Poli%cologie
Politicologie
1
,Poli%cologie
Les 1: poli%ek + staat & macht
H1: Poli)ek en poli)eke wetenschap
1.1 Wat is poli)ek?
Poli)ek = alles wat te maken hee9 met het besturen en ordenen van een samenleving (omgaan met
verschillen en conflicten)
Þ Brede defini)e: poli)ek is overal waar er regels bestaan Vb. verenigingen, scholen, bedrijven
als ‘schools of democracy’
Þ Oudgriekse politeia (poli*ka): zaken die met de polis te maken hebben
1.2 varia)es in poli)ek
1.2.1 poli)ek en territorium
= Ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving
Territoriaal (samenleving, gemeenten, landen...) Niet-territoriaal (verenigingen, organisa)es)
OmvaKend en dwingend: onderworpen aan Func)oneel en vrijblijvender: vaak ac)viteiten
regels met anderen en kiezen wanneer lid worden of
niet.
Ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving
Þ Vandaag meest belangrijk en omvaKende vorm van sturing. (Was niet al)jd zo: evolu)e
geweest): staten hebben grondgebied dat ze intern besturen en tegen externe vijanden
beschermen.
Staat= hedendaagse structuur waarin zich de sturing van de samenleving afspeelt.
o Staatsinrich)ng & instellingen: veel ingewikkelder vandaag de dag.
o Gedrag: strategie & conflict/samenwerking
o Beleid
Brede defini)e in achterhoofd, hedendaagse invulling van poli)ek is in beweging (ingewikkeldere
samenleving) + poli)ek kan heel ver gaan en heel diep ingrijpen in het leven van de leden van de
samenleving. – poli)ek
+ poli)ek kan variëren naargelang inhoud en reikwijdte ervan. (Verschillende vormen en regelingen)
1.2.2 De verschillende culturele grenzen van de poli)ek/ evolu)e reikwijdte van poli)ek
• Nachtwakersstaat 19de eeuw: Poli)ek: beperkte aangelegenheid
Þ Basisregels van de staat: burgerlijke rechten en vrijheden & waken: jus))e, binnenlandse
zaken
Þ Bescherming van de grenzen door defensie & buitenlandse zaken
Þ Belas)ngen: financiën
• Sociale welvaartsstaat 20ste eeuw: Poli)ek: ingrijpende aangelegenheid
Þ Arbeidersbeweging! : beschermende maatregelen die gevolgen van vrij economisch
verkeer moesten beperken.
2
,Poli%cologie
Þ Verzorgingsstaat: sociale rechten zijn even belangrijk als burgerlijke en poli)eke.
(Gezondheid, onderwijs, sociale zekerheid...)
• Regulerende staat 21ste eeuw: Poli)ek: allesomvaKende impact op dagelijks leven
Þ Omgang met persoonsgegevens en privacy
Evolu)e in poli)eke cultuur als grondslag: behoe9en in de samenleving bepalen wat als poli)ek en
wat niet als poli)ek kan worden beschouwd.
Þ Grenzen tussen privé en publiek (vooral in westerse samenleving belangrijk) en veel discussie
over deze grenzen
H2: machtsuitoefening: staat en macht
2.1 Wat is macht?
Het ordenen en besturen van een samenleving gebeurt door machtsuitoefening.
Bindende regels: poli)eke regelgeving kan alleen func)oneren als ze ook opgelegd worden aan de
leden van de samenleving. Duidelijk wat leden van een gemeenschap van elkaar mogen verwachten.
+ mate van orde nodig: consequen)es verboden aan niet naleving à sanc)es en dwangmiddelen
tegen burgerlijke ongehoorzaamheid
Leden van gemeenschap moeten zich aan regels houden; doen dit meestal zonder na te denken.
Burgerlijke ongehoorzaamheid = publieke, niet gewelddadige bewuste daad die ingaat tegen de wet
en die tot doel hee9 een wijziging in beleid of wetgeving te realiseren. Verwijst ook naar menselijke
en morele overwegingen die aan basis liggen van dit verzet. Gekenmerkt door 3 elementen:
1. Vorm van protest: fundamenteel onrecht aanklagen.
2. Vreedzaam: geen geweld.
3. Aanvaarden van gevolgen niet- naleving bindende regels
Regels worden opgelegd en afgedwongen door middel van machtsuitoefening: we volgen deze regels
zonder na te denken, ze zijn dus geïnternaliseerd à Als burgers zich geen vragen stellen bij
uitoefening van macht is er gezag.
Max Weber
Macht = mogelijkheid van actor om wil op te leggen aan anderen, ook tegen
weerstand in
Gezag = machtsuitoefening die aanvaard wordt, als legi)em gezien en in prak)jk
gevolgd wordt
Drie soorten:
1. Tradi)oneel gezag: tradi)e & gewoonte: erfopvolging
2. Charisma)sch gezag: persoonlijke eigenschappen
3. Ra)oneel-legalis)sch gezag: uit respect voor de regels
3
, Poli%cologie
Ra)onele gezag= veel zwaarder in moderne samenleving dan bijv. tradi)oneel gezag. We vragen
redenen voor het uitoefenen van macht eerder dan deze machtsuitoefening zomaar te aanvaarden.
+ dit gezag kan geïns)tu)onaliseerd worden. Maar in monarchieën bestaan elementen van het
tradi)oneel en het charisma)sch gezag nog steeds.
2.2 hoe macht meten?
Robert Dahl
- Actor A hee9 de mogelijkheid om ervoor te zorgen dat actor B een handeling verricht
die B anders niet zou verrichten
Handeling B is niet in overeenstemming met wil van A (onbedoelde effecten)
Macht impliceert dus niet noodzakelijk de uitoefening van dwang, de mogelijkheid om dwang uit te
oefenen volstaat.
Macht = kenmerk van sociale rela)es: bij niet naleving wordt er een straf verwacht. Mensen passen
hun gedrag aan in func)e van de macht van anderen.
3 faces of power/3 gezichten van de macht: Steven Lukes
1. Power of decision-making/ beslissen of bevelen
- Naakte machtsuitoefening; meest zichtbaar
- Sanc)es, dwangmiddelen (meer problema)sch tegenwoordig, burgers eisen dialoog)
- Vb. Maximumsnelheid
2. Non-decision-making (uitblijven van beleid) power/ agenda-sejng (Bachrach & Baratz)
- Prioriteit van themas op poli)eke agenda : vooringenomenheid speelt een grote rol.
- Posi)ef: aandacht genereren + zichtbaar
- Nega)ef: verhinderen dat bepaalde thema’s worden behandeld, onzichtbaar. (nega)eve
controle van poli)eke agenda van personen en groepen die een voordeel halen uit de
status quo; zo normen en waarden van samenleving beïnvloeden)
- Vb. reguleren luchtverontreiniging vs vrijwaren van werkgelegenheid
3. Ideological power/ ideologische hegemonie
- Onzichtbare, ingrijpende vorm
- Cultureel kader waarbinnen bepaalde dingen gedacht en gezegd kunnen worden
- Culturele hegemonie= bestaande orde niet ter discussie en wordt als vanzelfsprekend
geaccepteerd
- Vb. kapitalis)sche marktlogica
“Amarty sen: Ongelijkheid= macht waardoor mensen niet al hun mogelijkheden ontwikkelen dus geen
echte vrijheid hebben”
Macht aantonen en bewijzen is moeilijk.
• Veel machtsuitoefening is onzichtbaar
- An)cipa)e op gevolgen van ac)es
4
Politicologie
1
,Poli%cologie
Les 1: poli%ek + staat & macht
H1: Poli)ek en poli)eke wetenschap
1.1 Wat is poli)ek?
Poli)ek = alles wat te maken hee9 met het besturen en ordenen van een samenleving (omgaan met
verschillen en conflicten)
Þ Brede defini)e: poli)ek is overal waar er regels bestaan Vb. verenigingen, scholen, bedrijven
als ‘schools of democracy’
Þ Oudgriekse politeia (poli*ka): zaken die met de polis te maken hebben
1.2 varia)es in poli)ek
1.2.1 poli)ek en territorium
= Ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving
Territoriaal (samenleving, gemeenten, landen...) Niet-territoriaal (verenigingen, organisa)es)
OmvaKend en dwingend: onderworpen aan Func)oneel en vrijblijvender: vaak ac)viteiten
regels met anderen en kiezen wanneer lid worden of
niet.
Ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende samenleving
Þ Vandaag meest belangrijk en omvaKende vorm van sturing. (Was niet al)jd zo: evolu)e
geweest): staten hebben grondgebied dat ze intern besturen en tegen externe vijanden
beschermen.
Staat= hedendaagse structuur waarin zich de sturing van de samenleving afspeelt.
o Staatsinrich)ng & instellingen: veel ingewikkelder vandaag de dag.
o Gedrag: strategie & conflict/samenwerking
o Beleid
Brede defini)e in achterhoofd, hedendaagse invulling van poli)ek is in beweging (ingewikkeldere
samenleving) + poli)ek kan heel ver gaan en heel diep ingrijpen in het leven van de leden van de
samenleving. – poli)ek
+ poli)ek kan variëren naargelang inhoud en reikwijdte ervan. (Verschillende vormen en regelingen)
1.2.2 De verschillende culturele grenzen van de poli)ek/ evolu)e reikwijdte van poli)ek
• Nachtwakersstaat 19de eeuw: Poli)ek: beperkte aangelegenheid
Þ Basisregels van de staat: burgerlijke rechten en vrijheden & waken: jus))e, binnenlandse
zaken
Þ Bescherming van de grenzen door defensie & buitenlandse zaken
Þ Belas)ngen: financiën
• Sociale welvaartsstaat 20ste eeuw: Poli)ek: ingrijpende aangelegenheid
Þ Arbeidersbeweging! : beschermende maatregelen die gevolgen van vrij economisch
verkeer moesten beperken.
2
,Poli%cologie
Þ Verzorgingsstaat: sociale rechten zijn even belangrijk als burgerlijke en poli)eke.
(Gezondheid, onderwijs, sociale zekerheid...)
• Regulerende staat 21ste eeuw: Poli)ek: allesomvaKende impact op dagelijks leven
Þ Omgang met persoonsgegevens en privacy
Evolu)e in poli)eke cultuur als grondslag: behoe9en in de samenleving bepalen wat als poli)ek en
wat niet als poli)ek kan worden beschouwd.
Þ Grenzen tussen privé en publiek (vooral in westerse samenleving belangrijk) en veel discussie
over deze grenzen
H2: machtsuitoefening: staat en macht
2.1 Wat is macht?
Het ordenen en besturen van een samenleving gebeurt door machtsuitoefening.
Bindende regels: poli)eke regelgeving kan alleen func)oneren als ze ook opgelegd worden aan de
leden van de samenleving. Duidelijk wat leden van een gemeenschap van elkaar mogen verwachten.
+ mate van orde nodig: consequen)es verboden aan niet naleving à sanc)es en dwangmiddelen
tegen burgerlijke ongehoorzaamheid
Leden van gemeenschap moeten zich aan regels houden; doen dit meestal zonder na te denken.
Burgerlijke ongehoorzaamheid = publieke, niet gewelddadige bewuste daad die ingaat tegen de wet
en die tot doel hee9 een wijziging in beleid of wetgeving te realiseren. Verwijst ook naar menselijke
en morele overwegingen die aan basis liggen van dit verzet. Gekenmerkt door 3 elementen:
1. Vorm van protest: fundamenteel onrecht aanklagen.
2. Vreedzaam: geen geweld.
3. Aanvaarden van gevolgen niet- naleving bindende regels
Regels worden opgelegd en afgedwongen door middel van machtsuitoefening: we volgen deze regels
zonder na te denken, ze zijn dus geïnternaliseerd à Als burgers zich geen vragen stellen bij
uitoefening van macht is er gezag.
Max Weber
Macht = mogelijkheid van actor om wil op te leggen aan anderen, ook tegen
weerstand in
Gezag = machtsuitoefening die aanvaard wordt, als legi)em gezien en in prak)jk
gevolgd wordt
Drie soorten:
1. Tradi)oneel gezag: tradi)e & gewoonte: erfopvolging
2. Charisma)sch gezag: persoonlijke eigenschappen
3. Ra)oneel-legalis)sch gezag: uit respect voor de regels
3
, Poli%cologie
Ra)onele gezag= veel zwaarder in moderne samenleving dan bijv. tradi)oneel gezag. We vragen
redenen voor het uitoefenen van macht eerder dan deze machtsuitoefening zomaar te aanvaarden.
+ dit gezag kan geïns)tu)onaliseerd worden. Maar in monarchieën bestaan elementen van het
tradi)oneel en het charisma)sch gezag nog steeds.
2.2 hoe macht meten?
Robert Dahl
- Actor A hee9 de mogelijkheid om ervoor te zorgen dat actor B een handeling verricht
die B anders niet zou verrichten
Handeling B is niet in overeenstemming met wil van A (onbedoelde effecten)
Macht impliceert dus niet noodzakelijk de uitoefening van dwang, de mogelijkheid om dwang uit te
oefenen volstaat.
Macht = kenmerk van sociale rela)es: bij niet naleving wordt er een straf verwacht. Mensen passen
hun gedrag aan in func)e van de macht van anderen.
3 faces of power/3 gezichten van de macht: Steven Lukes
1. Power of decision-making/ beslissen of bevelen
- Naakte machtsuitoefening; meest zichtbaar
- Sanc)es, dwangmiddelen (meer problema)sch tegenwoordig, burgers eisen dialoog)
- Vb. Maximumsnelheid
2. Non-decision-making (uitblijven van beleid) power/ agenda-sejng (Bachrach & Baratz)
- Prioriteit van themas op poli)eke agenda : vooringenomenheid speelt een grote rol.
- Posi)ef: aandacht genereren + zichtbaar
- Nega)ef: verhinderen dat bepaalde thema’s worden behandeld, onzichtbaar. (nega)eve
controle van poli)eke agenda van personen en groepen die een voordeel halen uit de
status quo; zo normen en waarden van samenleving beïnvloeden)
- Vb. reguleren luchtverontreiniging vs vrijwaren van werkgelegenheid
3. Ideological power/ ideologische hegemonie
- Onzichtbare, ingrijpende vorm
- Cultureel kader waarbinnen bepaalde dingen gedacht en gezegd kunnen worden
- Culturele hegemonie= bestaande orde niet ter discussie en wordt als vanzelfsprekend
geaccepteerd
- Vb. kapitalis)sche marktlogica
“Amarty sen: Ongelijkheid= macht waardoor mensen niet al hun mogelijkheden ontwikkelen dus geen
echte vrijheid hebben”
Macht aantonen en bewijzen is moeilijk.
• Veel machtsuitoefening is onzichtbaar
- An)cipa)e op gevolgen van ac)es
4
