samenvatting recht

I. RECHT EN DE OVERHEID
1. WAT IS HET RECHT?
 Geen exacte definitie
 = geheel van regelgeving, overheidsstructuren en justitie  kan deze niet los van elkaar
zien, vormen één geheel.
 Niet over recht hebben zonder het te hebben over rechtsregels, instellingen die recht
maken en gerechtelijke organisaties zonder wie het niet afdwingbaar zou zijn.
 Definitie recht =/= belangrijk  omschrijven adhv 3 essentiële kenmerken die samen
vervuld moeten zijn om van recht te kunnen spreken.


1.1. GEDRAGSREGELS EN NORMEN DIE ORDE BREGEN IN EEN SAMENLEVING
 Functie recht = ordening in SL brengen.
 = geheel aan rechtsregels dat SL ordent door te omschrijven wat wel/ niet mag, hoe we
ons als burger moeten gedragen, hoe we ons organiseren, hoe staatsvorm van land
eruitziet, de rol van de overheid is,..
 Zodra mensen gaan samenleven  noodzaak onderlinge afspraken om individu en groep
te doen overleven.
 Deze afspraken = recht (indien aan volgende essentiële elementen voldaan).

Koppeling “recht” en “samenleven” houdt ook in dat recht :
- Tijdsgebonden is
- Plaatsgebonden is
- Ideologisch gebonden is (nl eigen aan politieke en/of religieuze stroming)

 Samenlevingen  veranderen doorheen tijd  recht dus ook.
 Recht evolueert mee met stromingen, opvattingen binnen maatschappij  is dus
evolutief
 evolutieve karakter  recht = maakbaar  stromingen, ideologieën en gebeurtenissen
geven te gepaste tijde de gewenste inhoud aan het recht.
 Aanpassingen gebeuren via instellingen bevoegd om (nieuwe) rechtsregels te maken.


1.2. OPGELEGD DOOR EEN OVERHEID
 Niet alle bovenstaande vormen recht  regels moeten opgelegd zijn door bevoegde
overheid (2e essentiële kenmerk).

, Recht =/= doel op zich  = een middel om binnen bepaalde SL en tijdsgeest zaken te
ordenen door beleid te voeren.
 Recht = afspiegeling van overheersende maatschappelijke tendensen en resultaat van
verschillende ideologische stromingen & waarden die onze maatschappij diepgaand
hebben beïnvloed of dit nog steeds doen.
 Toont opnieuw maakbaarheid aan
 Recht wordt gemaakt/ bijgestuurd door beïnvloeding van het orgaan (kanaal) bevoegd
om het recht te maken.
 Recht is steeds compromis van ideologische en politieke opvattingen die op bepaald
moment in SL overheersen.
 Overheid  macht om recht te maken  is best geplaatst belang van SL na te streven.
 Democratische overheid : in staat ‘individueel belang’ te overstijgen en zo een ‘algemeen
belang’ te verdedigen.
 ervan verwacht via recht een rechtvaardige ordening van SL te realiseren  recht &
rechtvaardigheid aan elkaar gekoppeld.
 Naarmate meer mensen achter overheid en haar belang staan  recht sneller als
‘rechtvaardig’ beschouwd & draagvlak binnen SL versterkt.
 Omgekeerd: recht weinig gedragen binnen SL  afgedwongen met harde hand.




1.3. DWINGEND KARAKTER VAN RECHT
 Grote kans dat rechtsregels niet worden nageleefd zonder ‘waakhond’ of enkel als het
men goed uitkomt  leidt tot chaos in SL  Mechanismen die ervoor zorgen dat recht
effectief wordt toegepast.
 Zowel overheid als justitie waken over correcte toepassing en maken het afdwingbaar.
 Spreken van recht wnr afspraken/gedragsregels,.. kunnen worden afgedwongen via
rechtbank.
 Meest wezenlijke kenmerk van recht
 Het onderscheid gedragsregels van andere (politieke, religieuze, morele..) regels.




2. INDELING VAN HET RECHT
 Recht = zeer complex gegeven
 Steeds complexer & gediversifieerder door toenemende complexiteit van SL.
 Daarenboven  juridisering van SL  meer en meer neiging van zowel burgers als
overheid alles juridisch te willen regelen.

, 2.1. PUBLIEK RECHT EN PRIVAAT RECHT
Bij deze indeling  kijken naar WAT er geregeld wordt.

PUBLIEK RECHT
Regelt hoofdzakelijk zaken te maken met overheid.  hun structuur, werking, financiën en
alles wat strafbaar is.
 Regelt verhouding tussen overheden onderling en ook de verhouding overheid-burger.
 Belangrijk kenmerk: is ALTIJD een dwingend recht  valt niet over te onderhandelen.
 Bv: grondwet, staatsstructuur, overheidsfinanciën, sociale uitkeringen, strafrecht..

PRIVAAT RECHT
Regelt hoofdzakelijk verhoudingen tussen burgers of ondernemingen.
 Bv: kopen/verkopen, huren/verhuren, lenen, werken, huwen, ouderschap,
aansprakelijkheid..


2.2. INTERNATIONAAL RECHT EN PRIVAAT RECHT
Bij deze indeling  kijken naar WAAR het recht tot stand komt.

INTERNATIONAAL- / GRENSOVERSCHRIJDEND RECHT
= recht dat buiten landgrenzen tot stand komt of verhoudingen tussen landen regelt.
Kan op 2 manieren tot stand komen:
 Binnen internationale organisaties (VN) / tijdens internationale bijeenkomsten
(klimmaattop)
 Door landen onderling
Wordt vastgelegd in verdragen.
Buitenbeentje hierin = recht binnen EU  centraal gezag binnen EU kan beslissingen nemen
over hoofden van lidstaten heen (zonder dat lidstaten nog eigen beslissingsbevoegdheid
hebben) = supranationaal recht

NATIONAAL RECHT
= komt tot stand binnen eigen landsgrenzen, dus binnen 1 land.


2.3. STRAFBAAR OF NIET STRAFBAAR?
Bij deze indeling  kijken naar de aard van wat er is gebeurd.

STRAFRECHTELIJKE HANDELING
= een straf die staat op wat je hebt gedaan.

,  Bv: verkeersovertreding, fraude, vandalisme, misbruik van vertrouwen, diefstal, dealen,
iemand geweld aandoen,..
BURGERRECHTELIJKE HANDELING
= geen straf die staat op wat je hebt gedaan.
 Bv: inschrijven voor opleiding, stage lopen, gaan werken, iets kopen/huren, iets
bestellen, iemand die je nog geld moet terugbetalen, iem die zijn contract niet nakomt,
schadevergoeding betalen,..

WANNEER WEET JE OF IETS STRAFBAAR IS?
Wanneer in de regelgeving staat dat het strafbaar is én er een sanctie is bepaald. M.a.w. als
in de wet staat dat het strafbaar is én erin staat welke straf erbij hoort (anders is een
handeling niet strafbaar).
 Meeste strafbare handelingen  terug te vinden in stafwetboek (maar ook wegcode,
sociaal strafwetboek, fiscaal recht, milieurecht..).
 Algemene term voor strafbare handeling = misdrijf (-18 = jeugddelict)


WAAROM ONDERSCHEID STRAFBARE EN NIET-STRAFBARE HANDELINGEN BELANGRIJK?
Onderscheid is voor de praktijk van fundamenteel belang. Er wordt met beide op een heel
andere manier omgegaan.

Bij strafbare handeling:
 Overheid betrokken
 Voor strafrechtbank komen
 Strafrechter kan je straf opleggen
Ook justitie is ingedeeld obv deze tweedeling (strafbaar of niet).

HOE ZIT HET MET TOESTEMMING EN INTENTIE?
Sommige handelingen worden strafbaar als er geen toestemming was van de benadeelde
persoon.
 Bv: wegnemen van fiets/auto/geld (diefstal), seksuele handelingen..


Bij stafbare handelingen  toestemming van slachtoffer doet er vaak niet toe.
 Bv: geweldpleging, beroepsgeheim verbreken, seksuele handeling met 14-jarige,..


Bij meeste strafbare handelingen speelt intentie een rol. Was de dader bewust iets strafbaar
te doen = opzettelijke misdrijven
 Bestelen, drugs dealen, slaan en verwonden..


Maar handelingen die ongeluk zijn kunnen strafbaar worden als het te wijten is aan een
zware fout = onopzettelijke misdrijven