samenvatting orthopedagogische interventies

HOOFDSTUK 1: EMOTIONELE ONTWIKKELING
(EO)
1. INLEIDING

1.1. ANDON DOSEN
 Kinderpsychiater & hoogleraar aan Unif Nijmegen
 Stelde in ’70 vast dat groot % van verstandelijk beperkte kans hebben tot ontwikkelen
van psychische problemen.
 DSM-5 & gangbare behandelingen schoten voor deze doelgroep tekort volgens hem.
 Introduceerde daarom ontwikkeling dynamische & integratieve benadering.
 Om psychiatrische problemen bij mensen met beperking te begrijpen & behandelen.


1.2. ONTWIKKELINGSDYNAMISCHE BENADERING
 Pers met chronische psychische problemen of ernstige gedragsproblemen  vaak een
discrepantie tussen cognitieve ontw & emotionele ontw (aankunnen).
 Emotionele ontw zal op bepaald moment vertragen, stoppen of zelfs regresseren.
 zicht hebben op ontwikkelingsaspect voor stellen van diagnose & opzetten van
behandeling.
 Ontstaan ontwikkelingsdynamische benadering  bedoeling ontwikkelingsdynamiek
met bijhorende bio-psychosociale aspecten in kaart te brengen.

Gedrag & emoties die we aan buitenkant zien, kunnen we enkel begrijpen indien we weten
wat onderliggend is aan dit gedrag & de emoties (ijsbergtheorie).
buitenkant – zichtbaar (topje ijsberg)
 emoties
 gedrag
 kunnen we enkel begrijpen als we zicht hebben op wat onderliggend aan dit gedrag/
emoties ligt.

binnenkant – onzichtbaar (onder water)
 aankunnen
 betekenis van gedrag
 emotionele behoeften
 hulpvraag
 ondersteuningsmodel

 wat is de onderliggende betekenis?
 Welke emotionele noden & behoeften liggen aan de basis van het gedrag?
 Welke hulpvraag stelt C & welke ondersteuning heeft hij nodig?

, 1.3. EMOTIONELE ONTWIKKELINGSFASEN
 Rond ontwikkeling bestaan reeds verschillende modellen.
 Dosen heeft deze naast elkaar gelegd en eigen ontwikkelingsmodel beschreven:
 1e fase: adaptatiefase (0-6maand)
 2e fase: hechtingsfase (6-18 maand)
 3e fase: individuatiefase (18-36 maand)
 4e fase: identificatiefase (3-7jaar)
 5e fase: realiteitsbewustwordingsfase (7-12jaar)
( 6e fase: sociale autonomie 12-17j)
( 7e fase: sociale verantwoordelijkheidsfase 17-25j)



2. DE EERSTE 5 EMOTIONELE ONTWIKKELINGSFASEN

2.1. ADAPTATIEFASE
 Spanningsveld tussen homeostase en disregulatie.
 Volop bezig fysiek aan te passen aan buitenwereld.
 Gevoelig voor alle zintuigelijke prikkels.
 Heel wat energie en tijd naar opnemen, verwerken en ordenen van prikkels
(=sensorische integratie).
 Regelen van lichaamsgewaarwording = centraal (slaap/waak, honger/dorst, ademen..)
 Allerlei prikels roepen gevoelens op: (on)lust, opwinding, rust.
 Regelen innerlijk spanningsniveau = belangrijk
 Innerlijke spanningsveld raakt snel ontregeld: hypo- of hyperarousal.

Ontwikkelingstaken:
 Intern evenwicht bereiken en behouden
 Spanning hanteren
 veiligheid en rust vinden


KERNTAAK VAN DE BEGELEIDER
Nadruk op reguleren van innerlijke spanning.


AFSTAND-NABIJHEID
 veel nood aan nabijheid en samen zijn.
 Hebben nog geen eigen ik (I-dentity)
 Iets alleen doen = moeilijk
 Belang nabijhei en responsiviteit van begeleider  cc met volw via nabijheidszintuigen.
 Belang mate waarin C kan ervaren dat begeleider zorgt voor primaire behoeften &
basale veiligheid.
 Essentieel = grote beschikbaarheid begeleider.

,  Wat ze zelf niet (aan)kunnen dient door begeleider overgenomen te worden.

STRUCTUUR EN GRENZEN
 Structuur om gevoel van basisveiligheid te creëren:
 voorspelbaarheid
herkenbaarheid
duidelijkheid
 Bij C vaak beginnend herkennen van dagverloop, ruimtes & rituelen die ze associëren
met dezelfde mensen.
 Overzichtelijke & eenvoudige, herhalende structuur van ruimte, tijd en personen waarin
vast ritme van rust & activiteit.
 Structuur = (be)grenzen  zekerheid & houvast bieden.
 Beveiligingsmiddelen soms enige manier veiligheid & rust te bieden (zo kort mogelijk).


ACTIVITEITEN
 Omgeving zorgt voor prikkeldosering  niet te veel, ook niet te weinig.
 Prikkelarm werken (MAAR behoed voor onderprikkeling)
 Niveau van prikkels die C aankan is afh van moment tot moment  voortdurend
afvragen welke prikkels er zijn en hoeveel C aankan?
 Alert voor prikkels die wij zelf binnenbrengen met gedrag
 Streven nr evenwicht tussen inspanning en ontspanning
 Duur soepen kunnen aanpassen: flexibel pauze kunnen inlassen.
 Vaak beter korte en losse contacten te hebben dan 1 lange activiteit.
 Meest geschikt = basale, lichaamsgerichte en belevingsgerichte activiteiten.
 Bv snoezelruimte  op zachte manier verschillende zintuigen prikkelen.
 Valkuil  leegte door onderprikkeling is niet per definitie rustgevend  aanwezig zijn
(ipv actief meedoen) is vaak al heel wat.


COMMUNICATIE
 Beperkte verbaliteit in deze fase  Alerte houding voor non-verbale signalen.
 C niet overschatten wat betreft overzien van dagverloop & gebruik van visualisaties 
focus eerder op hier & nu  info over toekomst kan verwarrend werken.
 Indien verbale en/of verstandelijke mogelijkheden relatief hoog  overschatting &
overvraging = voor de hand liggende valkuil.


GEDRAG
 Gestelde gedrag staat volledig ifv ontwikkelingstaken.
 C voelt voortdurend heen & weer geslinger tussen veiligheid/rust en overprikkeling.
 Ruime range aan gedragingen die kunnen voorkomen en als normaal, meer of minder
problematisch kunnen worden gezien:
 super-gevoelig
 heel snel té veel/weinig
 prikkelgevoelig

,  fysiologische (dis)regulatie
 functioneren volgens innerlijke spanningsniveau
meedeinen op/ volledig overnemen van spanning en emoties van omgeving.
 snel vermoeid, alleen door alles te verwerken, zich aan te passen.
 verlies van structuur in tijd en ruimte (eet- en slaapproblemen)
agressie om interne spanning te reguleren.

 Probleemgedrag ontstaat meestal door ontregeling van spanningsniveau (kan ook
zonder duidelijke aanleiding).
 Kunnen onmiddellijk en fel reageren op prikkels
 Kunnen zelf proberen spanning te verminderen door vastklampen aan zorgifguur,
zichzelf te wiegen of zelfbeschadiging, agressief gedrag.
 Agressie is niet doelgericht en niet gecontroleerd  nog geen geweten  gedrag niet
persoonlijk opvatten.
 Betekenis probleemgedrag = gevoel van totaal ontredderd.

Tips & tricks bij spanning & conflict:
 Sensitief responsief zijn en snel reageren op opbouwende spanning.
 Omgevinv moet overnemen (C uit situatie halen en begrenzen indien nodig)
 Onvoorwaardelijke acceptatie  gedrag niet persoonlijk nemen.




2.2. HECHTINGSFASE
 Spanningsveld tussen vertrouwen vs wantrouwen
 Nog geen sprake van I-dentity, enkel WE-dentity
 Gaan in symbiose met hun ‘belangrijke ander’ (vaste zorgfiguren) om zich veilig te
voelen
 Kunnen dus niet functioneren zonder begeleider/ouder in de buurt.
 Alle energie en aandacht gaat naar de verbinding met ‘belangrijke ander’.
 Door symbiose bij afscheid van die persoon heel wat angst (separatie-angst) of angst
van alles dat vreemd is en niet lijkt op die belangrijke andere.
 Hechten aan niet-levende objecten verbonden aan belangrijke ander (Transitionele
objecten).
 Op einde van fase: iets beter in staat omgeving te onderzoeken (met veilige gevoel van
ander binnenin zich).

Ontwikkelingstaken:
 Zich hechten
 Vertrouwensband opbouwen
 Exploreren / verkennen
 Dingen leren, onder de knie krijgen


KERNTAAK VAN DE BEGELEIDER