1
LES 1: EETSTOORNISSEN
SPECTRUM
VOEDINGSPROBLEMEN – VOEDINGSSTOORNISSEN BIJ KINDEREN
Pica
- Bij de herhaling van het innemen van oneetbare stoffen zoals aarde,
klei, papier, verf, insecten, …
- Relatief zeldzaam: vaak bij verstandelijke beperking en ASS
- Ook als symptoom bij schizofrenie
vb. lepels, bestek, kroonkurken, … inslikken
Ruminatie
- Het terug ophalen van voedsel uit de maag
- Rumineren betekent herkauwen: zichtbaar provocerende spierbeweging
van de romp en abnormale contracties
- Soms ook overgeven: kan leiden tot dehydratatie en ondervoeding
ARFID (= Avoidant Restrictive Food Intake Disorder)
- Het vermijden van voedsel met een bepaalde kleur of structuur
- Kan voorkomen bij zowel kinderen, adolescenten als volwassenen
- Een tekort aan voedselinname: komt tot uiting in gewichtsverlies,
onvoldoende gewichtstoename tijdens de groei en voedingstekorten
Kan ontstaan door conditionering na medische ingreep of onderzoek, na een
stikervaring of hevig braken.
Het is geen anorexia of boulimia nervosa, want er is geen verstoord
lichaamsbeeld!
EETPROBLEMEN BIJ VOLWASSENEN
Kunnen voorkomen:
Als symptoom
- Bij psychische problemen
In context van maatschappelijke kwetsbaarheid
- Bij verslaving of armoede
Mogelijke kenmerken:
Weinig gevarieerd eten
Te vaak of te weinig eten
Niet luisteren naar honger of verzadigingssignalen
Geen tijd nemen om te eten
Schuldgevoelens hebben bij wat en hoeveel men eet
Onrust voelen als men bepaalde voedingsmiddelen moet eten
EETSTOORNISSEN BIJ VOLWASSENEN
, 2
Overeenkomsten tussen eetstoornissen:
Veel bezig zijn met gewicht en lichaamsvormen
- Zoals zorgen over gewicht en lichaamsvormen, obsessie met slankheid
en verstoord lichaamsbeeld
Negatief affect
- Zoals depressieve klachten en angstklachten
Problemen in het zelfbeeld
- Zoals laag zelfbeeld, gevoelens en zelfbewustzijn als aversief ervaren
Gebrekkige emotieregulatie
- Zoals stemmingsintolerantie, emotionele instabiliteit en emotioneel
eten
Interpersoonlijke problemen
- Zoals sociale afhankelijkheid, problemen in het gezinsfunctioneren en
(negatieve) reacties van de directe omgeving
1. EETSTOORNISSEN
ANOREXIA NERVOSA (ONDERGEWICHT)
Eetlust en honger onderdrukken
Ontevreden over gewicht
Hyperactief
Obsessief bezig zijn met calorie-inname
- Intense vrees om in gewicht toe te nemen of dik te worden
Vertekend lichaamsbeeld
- Persoon beleeft lichaamsvorm als veel te dik
Bij meisjes is er ook dikwijls het uitblijven van de menstruaties (= amenorroe).
2 types:
Restrictief type
Purgerend type
Prevalentie en prognose:
, 3
Komt vooral voor bij meisjes voor, rond en na de puberteit:
95% meisjes
5% jongens
1% van alle meisjes tussen 16 en 19 heeft de ernstige vorm, 5% de lichte vorm.
Gevolgen:
40 tot 60% geneest
30% chronisch
5 tot 10% sterft
BULIMIA NERVOSA
Normaal gewicht
- Onderdiagnose: diagnose wordt vaak niet gesteld
Impulsief eten
- Door schaamte- en schuldgevoelens wordt het een lange tijd voor de
omgeving verborgen
EETBUISTOORNIS (OVERGEWICHT)
Binge eating
ZICHTBARE EN ONZICHTBARE SYMPTOMEN VAN EETSTOORNISSEN
ZICHTBAAR ONZICHTBAAR
Gewichtsverandering Onregelmatige menstruatie
LICHAMELIJK Koudegevoel Duizeligheid
Droge huid Maagpijn
Zich afzonderen
GEDRAG, Vaak gedachten over eten
Sociale contacten
GEDACHTEN EN Gewicht bepaald het humeur
GEVOELENS vermijden
concentratieproblemen
Meer bewegen
Steeds meer voedsel is
Liever alleen eten ‘verboden’
EETGEDRAG Langzaam eten Overmatige aandacht voor
Eetrituelen ‘gezonde voeding’
Schuldgevoel na maaltijd
ETIOLOGIE (= HET ONTSTAAN)
Biologische risicofactoren
- Vertraagde maagontlediging
- Verstoring hongergevoel
Dit naast de erfelijke factoren die voor 50% meetellen.
Psychologische risicofactoren
- Problemen met zelfbeeld: perfectionistisme
- Moeilijk kunnen relativeren: alles-of-nietsredeneren of zwart-witdenken
Gezinskenmerken: relatie- en communicatieproblemen bij ouders, sterke
binding aan één ouder en grote afstandelijkheid tegenover de andere ouder,
opvoeding met grote nadruk op succes
, 4
Sociale risicofactoren
- Invloed van het huidige slankheids- en schoonheidsideaal dat sterk
door de media wordt gepromoot
- Hoge maatschappelijke eisen die aan vrouwen op verschillende vlakken
worden gesteld
BEHANDELING
Gericht op gewichtsherstel, zo nodig een opname in het ziekenhuis met sterk
gedragsmatige aanpak.
Antidepressiva kunnen gebruikt worden bij depressie na gewichtsherstel.
KENNIS VAN BESCHERMENDE FACTOREN IN FUNCTIE VAN PREVENTIE
Voor jonge kinderen en lagereschoolkinderen:
Begrip van en waardering voor biologische diversiteit in gewicht en
lichaamsvormen
Positief lichaamsbeeld
Verschillende domeinen van zelfwaarde
- Zoals sociaal, gedragshouding, sportieve vaardigheden, …
Manieren om fysieke vitaliteit en sociale steun op te bouwen
Voor jongeren:
Mediaweerbaarheid
Positief lichaamsbeeld
- Met focus op functionaliteit van het lichaam in plaats van het uiterlijk
ZIE CASUS OP PPT!
LES 2 – EEN HELIKOPTERBLIK OP ONZE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG
1.1 DE GESCHIEDENIS VAN DE PSYCHIATRIE
LES 1: EETSTOORNISSEN
SPECTRUM
VOEDINGSPROBLEMEN – VOEDINGSSTOORNISSEN BIJ KINDEREN
Pica
- Bij de herhaling van het innemen van oneetbare stoffen zoals aarde,
klei, papier, verf, insecten, …
- Relatief zeldzaam: vaak bij verstandelijke beperking en ASS
- Ook als symptoom bij schizofrenie
vb. lepels, bestek, kroonkurken, … inslikken
Ruminatie
- Het terug ophalen van voedsel uit de maag
- Rumineren betekent herkauwen: zichtbaar provocerende spierbeweging
van de romp en abnormale contracties
- Soms ook overgeven: kan leiden tot dehydratatie en ondervoeding
ARFID (= Avoidant Restrictive Food Intake Disorder)
- Het vermijden van voedsel met een bepaalde kleur of structuur
- Kan voorkomen bij zowel kinderen, adolescenten als volwassenen
- Een tekort aan voedselinname: komt tot uiting in gewichtsverlies,
onvoldoende gewichtstoename tijdens de groei en voedingstekorten
Kan ontstaan door conditionering na medische ingreep of onderzoek, na een
stikervaring of hevig braken.
Het is geen anorexia of boulimia nervosa, want er is geen verstoord
lichaamsbeeld!
EETPROBLEMEN BIJ VOLWASSENEN
Kunnen voorkomen:
Als symptoom
- Bij psychische problemen
In context van maatschappelijke kwetsbaarheid
- Bij verslaving of armoede
Mogelijke kenmerken:
Weinig gevarieerd eten
Te vaak of te weinig eten
Niet luisteren naar honger of verzadigingssignalen
Geen tijd nemen om te eten
Schuldgevoelens hebben bij wat en hoeveel men eet
Onrust voelen als men bepaalde voedingsmiddelen moet eten
EETSTOORNISSEN BIJ VOLWASSENEN
, 2
Overeenkomsten tussen eetstoornissen:
Veel bezig zijn met gewicht en lichaamsvormen
- Zoals zorgen over gewicht en lichaamsvormen, obsessie met slankheid
en verstoord lichaamsbeeld
Negatief affect
- Zoals depressieve klachten en angstklachten
Problemen in het zelfbeeld
- Zoals laag zelfbeeld, gevoelens en zelfbewustzijn als aversief ervaren
Gebrekkige emotieregulatie
- Zoals stemmingsintolerantie, emotionele instabiliteit en emotioneel
eten
Interpersoonlijke problemen
- Zoals sociale afhankelijkheid, problemen in het gezinsfunctioneren en
(negatieve) reacties van de directe omgeving
1. EETSTOORNISSEN
ANOREXIA NERVOSA (ONDERGEWICHT)
Eetlust en honger onderdrukken
Ontevreden over gewicht
Hyperactief
Obsessief bezig zijn met calorie-inname
- Intense vrees om in gewicht toe te nemen of dik te worden
Vertekend lichaamsbeeld
- Persoon beleeft lichaamsvorm als veel te dik
Bij meisjes is er ook dikwijls het uitblijven van de menstruaties (= amenorroe).
2 types:
Restrictief type
Purgerend type
Prevalentie en prognose:
, 3
Komt vooral voor bij meisjes voor, rond en na de puberteit:
95% meisjes
5% jongens
1% van alle meisjes tussen 16 en 19 heeft de ernstige vorm, 5% de lichte vorm.
Gevolgen:
40 tot 60% geneest
30% chronisch
5 tot 10% sterft
BULIMIA NERVOSA
Normaal gewicht
- Onderdiagnose: diagnose wordt vaak niet gesteld
Impulsief eten
- Door schaamte- en schuldgevoelens wordt het een lange tijd voor de
omgeving verborgen
EETBUISTOORNIS (OVERGEWICHT)
Binge eating
ZICHTBARE EN ONZICHTBARE SYMPTOMEN VAN EETSTOORNISSEN
ZICHTBAAR ONZICHTBAAR
Gewichtsverandering Onregelmatige menstruatie
LICHAMELIJK Koudegevoel Duizeligheid
Droge huid Maagpijn
Zich afzonderen
GEDRAG, Vaak gedachten over eten
Sociale contacten
GEDACHTEN EN Gewicht bepaald het humeur
GEVOELENS vermijden
concentratieproblemen
Meer bewegen
Steeds meer voedsel is
Liever alleen eten ‘verboden’
EETGEDRAG Langzaam eten Overmatige aandacht voor
Eetrituelen ‘gezonde voeding’
Schuldgevoel na maaltijd
ETIOLOGIE (= HET ONTSTAAN)
Biologische risicofactoren
- Vertraagde maagontlediging
- Verstoring hongergevoel
Dit naast de erfelijke factoren die voor 50% meetellen.
Psychologische risicofactoren
- Problemen met zelfbeeld: perfectionistisme
- Moeilijk kunnen relativeren: alles-of-nietsredeneren of zwart-witdenken
Gezinskenmerken: relatie- en communicatieproblemen bij ouders, sterke
binding aan één ouder en grote afstandelijkheid tegenover de andere ouder,
opvoeding met grote nadruk op succes
, 4
Sociale risicofactoren
- Invloed van het huidige slankheids- en schoonheidsideaal dat sterk
door de media wordt gepromoot
- Hoge maatschappelijke eisen die aan vrouwen op verschillende vlakken
worden gesteld
BEHANDELING
Gericht op gewichtsherstel, zo nodig een opname in het ziekenhuis met sterk
gedragsmatige aanpak.
Antidepressiva kunnen gebruikt worden bij depressie na gewichtsherstel.
KENNIS VAN BESCHERMENDE FACTOREN IN FUNCTIE VAN PREVENTIE
Voor jonge kinderen en lagereschoolkinderen:
Begrip van en waardering voor biologische diversiteit in gewicht en
lichaamsvormen
Positief lichaamsbeeld
Verschillende domeinen van zelfwaarde
- Zoals sociaal, gedragshouding, sportieve vaardigheden, …
Manieren om fysieke vitaliteit en sociale steun op te bouwen
Voor jongeren:
Mediaweerbaarheid
Positief lichaamsbeeld
- Met focus op functionaliteit van het lichaam in plaats van het uiterlijk
ZIE CASUS OP PPT!
LES 2 – EEN HELIKOPTERBLIK OP ONZE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG
1.1 DE GESCHIEDENIS VAN DE PSYCHIATRIE
