Samenvatting Studie van Sociaal Werk - Hildegard Gobeyn (14/20)

SOCIAAL WERKER INHOUDSOPGAVE

Deel 1 – Wat is sociaal werk?..................................................................................3
1. Sociaal werk inleiden............................................................................................................ 3
1.1 Globale definitie van sociaal werk...................................................................................3
1.2 Het DNA van sociaal werk in vijf krachtlijnen..................................................................7
2. Geschiedenis van het sociaal werk: van de oudheid tot WOI................................................9
2.1 De geschiedenis van het sociaal werk bestuderen: Waarom is dat belangrijk?...............9
2.2 De oudheid (750 v.C. – 500)............................................................................................ 9
2.3 De middeleeuwen (500 – 1500).....................................................................................10
2.4 De nieuwe tijd (1500 – 1789)......................................................................................... 11
2.5 De moderne tijd (1750 – WOI).......................................................................................12
3. Geschiedenis van het sociaal werk: van het interbellum tot nu.........................................15
3.1 Het interbellum (1918 – 1940).......................................................................................15
3.2 De naoorlogse periode (1945 – ±1970).........................................................................15
3.3 De jaren 1960................................................................................................................ 19
3.4 De jaren 1970 tot vandaag............................................................................................20
4. Mensenrechten als referentiekader voor het sociaal werk.................................................23
4.1 De erkenning van mensenrechten.................................................................................23
4.2 Van gunst naar recht: een paradigmashift in het sociaal werk......................................24
5. Actuele ontwikkelingen in het sociaal werk........................................................................27
5.1 Vermaatschappelijking van de zorg...............................................................................27
5.2 Vermarkting van de zorg...............................................................................................31
5.3 Bureaucratisering.......................................................................................................... 32
5.4 Transnationaal sociaal werk.......................................................................................... 33
6. Besluit: Wat is sociaal werk?.............................................................................................. 36
6.1 Spanningsvelden in het sociaal werk: definitie en overzicht..........................................36
6.2 Het spanningsveld tussen individu en samenleving......................................................36
6.3 Het spanningsveld tussen disciplinering en emancipatie..............................................36
6.4 Het spanningsveld tussen privaat en publiek................................................................37
6.5 Het spanningsveld tussen technische en normatieve professionalisering.....................37
6.6 Besluit........................................................................................................................... 38

Deel 2 – Wat doet sociaal werk?............................................................................39
7. Socialeprobleemdefiniëring en lezing van sociale problemen............................................39
7.1 Sociale interventie......................................................................................................... 39
7.2 Proces van socialeprobleemdefiniëring.........................................................................39
7.3 Het analyseschema van Vranken: de lezing van sociale problemen..............................40
8. De drie basismethodieken in het sociaal werk...................................................................43
8.1 Methoden, methodieken en methodisch werken...........................................................43
8.2 Drie basismethodieken.................................................................................................. 43
9. Paradigma’s in het sociaal werk: drie manieren van kijken en handelen............................47
9.1 De drie paradigma’s van Payne.....................................................................................47
9.2 De individueel-reformistische benadering.....................................................................48
9.3 De reflexief-therapauthische benadering......................................................................51
9.4 Sociaal-collectivistische benadering..............................................................................53
10. Besluit: wat doet sociaal werk?........................................................................................56
10.1 De spanningsvelden in het sociaal werk opnieuw bekeken.........................................56
10.2 Navigeren doorheen de spanningsvelden....................................................................56

1

,Extra: samenvattingen.........................................................................................58




2

,DEEL 1 – WAT IS SOCIAAL WERK?
1. SOCIAAL WERK INLEIDEN
Verschillende termen;
- Sociaal werker, sociaal assistent, maatschappelijk werker, maatschappelijk assistent, …
- 1 officiële beschermde beroepstitel = maatschappelijk assistent
 enkel voor mensen met professionele bachelor SW
 niet voor mensen met graduaat, academische bachelor, master, doctor in SW
 titel van belang bij vb. gevangeniswezen of jeugdrechtbank

SW feiten:
- Maatschappelijk assistent = beschermende beroepstitel sinds 12 juni 1945 (door Maria
Baars, senator CVP, huidig CD&V)
- Eerste sociale school, Brussel, 1920
- Vóór 1952: diploma uitgereikt door ministerie van justitie  daarna door departement
onderwijs
- 1e maatschappelijk assistenten ingezet in 1912 door justitie door
kinderbeschermingswet
 huisbezoek bij gezin waarvan rechter oordeelde dat kinderen geplaatst moeten
worden
- Ontstaat VOOR en DOOR vrouwen:
o Vrouwen uit burgerij & adel wilden zichzelf nuttig maken
o Vrouwen uit caritasbeweging (christelijke naastenliefde)
 verklaart waarom 75% van instellingen in Vlaanderen christelijk-katholiek zijn
 verklaart waarom 80% van SW’ers vrouwen zijn
- Maatschappelijk assistent = internationaal wijd verspreid beroep
- SW = knelpuntberoepen sinds 2023


1.1 GLOBALE DEFINITIE VAN SOCIAAL WERK
Moeilijk te definiëren:
- Onlosmakelijk verbonden met samenleving die voortdurend veranderd
- Doorheen jaren verschillende definities ontstaan
 SW = sociaal construct:
o Activiteit die product is van hoe we in een bepaalde tijd in onze samenleving
kijken naar sociale problemen + hoe ze aan te pakken
o Samenlevingen verschillen van elkaar + evolueren doorheen de tijd  invloed op
definitie
- International Federation of Social Workers (IFSW) + International Association of
Schools of Social Work (IASSW):
o Maken om de zoveel decennia nieuwe definitie van SW
o 1957, 1982, 2001, 2014
o Door maatschappelijke verandering: elke definitie heeft beperkte houdbaarheid
+ kritiek

International Federation of Social Workers (IFSW):
- Wereldwijde organisatie voor professioneel SW
- 141 professionele SW-verenigingen, 3 miljoen SW’ers
- Heeft formele consultatieve status bij VN
- Doel: bijdragen aan sociaal rechtvaardige wereld
- Taak: bepalen / beoordelen internationale normen voor SW, definitie SW, beleid dat
resultaten van goede praktijken bevordert
- Definitie:


3

, o IFSW voorziet geen Nederlandstalige versie  want geen Vlaamse
beroepsvereniging
 de Vlaamse Opleidingen Sociaal Werk (VOSW) = overlegorgaan dat
opleidingen SW in Vlaanderen verenigt  heeft Nederlandse vertaling verspreid
(2015)
o Social work is a practice-based profession and an academic discipline that
promotes social change and development, social cohesion, and the
empowerment and liberation of people. Principles of social justice, human rights,
collective responsibility and respect for diversities are central to social work.
Underpinned by theories of social work, social sciences, humanities and
indigenous knowledge, social work engages people and structures to address life
challenges and enhance wellbeing.
o Sociaal werk is een praktijk gebaseerd beroep én een academische discipline die
sociale verandering en ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment en
bevrijding van mensen bevordert. Principes van sociale rechtvaardigheid,
mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid en respect voor diversiteiten
staan centraal in het sociaal werk. Onderbouwd door sociaalwerktheorieën,
sociale wetenschappen, menswetenschappen en inheemse en lokale vormen van
kennis, engageert sociaal werk mensen en structuren om levensuitdagingen en
problemen aan te pakken en WELZIJN te bevorderen.


1.1.1 SOCIAAL WERK ALS EEN PRAKTIJKGEBASEERD BEROEP
SW-veld is breed:
- niet enkel professionals met SW-diploma, ook andere diploma’s
- vb. in Centrum Leerlingenbegeleiding: psychologen, artsen, orthopedagogen


1.1.2 SOCIAAL WERK ALS ACADEMISCHE DISCIPLINE
SW = academische discipline die focust op wetenschappelijke studie van sociale
interventies:
- hoort bij handelingswetenschappen
- SW ontwikkelt SW-theorieën die antwoord zoeken op onderzoeksvragen:
o Bij wie wordt er geïntervenieerd?
o Wanneer wordt er geïntervenieerd?
o Hoe wordt er geïntervenieerd?
o Op welke gronden wordt er geïntervenieerd?
- Doel = welzijn realiseren

Sociale interventies:
- Op individueel niveau (individuele mensen = microniveau) onderzocht
- Op samenlevingsniveau (collectieve structuren = macroniveau) onderzocht

Niet enkel discipline op zich:
- Beroept zich op andere disciplines
 vb. hulpwetenschappen: sociologie, filosofie, recht, economie


1.1.3 VIER DOELEN VAN SOCIAAL WERK
1) Sociale verandering en ontwikkeling
2) Sociale cohesie
3) Empowerment
4) Bevrijding van mensen

Sociale verandering en ontwikkeling:

4

, - Definitie 2001: nadruk op individuele niveau/microniveau
 problemen oplossen bij individuele mensen
- Definitie 2014: ook collectieve/structurele niveau/macroniveau
 kijken meer naar verbanden tussen individuele problemen + sociale context
 m.a.w. kijken naar wisselwerking tussen verschillende niveaus
- Ook mesoniveau / maatschappelijke middenveld:
o jeugdbeweging, OCMW, school, vakbond
o structurele oorzaken aanpakken + sociale verandering
o vb. mensen in armoede:
 microniveau: schuldbemiddeling
 vraag is: is het mogelijk om te leven van een leefloon?
 Macroniveau: proberen tussen te komen op politiek / beleidsniveau

Sociale cohesie:
- Proberen alle mensen in samenleving met elkaar te verbinden
- Vb. SAAMO (Samen Maatschappelijk Opbouwwerk) richt zich op versterken sociale
binding in wijken met diverse bevolkingsgroepen

Empowerment:
- Proces dat individuen, organisaties, gemeenschapen grip doet krijgen op eigen situatie
en omgeving
- Via verwerven van controle, aanscherpen van kritisch bewustzijn, stimuleren
participatie

Bevrijding van mensen:
- Bevrijden uit structuren in samenleving die zorgen voor onderdrukking
- Via reflectie bewust worden van mechanismen van ongelijkheid, discriminatie,
onderdrukking
- Vervolgens kritisch verhouden tot die onrechtvaardige mechanismen


1.1.4 PRINCIPES VAN SOCIAAL WERK
Ethisch referentiekader is richtinggevend binnen beroepspraktijk
 sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid, respect voor
diversiteiten

Sociale rechtvaardigheid:
- Rechtvaardigheid: beginselen op basis waarvan mensen oordelen of handelingen juist of
eerlijk zijn
- Sociale rechtvaardigheid focust meer op wat juiste en eerlijke verhoudingen zijn tussen
individu en samenleving, tussen mens en maatschappij

Mensenrechten:
- Basisrechten, grondrechten, van elk mens waar ook ter wereld
- Vastgelegd door VN in Universele verklaring van de rechten van de mens (UVRM) in
1948
 garandeert iedereen op menswaardig bestaan
 in België vertaald in Wet op de Openbare Centra Maatschappelijk Welzijn uit
1976
- Verder verankerd in Belgische Grondwet van 1994, door sociale grondrechten

Collectieve verantwoordelijkheid:
- SW’ers zijn zich bewust van rol die overheid speelt in welzijn van burgers
- Werken aan welzijn = niet enkel taak van maatschappelijk middenveld + gemeenschap
 cruciale rol voor overheid
5