HET STRAFRECHT
Juridische situering
Materieel strafrecht Formeel strafrecht
ALGEMEEN PROCEDUREREGELS
o VT Strafvordering & complementaire o Strafprocesrecht
wetten o Strafvordering
o Toepassing materieel strafrecht
BIJZONDER
o Bijzondere wetten
Materieel internationaal strafrecht
= Manier waarop iemand vervolgt moet worden die zich schuldig maakt aan een
internationaal misdrijf
Procedureel internationaal strafrecht
= Regelt de manier waarop dat er internationaal kan samengewerkt worden
MATERIEEL STRAFRECHT
Algemeen strafrecht Bijzonder strafrecht
o Omschrijving strafbare gedraging o Misdrijf – gedragsomschrijving specifiek
(misdrijf) misdrijf
o Straf – oplijsting straftypes o Straf – straf voor specifiek misdrijf
o Dader – onderscheid natuurlijke en o Dader – voorwaarden bij specifiek misdrijf
rechtspersonen
o Voorwaarden om straffen op te leggen
Scharnierartikel
o Vroeger: art. 100 (oud) Sw.
Als een bijzondere wetgeving niets zegt, dan is heel boek 1 van toepassing, behalve
de regels over deelneming en verzachtende omstandigheden
o Nu: art. 77 (nieuw) Sw.
Alles van boek 1 in boek 2 toepassen, tenzij wet anders bepaald
o Kritiek
Nu veel artikels toevoegen wanneer men niet wilt dat dit artikel geldt
Functies en achtergronden
Jagers- o Egaliteit = iedereen gelijkwaardig
verzamelaars o Stabiliteit
o Kleine groepen ➛ conflicten vermijden & vreedzaam
o Schaamte & schuld als rem
o Geen behoefte aan strafrecht
Landbouwers o Heterogeniteit en rust
o Grotere groepen ➛ nood aan één pion vanboven
o Geen remmen door relaties
o Tussenkomst van het strafrecht
Geweld beperken en beheersen
(Overheids)geweld toelaten
Zowel beperken als toelaten van geweld
Archaïsch o Geen strafrecht
o Talio-recht (oog om oog, tand om tand)
1
, o Recht om conflict op te lessen in eigen handen nemen ➛ private
aangelegenheid
o Vergelding & verzoeking
o Geen proportionaliteit ➛ wraak
Middeleeuwe o Overheid als bemiddelaar
n Compositio = bloedgeld waarmee je wraak afkoopt (van de
familie die je gekwetst hebt)
s Voorloper schadevergoeding
Fredus = vredegeld: vergoeding vorst voor schade door
verstoren van vrede
s Voorloper geldboete
o Reageren op misdrijf geen private aangelegenheid ➛ publiek recht
(relatie burger-overheid)
o Rondreizende rechters ➛ enquête du pays
o Passieve rechter
o Infamia procedure
Status van een persoon is doorslaggevend
o Irrationele bewijsvoering
o Bewijzen van schuld en onschuld
o Inquisitoire strafproces bij ernstige misdrijven
Actieve rechter – waarheidsvinding
Godsbewijzen verboden ➛ meer humanere en eerlijkere
procedure
Infamia vervangen door waarheidsvinding
Overmatige focus op bekentenis
Verlichting o Weg met willekeur, wrede onderzoeksmethoden & wrede/ongelijke
straffen
o Montesquieu – trias politica
o Locke & Rousseau – sociaal contract
o Magna Charta ➛ legaliteit, proportionaliteit & subsidiariteit
o Franse revolutie, revolutionair strafrecht
Alles neerpennen in regels in een wetboek
Code Lepeletier
Code Merlin
Code pénal (strafvork, legaliteit)
Vandaag o Inrichting jury
o Herziening wetboeken
o Ontwerp Haus & Nypels
Strafrechtsgeschiedenis & strafrechtstheorie
Klassieke leer o Daad- en schuldstrafrecht
o Vrij-denkend mens
o Nullum crimen sine culpa
o Straf staat vast (legaliteitsbeginsel)
o Ernst feiten
o Vergelding – algemene preventie – bijzondere preventie
Sociaal o Dader- en gevaarstrafrecht
verweer o Gedetermineerde mens
o Bescherming maatschappij
o Genezen staat centraal
2
, o Ante delictum = voor het misdrijf tussenkomen
o Straf moet je ad hoc doen & achteraf pas vaststellen
o Gevaarlijkheid dader
o Legaliteitsbeginsel
o Bijzondere preventie – resocialisatie
Nieuw sociaal o Tweesporenstelsel
verweer o Terugkeer naar legaliteit
o Ernst misdrijf bepaald door schuld dader
o Logica klassieke leer (schade) & sociaal verweer (evenwaardige
gevaarlijkheid dader)
o Strafvorken, individualisering
o Vergelding – algemene preventie – bijzondere preventie – resocialisatie
Postmodern o Nieuw realisme
strafrecht Legaliteit & proportionaliteit op de helling
o Absolutionisme
Strafrecht in zijn totaliteit afschaffen
o Due process
Gebrek aan procedurele waarborgen als tegengewicht voor
beoordelingsvrijheid van de rechter
o Justice
Repenalisering
Strengere straffen
Strafuitvoering tot strafeinde
Zero tolerance
3
Juridische situering
Materieel strafrecht Formeel strafrecht
ALGEMEEN PROCEDUREREGELS
o VT Strafvordering & complementaire o Strafprocesrecht
wetten o Strafvordering
o Toepassing materieel strafrecht
BIJZONDER
o Bijzondere wetten
Materieel internationaal strafrecht
= Manier waarop iemand vervolgt moet worden die zich schuldig maakt aan een
internationaal misdrijf
Procedureel internationaal strafrecht
= Regelt de manier waarop dat er internationaal kan samengewerkt worden
MATERIEEL STRAFRECHT
Algemeen strafrecht Bijzonder strafrecht
o Omschrijving strafbare gedraging o Misdrijf – gedragsomschrijving specifiek
(misdrijf) misdrijf
o Straf – oplijsting straftypes o Straf – straf voor specifiek misdrijf
o Dader – onderscheid natuurlijke en o Dader – voorwaarden bij specifiek misdrijf
rechtspersonen
o Voorwaarden om straffen op te leggen
Scharnierartikel
o Vroeger: art. 100 (oud) Sw.
Als een bijzondere wetgeving niets zegt, dan is heel boek 1 van toepassing, behalve
de regels over deelneming en verzachtende omstandigheden
o Nu: art. 77 (nieuw) Sw.
Alles van boek 1 in boek 2 toepassen, tenzij wet anders bepaald
o Kritiek
Nu veel artikels toevoegen wanneer men niet wilt dat dit artikel geldt
Functies en achtergronden
Jagers- o Egaliteit = iedereen gelijkwaardig
verzamelaars o Stabiliteit
o Kleine groepen ➛ conflicten vermijden & vreedzaam
o Schaamte & schuld als rem
o Geen behoefte aan strafrecht
Landbouwers o Heterogeniteit en rust
o Grotere groepen ➛ nood aan één pion vanboven
o Geen remmen door relaties
o Tussenkomst van het strafrecht
Geweld beperken en beheersen
(Overheids)geweld toelaten
Zowel beperken als toelaten van geweld
Archaïsch o Geen strafrecht
o Talio-recht (oog om oog, tand om tand)
1
, o Recht om conflict op te lessen in eigen handen nemen ➛ private
aangelegenheid
o Vergelding & verzoeking
o Geen proportionaliteit ➛ wraak
Middeleeuwe o Overheid als bemiddelaar
n Compositio = bloedgeld waarmee je wraak afkoopt (van de
familie die je gekwetst hebt)
s Voorloper schadevergoeding
Fredus = vredegeld: vergoeding vorst voor schade door
verstoren van vrede
s Voorloper geldboete
o Reageren op misdrijf geen private aangelegenheid ➛ publiek recht
(relatie burger-overheid)
o Rondreizende rechters ➛ enquête du pays
o Passieve rechter
o Infamia procedure
Status van een persoon is doorslaggevend
o Irrationele bewijsvoering
o Bewijzen van schuld en onschuld
o Inquisitoire strafproces bij ernstige misdrijven
Actieve rechter – waarheidsvinding
Godsbewijzen verboden ➛ meer humanere en eerlijkere
procedure
Infamia vervangen door waarheidsvinding
Overmatige focus op bekentenis
Verlichting o Weg met willekeur, wrede onderzoeksmethoden & wrede/ongelijke
straffen
o Montesquieu – trias politica
o Locke & Rousseau – sociaal contract
o Magna Charta ➛ legaliteit, proportionaliteit & subsidiariteit
o Franse revolutie, revolutionair strafrecht
Alles neerpennen in regels in een wetboek
Code Lepeletier
Code Merlin
Code pénal (strafvork, legaliteit)
Vandaag o Inrichting jury
o Herziening wetboeken
o Ontwerp Haus & Nypels
Strafrechtsgeschiedenis & strafrechtstheorie
Klassieke leer o Daad- en schuldstrafrecht
o Vrij-denkend mens
o Nullum crimen sine culpa
o Straf staat vast (legaliteitsbeginsel)
o Ernst feiten
o Vergelding – algemene preventie – bijzondere preventie
Sociaal o Dader- en gevaarstrafrecht
verweer o Gedetermineerde mens
o Bescherming maatschappij
o Genezen staat centraal
2
, o Ante delictum = voor het misdrijf tussenkomen
o Straf moet je ad hoc doen & achteraf pas vaststellen
o Gevaarlijkheid dader
o Legaliteitsbeginsel
o Bijzondere preventie – resocialisatie
Nieuw sociaal o Tweesporenstelsel
verweer o Terugkeer naar legaliteit
o Ernst misdrijf bepaald door schuld dader
o Logica klassieke leer (schade) & sociaal verweer (evenwaardige
gevaarlijkheid dader)
o Strafvorken, individualisering
o Vergelding – algemene preventie – bijzondere preventie – resocialisatie
Postmodern o Nieuw realisme
strafrecht Legaliteit & proportionaliteit op de helling
o Absolutionisme
Strafrecht in zijn totaliteit afschaffen
o Due process
Gebrek aan procedurele waarborgen als tegengewicht voor
beoordelingsvrijheid van de rechter
o Justice
Repenalisering
Strengere straffen
Strafuitvoering tot strafeinde
Zero tolerance
3
