets op een bepaalde maniner
dus moet je dit ook zo doen
OPGELET: NIET ALTIJD ZO IN ROMEINS RECHT
SOMS past dit niet in 1 van de 4 bronnen
bv. het Keizerrecht
• Kenbronnen: veel moeilijker vroeger
→ die dingen die je informeren over de inhoud van rechtsregels
- vandaag = niet moeilijk want internet
- vroeger = moeilijk want handschrift + taal kunnen lezen
→ gaan we niet veel verder op in
want is echt iets voor specialisten van historici
• Formele bronnen= bronnen in DEZE LES
→ als in de cursus verwezen wordt naar “bron”
dan gaat het over een formele bron
Wat bestuderen we?
• EXTERNE PRIVAATRECHTSGESCHIEDENIS:
VAN DE ROMEINEN TOT VANDAAG, MAAR:
• NADRUK OP WEST-EUROPA
(wat met bv. Oost-/Centraal-Europa?)
→ omdat dit anders niet past tussen de lestijd
• INTERNE PRIVAATRECHTSGESCHIEDENIS:
• ROMEINS, CANONIEK, COSTUMIER
→ Kerk → inheemse gewoonterecht
• OPGELET: GEEN CHINESE MUREN ERTUSSEN
→ in de praktijk geen apparte silo’s
MAAR in de cursus doen we dit wel!!!
• NIET: JONGERE TERREINEN
→ we bekijken enkel het klassieke privaatrecht
NIET de jongere terreinen
bv. intellectuele eigendomsrechten over software
=> is niet echt geschiedenis over
bv. verzkeringen
=> ouder MAAR ENKEL zeeverzekeringen
andere verzekeringen zijn veel jonger
3
