Strafrecht
Strafrecht.................................................................................................................................. 1
1: Inleiding........................................................................................................................................5
1. Indeling van strafrecht..........................................................................................................5
2. Welke overheid is bevoegd om regels mbt strafrecht uit te vaardigen?........................... 5
3. Belangrijke bronnen van strafrecht......................................................................................6
Deel 1: Strafprocesrecht (schema!!!)............................................................................................. 8
1. Doelstellingen van strafprocesrecht....................................................................................8
2. Twee fasen van strafproces.................................................................................................8
2.1 Fase van vooronderzoek (fase 1)................................................................................8
2.2 Fase van terechtzitting (fase 2)...................................................................................9
3. Hoofdrolspelers in strafprocesrecht................................................................................... 9
3.1 De verdachte.................................................................................................................9
3.2 Openbaar Ministerie...................................................................................................10
3.2.1 Structuur van het Openbaar Ministerie........................................................... 10
3.2.2 Rol van Openbaar Ministerie in strafzaken..................................................... 10
A. Openbaar Ministerie is geen rechter, maar partij..........................................10
B. Openbaar Ministerie stelt (al dan niet) de strafvordering in.........................11
C. Openbaar Ministerie draagt de bewijslast.....................................................11
D. Openbaar Ministerie neemt initiatief tot uitvoering van een (door rechter)
uitgesproken straf............................................................................................... 11
3.3 Het slachtoffer........................................................................................................... 11
3.4 Rechters in strafproces: onderzoeksrechters, onderszoeksgerechten,
vonnisgerechten, strafuitvoeringsrachtbanken en strafuitvoeringsrechters................13
3.4.1 Onderzoeksrechters......................................................................................... 13
3.4.2 Onderzoeksgerechten...................................................................................... 13
3.4.3 Vonnisrechters..................................................................................................13
3.4.1 Strafuitvoeringsrechtbanken/strafuitvoeringsrechters..................................14
3.5 Justitiehuizen (bemand door justitieassistenten)................................................... 14
4. Verloop van strafproces..................................................................................................... 15
4.1 Bij de politie................................................................................................................ 16
4.1.1 Hoe de politie op de hoogte geraakt van strafbare feiten: klacht, aangifte,
ambtelijke vaststelling...............................................................................................16
4.1.2 Verdere afhandeling door politie..................................................................... 16
4.2 Bij Openbaar Ministerie............................................................................................. 17
4.2.1 Seponering........................................................................................................17
4.2.2 Buitengerechtelijke afhandeling...................................................................... 17
4.2.3 Instellen van strafvordering (door OM)........................................................... 19
4.2.4 Leiden van opsporingsonderzoek................................................................... 19
In handen van parket → opsporingsonderzoek................................................ 19
Indien OM vindt dat verdere dwangmaatregelen nodig zijn............................. 20
4.2.5 Vorderen van gerechtelijk onderzoek..............................................................20
1
, 4.3 Bij onderzoeksrechter................................................................................................ 20
4.3.1 Bevel tot huiszoeking....................................................................................... 20
4.3.2 Bevel tot inbeslagname....................................................................................20
4.3.3 Bevel tot medebrenging................................................................................... 21
4.3.4 Bevel tot aanhouding (= plaatsing in voorlopige hechtenis)......................... 21
1: Duur..................................................................................................................21
2: Voorwaarden................................................................................................... 21
3: Voorlopige hechtenis onder elektronisch toezicht (sinds 2013)..................22
4: Vrijheid onder voorwaarden (VOV).................................................................22
5: Voorlopige hechtenis en latere vrijheidsstraf................................................ 22
6: Onrechtmatige en onwerkdadige voorlopige hechtenis............................... 22
4.4 Bij de Raadkamer....................................................................................................... 22
4.4.1 Controle op voorlopige hechtenis................................................................... 22
4.4.2 Regeling der rechtspleging.............................................................................. 23
1: Beschikken dat de zaak niet in staat is..........................................................23
2: Ontslag van onderzoek................................................................................... 23
3: Buitenvervolgingstelling..................................................................................23
4: Verwijzen naar vonnisgerecht, eventueel voorafgegaan door zuivering van
strafdossier..........................................................................................................23
5: Beslissen over de grond van de zaak.............................................................24
4.5 Bij de Kamer van Inbeschuldigingstelling.................................................................24
4.5.1 Inbeschuldigingstelling.................................................................................... 24
4.5.2 Hoger beroep tegen beschikkingen van raadkamer...................................... 24
4.5.3 Toezicht op onderzoeksrechter.......................................................................24
4.5.4 Controle op regelmatigheid van onderzoeksverrichtingen............................ 24
4.5.5 Beslissen over eerherstel.................................................................................25
4.6 Bij de vonnisrechter................................................................................................... 25
4.6.1 Materiële bevoegdheid van vonnisgerechten in strafzaken.......................... 25
4.6.2 Verloop van terechtzittingen bij vonnisrechter............................................... 25
4.6.3 Mogelijke beslissingen van vonnisrechter......................................................26
1: Vrijspraak......................................................................................................... 26
2: Ontslag van rechtsvervolging......................................................................... 26
3: Opschorting..................................................................................................... 26
4: Veroordeling.................................................................................................... 27
5: Verval van strafvordering of ontoelaatbare strafvordering...........................27
6: Internering........................................................................................................27
5. Verjaring van strafvordering...............................................................................................28
5.1 Begrip..........................................................................................................................28
5.2 Waarom bestaat verjaring van strafvordering..........................................................28
5.3 Termijnen....................................................................................................................28
5.4 Begin van verjaringstermijn....................................................................................... 29
5.5 Einde van verjaringstermijn....................................................................................... 29
5.6 Verjaringstermijn versus redelijke termijn................................................................ 29
6. Grondige wijzigingen in strafprocesrecht op til?.............................................................. 30
2
, 7. Belangrijke juridische termen uit strafprocesrecht.......................................................... 31
Deel 2: Materieel Strafrecht.......................................................................................................... 33
1. Inleiding............................................................................................................................... 33
2. Onder welke voorwaarden kan een persoon gestraft worden?....................................... 34
2.1 Overzicht (schema pwp)............................................................................................34
2.2 Een misdrijf: wat is dat?.............................................................................................34
2.2.1 Materieel bestanddeel van een misdrijf..........................................................34
2.2.2 Morele bestanddeel van een misdrijf.............................................................. 35
2.2.3 Wederrechtelijkheid..........................................................................................36
2.3 Verwijtbaarheid.......................................................................................................... 37
2.3.1 Onweerstaanbare dwang (= overmacht)........................................................ 37
Opmerkingen....................................................................................................... 38
2.3.2 Onoverkomelijke dwaling.................................................................................38
2.4 Toerekeningsvatbaarheid.......................................................................................... 38
Opmerkingen....................................................................................................... 39
2.5 Strafwaardigheid........................................................................................................39
3. Indeling van de misdrijven..................................................................................................40
3.1 Indeling op basis van zwaarte van de straf.............................................................. 40
3.1.1 Vroeger: driedelige indeling............................................................................. 40
3.1.2 Nu: Indeling in 8 groepen + overtredingen uit het strafrecht......................... 40
3.2 Indeling op basis van bevoegde rechtbank.............................................................. 40
3.3 Indeling op basis van schuldvorm (= vereiste moreel bestanddeel)...................... 41
3.3.1 Reglementaire, opzettelijke en onopzettelijke misdrijven..............................41
3.3.2 Belang van het onderscheid............................................................................ 41
A: Strafbare poging............................................................................................. 41
B: Strafbare deelneming..................................................................................... 41
4. De straf................................................................................................................................ 41
4.1 Essentiële kenmerken van een straf......................................................................... 42
4.2 Strafniveaus............................................................................................................... 42
4.3 Indeling in hoofd- en bijkomende zaken................................................................... 44
4.4 Straftoemeting........................................................................................................... 44
4.4.1 Strafverzwarend effect: verzwarende omstandigheden + recidive............... 44
A) Verzwarende omstandigheden......................................................................44
B) Recidive........................................................................................................... 45
4.4.2 Strafverlagend effect: verzachtende omstandigheden + strafverminderende
verschoningsgronden + precaire financiële situatie................................................46
4.4.3 Straftoemeting bij samenloop......................................................................... 47
4.5 Strafuitvoering............................................................................................................47
4.5.1 Start van strafuitvoering.................................................................................. 47
4.5.2 Verjaring van straf(uitvoering)......................................................................... 48
4.6 Gevangenisstraf (vrijheidsstraf)................................................................................48
A: Duurtijd...................................................................................................................48
B: Gevangenisstraf als ultimum remedium..............................................................48
C: Wie is bevoegd voor uitvoering van gevangenisstraf..........................................49
3
, D: Rechtspositie van gedetineerde tijdens strafuitvoering..................................... 49
E: Voorwaardelijke invrijheidsstelling (V.I.).............................................................. 50
F: Overbevolking in gevangenissen en wat eraan te doen...................................... 50
4.7 Behandeling onder vrijheidsberoving (vrijheidsstraf).............................................. 51
A: Doelgroep...............................................................................................................51
B: Vergelijking met internering.................................................................................. 51
C: Plaats en voorwaarden voor behandeling onder vrijheidsberoving................... 52
D: Procedurele aspecten........................................................................................... 52
4.8 Straf onder elektronisch toezicht - ET (vrijheidsstraf)............................................. 52
A: Inhoud.................................................................................................................... 52
B: Uitvoering............................................................................................................... 52
4.9 Autonome probatiestraf (doe-straf)..........................................................................53
A: Inhoud.................................................................................................................... 53
B: Uitvoering............................................................................................................... 53
4.10 Werkstraf (doe-straf)............................................................................................... 53
A: omschrijving.......................................................................................................... 53
B: Uitvoering............................................................................................................... 54
4.11 Veroordeling bij schuldigverklaring........................................................................ 54
4.12 Geldboete................................................................................................................. 54
A: Inhoud.................................................................................................................... 54
B: Uitvoering............................................................................................................... 55
4.13 Geldstraf, vastgesteld op basis van verwachte of uit misdrijf behaalde voordeel...
55
4.14 Verbeurdverklaring (= confiscatie)..........................................................................56
4.15 Verruimde verbeurdverklaring.................................................................................56
4.16 Verlengde opvolging (vrijheidsstraf - mogelijkheid om vrijheid te ontnemen).....57
4.17 Ontzetting................................................................................................................. 57
4.18 Beroepsverbod......................................................................................................... 57
4.19 Andere bijkomende straffen....................................................................................57
4.20 Kunnen uitgesproken straffen achteraf kwijtgescholden worden?...................... 58
5. Andere reacties van overheid op delinquent gedrag (geen straffen).............................. 59
5.1 Administratieve sancties........................................................................................... 59
5.1.1 Algemeen................................................................................................... 59
5.1.2 Gemeentelijke administratieve sancties.................................................. 59
5.2 Schadevergoeding..................................................................................................... 61
5.3 Gerechtskosten.......................................................................................................... 61
5.4 Teruggave................................................................................................................... 61
5.5 Voorrangsregeling......................................................................................................61
5.6 Bijdrage aan slachtofferhulpfonds............................................................................62
5.7 Internering.................................................................................................................. 62
5.8 Beveiligingsmaatregel ter bescherming van de maatschappij............................... 62
5.9 Jeugdsancties............................................................................................................62
6. Belangrijke (juridische) termen uit materieel strafrecht...................................................64
Hoofdstuk 1: Jeugdrecht: Vlag die meerdere ladingen kan dekken............................... 66
4
Strafrecht.................................................................................................................................. 1
1: Inleiding........................................................................................................................................5
1. Indeling van strafrecht..........................................................................................................5
2. Welke overheid is bevoegd om regels mbt strafrecht uit te vaardigen?........................... 5
3. Belangrijke bronnen van strafrecht......................................................................................6
Deel 1: Strafprocesrecht (schema!!!)............................................................................................. 8
1. Doelstellingen van strafprocesrecht....................................................................................8
2. Twee fasen van strafproces.................................................................................................8
2.1 Fase van vooronderzoek (fase 1)................................................................................8
2.2 Fase van terechtzitting (fase 2)...................................................................................9
3. Hoofdrolspelers in strafprocesrecht................................................................................... 9
3.1 De verdachte.................................................................................................................9
3.2 Openbaar Ministerie...................................................................................................10
3.2.1 Structuur van het Openbaar Ministerie........................................................... 10
3.2.2 Rol van Openbaar Ministerie in strafzaken..................................................... 10
A. Openbaar Ministerie is geen rechter, maar partij..........................................10
B. Openbaar Ministerie stelt (al dan niet) de strafvordering in.........................11
C. Openbaar Ministerie draagt de bewijslast.....................................................11
D. Openbaar Ministerie neemt initiatief tot uitvoering van een (door rechter)
uitgesproken straf............................................................................................... 11
3.3 Het slachtoffer........................................................................................................... 11
3.4 Rechters in strafproces: onderzoeksrechters, onderszoeksgerechten,
vonnisgerechten, strafuitvoeringsrachtbanken en strafuitvoeringsrechters................13
3.4.1 Onderzoeksrechters......................................................................................... 13
3.4.2 Onderzoeksgerechten...................................................................................... 13
3.4.3 Vonnisrechters..................................................................................................13
3.4.1 Strafuitvoeringsrechtbanken/strafuitvoeringsrechters..................................14
3.5 Justitiehuizen (bemand door justitieassistenten)................................................... 14
4. Verloop van strafproces..................................................................................................... 15
4.1 Bij de politie................................................................................................................ 16
4.1.1 Hoe de politie op de hoogte geraakt van strafbare feiten: klacht, aangifte,
ambtelijke vaststelling...............................................................................................16
4.1.2 Verdere afhandeling door politie..................................................................... 16
4.2 Bij Openbaar Ministerie............................................................................................. 17
4.2.1 Seponering........................................................................................................17
4.2.2 Buitengerechtelijke afhandeling...................................................................... 17
4.2.3 Instellen van strafvordering (door OM)........................................................... 19
4.2.4 Leiden van opsporingsonderzoek................................................................... 19
In handen van parket → opsporingsonderzoek................................................ 19
Indien OM vindt dat verdere dwangmaatregelen nodig zijn............................. 20
4.2.5 Vorderen van gerechtelijk onderzoek..............................................................20
1
, 4.3 Bij onderzoeksrechter................................................................................................ 20
4.3.1 Bevel tot huiszoeking....................................................................................... 20
4.3.2 Bevel tot inbeslagname....................................................................................20
4.3.3 Bevel tot medebrenging................................................................................... 21
4.3.4 Bevel tot aanhouding (= plaatsing in voorlopige hechtenis)......................... 21
1: Duur..................................................................................................................21
2: Voorwaarden................................................................................................... 21
3: Voorlopige hechtenis onder elektronisch toezicht (sinds 2013)..................22
4: Vrijheid onder voorwaarden (VOV).................................................................22
5: Voorlopige hechtenis en latere vrijheidsstraf................................................ 22
6: Onrechtmatige en onwerkdadige voorlopige hechtenis............................... 22
4.4 Bij de Raadkamer....................................................................................................... 22
4.4.1 Controle op voorlopige hechtenis................................................................... 22
4.4.2 Regeling der rechtspleging.............................................................................. 23
1: Beschikken dat de zaak niet in staat is..........................................................23
2: Ontslag van onderzoek................................................................................... 23
3: Buitenvervolgingstelling..................................................................................23
4: Verwijzen naar vonnisgerecht, eventueel voorafgegaan door zuivering van
strafdossier..........................................................................................................23
5: Beslissen over de grond van de zaak.............................................................24
4.5 Bij de Kamer van Inbeschuldigingstelling.................................................................24
4.5.1 Inbeschuldigingstelling.................................................................................... 24
4.5.2 Hoger beroep tegen beschikkingen van raadkamer...................................... 24
4.5.3 Toezicht op onderzoeksrechter.......................................................................24
4.5.4 Controle op regelmatigheid van onderzoeksverrichtingen............................ 24
4.5.5 Beslissen over eerherstel.................................................................................25
4.6 Bij de vonnisrechter................................................................................................... 25
4.6.1 Materiële bevoegdheid van vonnisgerechten in strafzaken.......................... 25
4.6.2 Verloop van terechtzittingen bij vonnisrechter............................................... 25
4.6.3 Mogelijke beslissingen van vonnisrechter......................................................26
1: Vrijspraak......................................................................................................... 26
2: Ontslag van rechtsvervolging......................................................................... 26
3: Opschorting..................................................................................................... 26
4: Veroordeling.................................................................................................... 27
5: Verval van strafvordering of ontoelaatbare strafvordering...........................27
6: Internering........................................................................................................27
5. Verjaring van strafvordering...............................................................................................28
5.1 Begrip..........................................................................................................................28
5.2 Waarom bestaat verjaring van strafvordering..........................................................28
5.3 Termijnen....................................................................................................................28
5.4 Begin van verjaringstermijn....................................................................................... 29
5.5 Einde van verjaringstermijn....................................................................................... 29
5.6 Verjaringstermijn versus redelijke termijn................................................................ 29
6. Grondige wijzigingen in strafprocesrecht op til?.............................................................. 30
2
, 7. Belangrijke juridische termen uit strafprocesrecht.......................................................... 31
Deel 2: Materieel Strafrecht.......................................................................................................... 33
1. Inleiding............................................................................................................................... 33
2. Onder welke voorwaarden kan een persoon gestraft worden?....................................... 34
2.1 Overzicht (schema pwp)............................................................................................34
2.2 Een misdrijf: wat is dat?.............................................................................................34
2.2.1 Materieel bestanddeel van een misdrijf..........................................................34
2.2.2 Morele bestanddeel van een misdrijf.............................................................. 35
2.2.3 Wederrechtelijkheid..........................................................................................36
2.3 Verwijtbaarheid.......................................................................................................... 37
2.3.1 Onweerstaanbare dwang (= overmacht)........................................................ 37
Opmerkingen....................................................................................................... 38
2.3.2 Onoverkomelijke dwaling.................................................................................38
2.4 Toerekeningsvatbaarheid.......................................................................................... 38
Opmerkingen....................................................................................................... 39
2.5 Strafwaardigheid........................................................................................................39
3. Indeling van de misdrijven..................................................................................................40
3.1 Indeling op basis van zwaarte van de straf.............................................................. 40
3.1.1 Vroeger: driedelige indeling............................................................................. 40
3.1.2 Nu: Indeling in 8 groepen + overtredingen uit het strafrecht......................... 40
3.2 Indeling op basis van bevoegde rechtbank.............................................................. 40
3.3 Indeling op basis van schuldvorm (= vereiste moreel bestanddeel)...................... 41
3.3.1 Reglementaire, opzettelijke en onopzettelijke misdrijven..............................41
3.3.2 Belang van het onderscheid............................................................................ 41
A: Strafbare poging............................................................................................. 41
B: Strafbare deelneming..................................................................................... 41
4. De straf................................................................................................................................ 41
4.1 Essentiële kenmerken van een straf......................................................................... 42
4.2 Strafniveaus............................................................................................................... 42
4.3 Indeling in hoofd- en bijkomende zaken................................................................... 44
4.4 Straftoemeting........................................................................................................... 44
4.4.1 Strafverzwarend effect: verzwarende omstandigheden + recidive............... 44
A) Verzwarende omstandigheden......................................................................44
B) Recidive........................................................................................................... 45
4.4.2 Strafverlagend effect: verzachtende omstandigheden + strafverminderende
verschoningsgronden + precaire financiële situatie................................................46
4.4.3 Straftoemeting bij samenloop......................................................................... 47
4.5 Strafuitvoering............................................................................................................47
4.5.1 Start van strafuitvoering.................................................................................. 47
4.5.2 Verjaring van straf(uitvoering)......................................................................... 48
4.6 Gevangenisstraf (vrijheidsstraf)................................................................................48
A: Duurtijd...................................................................................................................48
B: Gevangenisstraf als ultimum remedium..............................................................48
C: Wie is bevoegd voor uitvoering van gevangenisstraf..........................................49
3
, D: Rechtspositie van gedetineerde tijdens strafuitvoering..................................... 49
E: Voorwaardelijke invrijheidsstelling (V.I.).............................................................. 50
F: Overbevolking in gevangenissen en wat eraan te doen...................................... 50
4.7 Behandeling onder vrijheidsberoving (vrijheidsstraf).............................................. 51
A: Doelgroep...............................................................................................................51
B: Vergelijking met internering.................................................................................. 51
C: Plaats en voorwaarden voor behandeling onder vrijheidsberoving................... 52
D: Procedurele aspecten........................................................................................... 52
4.8 Straf onder elektronisch toezicht - ET (vrijheidsstraf)............................................. 52
A: Inhoud.................................................................................................................... 52
B: Uitvoering............................................................................................................... 52
4.9 Autonome probatiestraf (doe-straf)..........................................................................53
A: Inhoud.................................................................................................................... 53
B: Uitvoering............................................................................................................... 53
4.10 Werkstraf (doe-straf)............................................................................................... 53
A: omschrijving.......................................................................................................... 53
B: Uitvoering............................................................................................................... 54
4.11 Veroordeling bij schuldigverklaring........................................................................ 54
4.12 Geldboete................................................................................................................. 54
A: Inhoud.................................................................................................................... 54
B: Uitvoering............................................................................................................... 55
4.13 Geldstraf, vastgesteld op basis van verwachte of uit misdrijf behaalde voordeel...
55
4.14 Verbeurdverklaring (= confiscatie)..........................................................................56
4.15 Verruimde verbeurdverklaring.................................................................................56
4.16 Verlengde opvolging (vrijheidsstraf - mogelijkheid om vrijheid te ontnemen).....57
4.17 Ontzetting................................................................................................................. 57
4.18 Beroepsverbod......................................................................................................... 57
4.19 Andere bijkomende straffen....................................................................................57
4.20 Kunnen uitgesproken straffen achteraf kwijtgescholden worden?...................... 58
5. Andere reacties van overheid op delinquent gedrag (geen straffen).............................. 59
5.1 Administratieve sancties........................................................................................... 59
5.1.1 Algemeen................................................................................................... 59
5.1.2 Gemeentelijke administratieve sancties.................................................. 59
5.2 Schadevergoeding..................................................................................................... 61
5.3 Gerechtskosten.......................................................................................................... 61
5.4 Teruggave................................................................................................................... 61
5.5 Voorrangsregeling......................................................................................................61
5.6 Bijdrage aan slachtofferhulpfonds............................................................................62
5.7 Internering.................................................................................................................. 62
5.8 Beveiligingsmaatregel ter bescherming van de maatschappij............................... 62
5.9 Jeugdsancties............................................................................................................62
6. Belangrijke (juridische) termen uit materieel strafrecht...................................................64
Hoofdstuk 1: Jeugdrecht: Vlag die meerdere ladingen kan dekken............................... 66
4
