Samenvatting Sociologie - Pascal Roskam (12/20)

Inhoudsopgave
Sociologie – Handboek Sociologische Verbeelding Als Kracht.......................................3

D1 - Het Vizier........................................................................................................... 3
H0 - Inleiding (p. 23-24)...................................................................................................................3
H1 - Wat bestudeert de sociologie? (p. 25-47)................................................................................3
1. Het sociale als morele kwaliteit + 2. Het sociale als feitelijkheid.............................................3
3. Sociale constructie: het actor-perspectief................................................................................4
4. Actoranalyse van het sociale....................................................................................................5
5. Sociale bepaaldheid: sociaal systeemperspectief....................................................................6
H2 - Gelaagdheid van de sociale context (p. 49-79).......................................................................9
1. Systemen als analyse én inteverntiekader...............................................................................9
2. Niveaus van analyse én interventie: micro, meso, macro........................................................9
3. Sociologisch denken op verschillende analyseniveaus: toepassingen...................................10
4. Ecologische en atomische denkfouten...................................................................................12
H3 - Sociologie is een wetenschap (p. 65-79)...............................................................................13
1. Ontstaan van sociologie als wetenschap................................................................................13
2. Soorten kennis: geloof, wijsheid en wetenschap....................................................................13
3. Evoluties in menswetenschappelijk denken...........................................................................15
4. Toepassen van menswetenschappen = Sociale technologie?................................................15
5. Sociologische vragen en sociale problemen...........................................................................15

D2 De Lenzen.......................................................................................................... 17
H0- Inleiding (p. 83-85)..................................................................................................................17
H1 - Sociale structuur (p. 85-115).................................................................................................17
1. Sociale actoren en sociale posities.........................................................................................17
2. Sociale relaties........................................................................................................................18
3. Structuren: sociale netwerken en sociale groeperingen.........................................................19
4. Macht......................................................................................................................................21
5. Sociale ongelijkheid, sociale stratificatie en sociale mobiliteit...............................................22
H2 - Sociale cultuur (p. 117-165)...................................................................................................25
1. Inleiding..................................................................................................................................25
2. Componenten van cultuur......................................................................................................26
3. Cultuur als gedeeld betekeniskader: waarden en normen.....................................................27
4. Sociale rollen...........................................................................................................................29
5. Socialisatie..............................................................................................................................32
6. Diversiteit................................................................................................................................34
7. Cultural & structural lag..........................................................................................................36
H3 - Institutionalisering en instituties (p. 167-189).......................................................................36
1. Institutionalisering (proces)  instituties (resultaat).................................................................36
2. Reïficatie, institutionele discriminatie.....................................................................................37
3. Voorbeelden Instituties...........................................................................................................38

D3 Stromingen binnen de sociologie.........................................................................44
H0 - Inleiding (p. 193-198).............................................................................................................44
1

, H1 - Symbolisch interactionisme (p. 199-219)..............................................................................46
1. Inleiding (actor – consensus)..................................................................................................46
2. George Herbert Mead.............................................................................................................46
3. Herbert Blumer.......................................................................................................................47
4. Erving Goffman.......................................................................................................................47
5. Howard Becker........................................................................................................................49
H2 - Sociale ruiltheorie (p. 221-238).............................................................................................51
1. De sociale ruiltheorie (actor – conflict)...................................................................................51
2. Belangrijke vertegenwoordigers.............................................................................................51
3. Toepassingen op microniveau................................................................................................52
4. Solidariteit en ruil op macroniveau.........................................................................................53
5. Uitdagingen en aanvullingen op de sociale ruiltheorie...........................................................53
H3 - Conflictsociologie (p. 239-256)..............................................................................................54
1. Inleiding (systeem – conflict)..................................................................................................54
2. Karl Marx (1818-1883)............................................................................................................54
3. Conflictsociologie na Marx......................................................................................................55
H4 - Structureel-functionalisme (p. 257-279)................................................................................57
1. Inleiding (systeem – consensus).............................................................................................57
2. Oorsprong van het functionalisme..........................................................................................57
3. Emile Durkheim.......................................................................................................................57
4. Robert Merton.........................................................................................................................58
5. Talcott Parsons.......................................................................................................................58

Extra: Gastles Dominique Willaert............................................................................ 60




2

,SOCIOLOGIE – HANDBOEK SOCIOLOGISCHE VERBEELDING ALS KRACHT
D1 - HET VIZIER
H0 - INLEIDING (P. 23-24)
Wat is sociologie:
- Studie / (mens)wetenschap van mens en maatschappij
- Doel? Begrijpen hoe het samenleven en een samenleving werken
 metafoor: het ‘sociale’ is voor een mens, wat water is voor een vis
- Relatief jonge wetenschap:
o eind 19e eeuw
o ontstaan na Franse Revolutie (1789) onder invloed van
verlichtingsdenken

Wie wordt beschouwd als de vader van de sociologie?
Wie waren die drie andere grondleggers van de sociologie?
- Auguste Comte (1798 - 1857)
- Andere grondleggers:
o Karl Marx (1818 - 1883)
o Emile Durkheim (1858 - 1917)
o Max Weber (1864 - 1920)

Hoe benoemde de Auguste Comte de sociologie aanvankelijk? Waarom?
- Sociologie = sociale fysica
 studie van samenleving moet net zo wetenschappelijk, systematisch zijn als fysica
(positivistische methode = observatie, meting, verbanden zoeken)
- ambitie: de wetten van de samenleving blootleggen zoals de natuurwetenschappen


H1 - WAT BESTUDEERT DE SOCIOLOGIE? (P. 25-47)
1. HET SOCIALE ALS MORELE KWALITEIT + 2. HET SOCIALE ALS
FEITELIJKHEID
Wat is het verschil tussen het ‘sociale als morele kwaliteit’ en het ‘sociale als
feitelijkheid’?
Wat bedoelt Emile Durkheim met ‘sociale feiten’?
Wat is circulaire causaliteit?
Sociologie bestudeert het ‘sociale’: 2 dimensies:
- Morele kwaliteit:
o Normatief / ethisch
o Zegt iets over hoe we zouden moeten handelen (goed / slecht)
o Vb. we dienen ons sociaal te gedragen
o Vb. verkeersregels als morele kwaliteit:
 Hoe je omgaat met verkeersregels kan morele lading krijgen
 Vb. iemand die iemand voorlaat wordt “sociaal” genoemd
 Vb. iemand die agressief rijdt wordt “asociaal” genoemd
o Horizontale dimensie:
 Één-op-één-moraal = relaties tussen mensen / interacties
 Besef dat eigen gedrag anderen beïnvloedt
 Morele kwaliteiten = empathie, liefdadigheid
o Verticale dimensie:
 Sociale systeem zorgt voor gemeenschap

3

,  Wat één-op-één-verbondenheid overstijgt
 Morele kwaliteiten = sociale rechtvaardigheid, solidariteit
- Feitelijkheid (hetgeen wat sociologie bestudeert):
o Sociaal feit is een waarneembaar sociaal verschijnsel (gaat niet over goed / slecht)
o Sociale feiten = objectieve krachten, normen, structuren die ons leven sturen
o Vb. verkeersregels als sociale feitelijkheid:
 Bestaan verkeersregels = sociaal feit
 Collectieve afspraken die samenleving vastlegt
 Regels negeren? Regels blijven bestaan / hebben effect
o Horizontale dimensie:
 actor/agency
 gekenmerkt door het sociaal handelen
o Verticale dimensie:
 systeem/structuur
 context en resultaat van het sociaal handelen
o Circulaire causaliteit:
 via continue interactie maken we tegelijk onze context + worden we door de
context bepaald
 horizontale en verticale component beïnvloeden elkaar dus onderling
 daarom is sociale feitelijkheid niet te herleiden tot enkel actor of enkel
systeem

Wat bedoelen we met 'actorperspectief'?
Wat bedoelen we met 'systeemperspectief'?
sociologie bestuderen vanuit:
- Actorperspectief:
o onderzoeken de sociale constructie van sociale werkelijkheid
o Agency (Actor)-theorieën
o Weber, Thomas, Merton, Cooley
- Systeemperspectief:
o onderzoeken sociale bepaaldheid door na te gaan hoe een bepaald systeem het
sociaal handelen beïnvloedt
o Structure (Systeem)-theorieën
o Durkheim, Wilkinson & Pickett, Merton


3. SOCIALE CONSTRUCTIE: HET ACTOR-PERSPECTIEF
Wat is het verschil tussen gedrag en sociaal handelen?
Wat bedoelt Max Weber met 'verstehende' sociologie?
Max Weber werkte in zijn theorieën vaak met ‘ideaaltypes’. Wat wordt daarmee
bedoeld?
Welke vier categorieën van sociaal handelen ontwikkelde Weber? Waarvoor staat elke
categorie? Geef aan de hand van aangereikte voorbeelden aan over welk soort
handelen het gaat.
Max Weber:
- sociaal handelen = het zinvol betrokken zijn op anderen
- handelen is sociaal wanneer de actor (o.b.v. subjectieve betekenis die hij aan handelen
toekent) rekening houdt met het gedrag van anderen + daardoor wordt beïnvloedt
- sociaal handelen verschilt van gedrag  sociaal handelen kan gericht zijn op verleden,
heden, toekomst

4

, - werkt met verstehende sociologie = sociologen hun taak om sociaal handelen te
begrijpen (niet alleen kijken)
- ontwikkelde typologie van sociaal handelen: 4 ideaaltypes:
 ideaaltype: komen in deze zuivere vorm nooit voor in de werkelijkheid
1. affectief sociaal handelen:
a. steunt op emotie + onbewust + niet-rationeel  pure uiting van emotie
b. vb. student haalt onverwachts goede punten en omhelst spontaan zijn vriend die
naast hem staat
2. traditioneel sociaal handelen:
a. steunt op gewoonte/traditie
b. grotendeels onbewust: we doen het omdat het zo hoort, we het zo geleerd
hebben
c. vb. huwen voor de kerk, etiquette, beleefdheidsregels
3. doelrationeel handelen:
a. handelen met het oog op het bereiken van een doel
b. vb. student maakt strikt studieplan en studeert aantal uren per dag met als doel
hoge cijfers te halen
4. waarderationeel handelen:
a. handelen gebaseerd op ethische, religieuze of sociale waarden
b. vb. arts die gratis medische zorg verleent aan kansarme patiënten (ethisch)

4. ACTORANALYSE VAN HET SOCIALE
Wat zijn perverse effecten? En kan je deze herkennen/benoemen in aangereikte
voorbeelden?
4 sociologische theorieën/concepten o.b.v. actorperspectief:
1. Thomas-theorema (W.I. Thomas)
a. ‘If people define situations as real, they are real in their consequences”
b. om interacties te begrijpen moeten we de realiteit én de interpretaties van de
realiteit begrijpen
2. selffulfilling prophecy – self-denying prophecy (Merton)
a. je gaat je gedragen naar de (mis)opvattingen die in de samenleving bestaat over je
b. vb. ouderen: stereotype = ouderen zijn fysiek kwetsbaar
 internaliseren = ik word fysiek steeds kwetsbaarder
 verwachting = ik moet oppassen met fysieke activiteiten, want ik ben kwetsbaar
 gedrag = het is beter als ik fysieke (uitdagende) activiteiten oversla
 stereotype = ouderen zijn fysiek kwetsbaar  …  …
3. het zelfbeeld als sociaal construct – the looking-glass self (Cooley)
a. we ontwikkelen ons zelfbeeld o.b.v. het internaliseren van reacties van anderen op
ons
b. we vragen ons voortdurend af hoe wij er in de ogen van anderen uitzien + hoe we
zullen worden beoordeeld
c. vb. kind dat complimenten krijgt van ouders:
i. kind krijgt regelmatig complimenten van zijn ouders voor goede
schoolprestaties/sociaal gedrag
 kind ontwikkelt positief zelfbeeld, omdat hij denkt dat zijn ouders hem
verantwoordelijk vinden
ii. kind krijgt vaak kritiek van ouders, voelt zich niet goed genoeg voor zijn
ouders
 kind ontwikkelt negatief zelfbeeld
4. perverse effecten – o.a. Mattheuseffect (Merton)

5