lOMoARcPSD|10522204
0 Inleiding
• Reflectie over RECHT – ETHIEK – MORAAL
o RECHT: rechtsregels of wetgeving, geheel van gedragsregels die bedoelt zijn om een
maatschappij te ordenen, en die afdwingbaar zijn. Recht afdwingen? Bij de RB, dit
zijn de instellingen die de rechtelijke macht die bevoegd zijn om de burgers/
onderneming die zijn recht wil afdwingen, te gaan aftoetsen, en waar dan een
beslissing genomen wordt o.b.v. die wetgeving.
o ETHIEK: ethisch bankieren, ethisch ondernemen etc : betekent = er wordt
gereflecteerd, over hetgeen dat je doet
Dit stramien wordt toegepast binnen de ethiek :
1. je stelt u een bepaalt doel,
2. je gaat nadenken over de middelen om het doel te bereiken,
3. middel kiezen met de minst mogelijke schade
bv. spin op u kot, hoe? Insecticide?, pantoffel nemen? Boomblad?
WOII - Naziwetgeving leidt tot dehumanisering (niet ethisch)
o MORAAL: “wat is goed, en wat is kwaad”
1. Individu elk ons eigen geweten/ waarden en normen
2. Maatschappij
Bv. doodstraf, euthanasiewet (2002) – minderjarigen nu ook dit recht,
abortus uit Sw gehaald, toegelaten onder bepaalde voorwaarden, personen
en familierecht (visie echtscheiding: code civile, gekoppeld aan schuldvraag
nu verworpen, wat rechter moet nakijken? onmogelijke verdere
huisvordering te voeren), holibihuwelijk/ adoptie, overspel (je moet trouw
zijn aan huwelijkspartner – bij wettelijk samenwonen geen verplichting om
trouw te zijn) vroeger in strafrecht = publiekrecht (= altijd recht dat een
orde wil creëren in de maatschappij), nu privaatrecht, uit strafrecht gehaald,
alimentatie (vergoeding na echtscheiding aan de andere partner of degene
geen eigen inkomen heeft, maar sws aan de kinderen vh gezin) was
privaat, maar nu publiek recht
• Recht is een menswetenschap gebaseerd op de waarden van de Verplichting en op de ratio
= geen exacte wetenschap (chemie of wiskunde),
Verlichting: komaf maken met bijgeloof onze rechtstaat is daarop gebaseerd.
• Waarom filosofie, psychologie, sociologie en geschiedenis de hoeksteken vormen van het
RECHT
Filosofie: nadenken, de zin van bepaalde rechtsregels
Psychologie: goede advocaat, een juridisch conflict (aanvoelen, empatgie)
Sociologie: inzicht in de diverse lagen vd bevolking
Geschiedenis: achtergrond code civile
, lOMoARcPSD|10522204
• Korte historiek van het Burgerlijk Wetboek of de Code Civil in België (1804)
o Code civil = code napoleon (synoniem)
o Na de Franse revolutie van 1789 : elke burger zou gelijke rechten krijgen : wij
hadden echter een GEEN GELIJKE rechtenmaatschappij, de standenmaatschappij
o De eerste tien jaar van een revolutie zijn spectaculair, alles veranderd
o Napoleon in 1800, aan de macht om orde in zaken te zetten, hij schreef de code civil
= een mengeling van het romeins recht en een combinatie van een aantal
revolutionaire rechten en kerkelijke rechten
o Het idee was: rechtszekerheid geven aan de burgers ! Iedereen wordt geacht om de
rechten te kennen
1789 1800 1804 1830 1850 1870 1900 1950 1960 1986 2000
- 1789 Franse Revolutie = einde van een standenmaatschappij (afschaffing adel, burgerij,
handelsklasse) ancien regime, men krijgt revolutie in een land op het moment dat de
middenklasse het heel slecht heeft (hongersnood, daarna in opstand) “gelijkheid,
broederlijkheid en vrijheid”
o Oude systeem verworpen, vanaf dan iedere burger zelfde rechten had
o MAAR 2 categoriën die die rechten niet hadden
1. Enkel voor mannen, vrouw duppe Romeinse recht “elke vrouw is
gehoorzaamheid verschuldigd aan haar man” leidde in 19de eeuw tot
emancipatiebeweging vd vrouw,
2. “Loonwerker totale gehoorzaamheid verschuldigd aan zijn baas”
- 1800 Napoleon
- 1804 : invoering Code Civil in FR : Franse wetboek is in België overgenomen en wij hebben
ons daar verder op gebaseerd “revolutionair”
- Ontstaan België : 1830/31 Code Civile overgenomen
- Industriële revolutie (begin fabrieken, ontstaan arbeiders) : 1850 begin in BELGIE : hij
begon eerder, maar in Engeland
- 1870/80: stakingen, mensen verzet tegen mensonwaardige omstandigheden, vakbonden
ontstaan
- Ontstaan sociale wetgeving/sociaal recht : 1900 : met sociale zekerheid, bijstand,
OCMW’s : was de basis van onze welvaartmaatschappij/ staat niet in Amerika
(Obamacarewet = ziekteverzekeringswet = verworpen)
- 1914-1918 WOI
- 1940-1945 WOII
- Ontstaan stemrecht voor vrouwen : 1948 : we waren het laatste land van Europa !
- 1950: rechten vd mens (ontstaan Europa), beginnend Europese gemeenschap kolen en
staal naar Europese economische gemeenschap Europese gemeenschap
momenteel EU (Europese wetten = verordeningen en richtlijnen) interne macht: vrij
verkeer goederen, personen en kapitaal
- Europees verdrag vd rechten vd mens: als een Belgische burger vindt, dat hij niet
voldoende bescherming krijgt uit de Belgische grondwet maar wel in EVRM kan hij zich
wenden Hof ter Straatsburg indien burger gelijk krijgt, zal België zijn wetgeving moeten
aanpassen (bv. wettelijke en onwettelijke kinderen erfrecht) “België discrimineert
kinderen” of kinderen geboren door donor, mogen niet weten wat de kenmerken zijn van
zijn donor (meer rechten donor dan kind) = 26 sept
, lOMoARcPSD|10522204
- 1960 : Technologische revolutie : invoer van huishoudstoestellen (wasmachines,
stofzuiger), vrouwen op arbeidsmarkt konden werken vanaf nu
- The Golden Sixties : inspiratie van de Amerikanen die ons toen zijn komen bevrijden : tot
dan : vrouw was huisvrouw… had geen economisch statuut !
- Ontstaan van de EEG : Europese economische gemeenschap : 1958 : toen kwam de EG :
Europese Gemeenschap
- 1973 : oliecrisis : er waren toen ookal autoloze zondag en lichten op autostrades uitgedaan
worden om te besparen
- Heeft geleid tot : zware werkloosheid in de jaren 80 (1980)
- 1986 : Chernobyl (Russische kernramp) hierdoor is de milieuwetgeving gekomen !!!!
- 1989 : val van de muur : De Oost-Europese landen komen bij de EG
- De jaren 90 : computers werden ingevoerd, bakken van gsm’s ingevoerd : DOORBRAAK
jaren 95 : jaren 90 3e revolutie : digitale revolutie !
- De zaak Dutroux : 1996 : vanaf toen, heel andere visie over zulke misdrijven
- Invoering van de euro : 1999 – verdrag van Versailles = vrede
- 2001 : 9/11
- 2007 : smartphone ingevoerd
- Economische crisis : 2008 (bankencrisis)
- Coronacrisis : 2020
• 2 kenmerken : positivistisch want alleen de wet is bindend en vernieuwend want iedere
burger kan eigendom verwerven en kan vrij contracten afsluiten
o Positivistisch: de wet is bindend en gebonden aan iedereen
o De twee grote vernieuwingen zijn:
- Elke burger kan vrij contracten afsluiten : de contractuele vrijheid : Iedereen
kon kapitaal ontlenen, huren,…
- Eigendomsrecht: iedereen heeft recht op eigendom
- = begin kapitalistisch systeem (moderne staat), waarbij iedereen iets kan kopen,
verkopen, …
Uniek: eigendom verwerven kinderen kunnen ervan per generatie
bezittingen kunt opbouwen
• Maar discriminatie van de arbeider en de vrouw
• Emancipatiebewegingen voor beide groepen leidt enerzijds tot het sociaal recht en
anderzijds tot het stemrecht voor de vrouw (1948)
• Evolutie van de mens als rationeel wezen(1800) naar maatschappelijk wezen (21ste eeuw)
• Evolutie van de onschendbaarheid van private eigendom naar meer en meer tussenkomst
van de overheid
• Wet
• Rechtspraak
• Rechtsleer
• Gewoonte
• Algemeen rechtsbeginsel
, lOMoARcPSD|10522204
• Verbintenissen- en contractenrecht = de moeder van het privaat recht
• Wie zijn de actoren?
- Natuurlijke personen: wij, van vlees en bloed, met een eigen vermogen en identiteit
- Rechtspersoon: een juridische, abstracte, fictieve persoon (uitgevonden door het
recht, wij zijn concreet (je kan ons vastpakken) itt abstract (het is een creatie, gemaakt
door een oprichtingsakte, neerlegging bij de griffie en een publicatie in het BsB) )
• Een verbintenis is niet altijd een contract maar een contract is altijd een verbintenis
• Verbintenissen zijn ruimer dan contracten
• Contract : Ontstaat doelbewust, om iets te creëren, staan in het Wetboek
• Verbintenissen uit overeenkomsten
• Verbintenissen uit onrechtmatige daad (art. 1382 BW)
= maak je een fout en veroorzaak je daar schade bij dan moet je dat oplossen.
• Fout – schade en causaal of oorzakelijk verband
• Iets doen of iets nalaten
• Toepassingsgebied : jezelf, kinderen, werknemers, dieren en zaken
1 Algemene principes van het contractenrecht
• De vrije wil behoort tot één van de fundamentele vrijheden en is van openbare orde maar
contractuele vrijheid is dikwijls maar een fictie!
• Absoluut kenmerk van de contractuele vrijheid : (2)
- Het mag niet tegen de OPENBARE ORDE & Goede zeden zijn , wat zijn dat ?
- De Pol, sociale en juridische grondslagen van een maatschappij en die bepalen de openbare
orde ervan, iemand die een monikini, bikini, … Draagt
- DWINGEND RECHT = impératief recht tegenover aanvullend recht
- Dwingend recht/dwingende wetgeving : één contractpartij moet beschermd worden want deze
is zwakker vb
• Wilsovereenstemming/toestemming/consensus is de grondslag van een contract
• Wat indien de verklaarde wil (wat heb je geschreven/ gezegd) afwijkt van de werkelijke
wil/interne wil (wat is u onderlinge echte bedoeling bij afsluiten vh contract) ?
Indien er discrepantie is (afwijken van wat je echt bedoelt, en hebt verklaard) dan kan de rechter, bij het
beoordelen vh contract enkel rekening houdt met de werkelijke wil, niet met de verklaarde wil!
Grenzen aan de contractuele vrijheid :basis
• Overeenkomsten mogen geen afbreuk doen aan de openbare orde en de goede zeden
• Openbare orde: juridische, politieke, economische, sociale grondslagen/fundamenten vd
maatschappij (ook moraal vh moment id maatschappij)
• Het begrip openbare orde en goede zeden staat niet vast, verschillend met de jaren,
evolueert naarmate de moraal/ waarden en normen id maatschappij evolueren - Vb: drugs,
vorige eeuw, waar men als vrouw gekleed naar het strand moest gaan, en de evolutie naar
een badpak
• Overeenkomsten mogen ook niet afwijken van dwingend recht
• Arbeidsrecht, huurwetgeving, consumentenkoop - Burgerlijk recht – aanvullend recht (je
mag ervan afwijken) - Dwingend recht – mag je niet van afwijken
• Beperkingen als gevolg van andermans vrijheden, grondrechten of belangen
• Ongelijke positie van contractpartijen
• Toepassing van het evenredigheidsbeginsel
0 Inleiding
• Reflectie over RECHT – ETHIEK – MORAAL
o RECHT: rechtsregels of wetgeving, geheel van gedragsregels die bedoelt zijn om een
maatschappij te ordenen, en die afdwingbaar zijn. Recht afdwingen? Bij de RB, dit
zijn de instellingen die de rechtelijke macht die bevoegd zijn om de burgers/
onderneming die zijn recht wil afdwingen, te gaan aftoetsen, en waar dan een
beslissing genomen wordt o.b.v. die wetgeving.
o ETHIEK: ethisch bankieren, ethisch ondernemen etc : betekent = er wordt
gereflecteerd, over hetgeen dat je doet
Dit stramien wordt toegepast binnen de ethiek :
1. je stelt u een bepaalt doel,
2. je gaat nadenken over de middelen om het doel te bereiken,
3. middel kiezen met de minst mogelijke schade
bv. spin op u kot, hoe? Insecticide?, pantoffel nemen? Boomblad?
WOII - Naziwetgeving leidt tot dehumanisering (niet ethisch)
o MORAAL: “wat is goed, en wat is kwaad”
1. Individu elk ons eigen geweten/ waarden en normen
2. Maatschappij
Bv. doodstraf, euthanasiewet (2002) – minderjarigen nu ook dit recht,
abortus uit Sw gehaald, toegelaten onder bepaalde voorwaarden, personen
en familierecht (visie echtscheiding: code civile, gekoppeld aan schuldvraag
nu verworpen, wat rechter moet nakijken? onmogelijke verdere
huisvordering te voeren), holibihuwelijk/ adoptie, overspel (je moet trouw
zijn aan huwelijkspartner – bij wettelijk samenwonen geen verplichting om
trouw te zijn) vroeger in strafrecht = publiekrecht (= altijd recht dat een
orde wil creëren in de maatschappij), nu privaatrecht, uit strafrecht gehaald,
alimentatie (vergoeding na echtscheiding aan de andere partner of degene
geen eigen inkomen heeft, maar sws aan de kinderen vh gezin) was
privaat, maar nu publiek recht
• Recht is een menswetenschap gebaseerd op de waarden van de Verplichting en op de ratio
= geen exacte wetenschap (chemie of wiskunde),
Verlichting: komaf maken met bijgeloof onze rechtstaat is daarop gebaseerd.
• Waarom filosofie, psychologie, sociologie en geschiedenis de hoeksteken vormen van het
RECHT
Filosofie: nadenken, de zin van bepaalde rechtsregels
Psychologie: goede advocaat, een juridisch conflict (aanvoelen, empatgie)
Sociologie: inzicht in de diverse lagen vd bevolking
Geschiedenis: achtergrond code civile
, lOMoARcPSD|10522204
• Korte historiek van het Burgerlijk Wetboek of de Code Civil in België (1804)
o Code civil = code napoleon (synoniem)
o Na de Franse revolutie van 1789 : elke burger zou gelijke rechten krijgen : wij
hadden echter een GEEN GELIJKE rechtenmaatschappij, de standenmaatschappij
o De eerste tien jaar van een revolutie zijn spectaculair, alles veranderd
o Napoleon in 1800, aan de macht om orde in zaken te zetten, hij schreef de code civil
= een mengeling van het romeins recht en een combinatie van een aantal
revolutionaire rechten en kerkelijke rechten
o Het idee was: rechtszekerheid geven aan de burgers ! Iedereen wordt geacht om de
rechten te kennen
1789 1800 1804 1830 1850 1870 1900 1950 1960 1986 2000
- 1789 Franse Revolutie = einde van een standenmaatschappij (afschaffing adel, burgerij,
handelsklasse) ancien regime, men krijgt revolutie in een land op het moment dat de
middenklasse het heel slecht heeft (hongersnood, daarna in opstand) “gelijkheid,
broederlijkheid en vrijheid”
o Oude systeem verworpen, vanaf dan iedere burger zelfde rechten had
o MAAR 2 categoriën die die rechten niet hadden
1. Enkel voor mannen, vrouw duppe Romeinse recht “elke vrouw is
gehoorzaamheid verschuldigd aan haar man” leidde in 19de eeuw tot
emancipatiebeweging vd vrouw,
2. “Loonwerker totale gehoorzaamheid verschuldigd aan zijn baas”
- 1800 Napoleon
- 1804 : invoering Code Civil in FR : Franse wetboek is in België overgenomen en wij hebben
ons daar verder op gebaseerd “revolutionair”
- Ontstaan België : 1830/31 Code Civile overgenomen
- Industriële revolutie (begin fabrieken, ontstaan arbeiders) : 1850 begin in BELGIE : hij
begon eerder, maar in Engeland
- 1870/80: stakingen, mensen verzet tegen mensonwaardige omstandigheden, vakbonden
ontstaan
- Ontstaan sociale wetgeving/sociaal recht : 1900 : met sociale zekerheid, bijstand,
OCMW’s : was de basis van onze welvaartmaatschappij/ staat niet in Amerika
(Obamacarewet = ziekteverzekeringswet = verworpen)
- 1914-1918 WOI
- 1940-1945 WOII
- Ontstaan stemrecht voor vrouwen : 1948 : we waren het laatste land van Europa !
- 1950: rechten vd mens (ontstaan Europa), beginnend Europese gemeenschap kolen en
staal naar Europese economische gemeenschap Europese gemeenschap
momenteel EU (Europese wetten = verordeningen en richtlijnen) interne macht: vrij
verkeer goederen, personen en kapitaal
- Europees verdrag vd rechten vd mens: als een Belgische burger vindt, dat hij niet
voldoende bescherming krijgt uit de Belgische grondwet maar wel in EVRM kan hij zich
wenden Hof ter Straatsburg indien burger gelijk krijgt, zal België zijn wetgeving moeten
aanpassen (bv. wettelijke en onwettelijke kinderen erfrecht) “België discrimineert
kinderen” of kinderen geboren door donor, mogen niet weten wat de kenmerken zijn van
zijn donor (meer rechten donor dan kind) = 26 sept
, lOMoARcPSD|10522204
- 1960 : Technologische revolutie : invoer van huishoudstoestellen (wasmachines,
stofzuiger), vrouwen op arbeidsmarkt konden werken vanaf nu
- The Golden Sixties : inspiratie van de Amerikanen die ons toen zijn komen bevrijden : tot
dan : vrouw was huisvrouw… had geen economisch statuut !
- Ontstaan van de EEG : Europese economische gemeenschap : 1958 : toen kwam de EG :
Europese Gemeenschap
- 1973 : oliecrisis : er waren toen ookal autoloze zondag en lichten op autostrades uitgedaan
worden om te besparen
- Heeft geleid tot : zware werkloosheid in de jaren 80 (1980)
- 1986 : Chernobyl (Russische kernramp) hierdoor is de milieuwetgeving gekomen !!!!
- 1989 : val van de muur : De Oost-Europese landen komen bij de EG
- De jaren 90 : computers werden ingevoerd, bakken van gsm’s ingevoerd : DOORBRAAK
jaren 95 : jaren 90 3e revolutie : digitale revolutie !
- De zaak Dutroux : 1996 : vanaf toen, heel andere visie over zulke misdrijven
- Invoering van de euro : 1999 – verdrag van Versailles = vrede
- 2001 : 9/11
- 2007 : smartphone ingevoerd
- Economische crisis : 2008 (bankencrisis)
- Coronacrisis : 2020
• 2 kenmerken : positivistisch want alleen de wet is bindend en vernieuwend want iedere
burger kan eigendom verwerven en kan vrij contracten afsluiten
o Positivistisch: de wet is bindend en gebonden aan iedereen
o De twee grote vernieuwingen zijn:
- Elke burger kan vrij contracten afsluiten : de contractuele vrijheid : Iedereen
kon kapitaal ontlenen, huren,…
- Eigendomsrecht: iedereen heeft recht op eigendom
- = begin kapitalistisch systeem (moderne staat), waarbij iedereen iets kan kopen,
verkopen, …
Uniek: eigendom verwerven kinderen kunnen ervan per generatie
bezittingen kunt opbouwen
• Maar discriminatie van de arbeider en de vrouw
• Emancipatiebewegingen voor beide groepen leidt enerzijds tot het sociaal recht en
anderzijds tot het stemrecht voor de vrouw (1948)
• Evolutie van de mens als rationeel wezen(1800) naar maatschappelijk wezen (21ste eeuw)
• Evolutie van de onschendbaarheid van private eigendom naar meer en meer tussenkomst
van de overheid
• Wet
• Rechtspraak
• Rechtsleer
• Gewoonte
• Algemeen rechtsbeginsel
, lOMoARcPSD|10522204
• Verbintenissen- en contractenrecht = de moeder van het privaat recht
• Wie zijn de actoren?
- Natuurlijke personen: wij, van vlees en bloed, met een eigen vermogen en identiteit
- Rechtspersoon: een juridische, abstracte, fictieve persoon (uitgevonden door het
recht, wij zijn concreet (je kan ons vastpakken) itt abstract (het is een creatie, gemaakt
door een oprichtingsakte, neerlegging bij de griffie en een publicatie in het BsB) )
• Een verbintenis is niet altijd een contract maar een contract is altijd een verbintenis
• Verbintenissen zijn ruimer dan contracten
• Contract : Ontstaat doelbewust, om iets te creëren, staan in het Wetboek
• Verbintenissen uit overeenkomsten
• Verbintenissen uit onrechtmatige daad (art. 1382 BW)
= maak je een fout en veroorzaak je daar schade bij dan moet je dat oplossen.
• Fout – schade en causaal of oorzakelijk verband
• Iets doen of iets nalaten
• Toepassingsgebied : jezelf, kinderen, werknemers, dieren en zaken
1 Algemene principes van het contractenrecht
• De vrije wil behoort tot één van de fundamentele vrijheden en is van openbare orde maar
contractuele vrijheid is dikwijls maar een fictie!
• Absoluut kenmerk van de contractuele vrijheid : (2)
- Het mag niet tegen de OPENBARE ORDE & Goede zeden zijn , wat zijn dat ?
- De Pol, sociale en juridische grondslagen van een maatschappij en die bepalen de openbare
orde ervan, iemand die een monikini, bikini, … Draagt
- DWINGEND RECHT = impératief recht tegenover aanvullend recht
- Dwingend recht/dwingende wetgeving : één contractpartij moet beschermd worden want deze
is zwakker vb
• Wilsovereenstemming/toestemming/consensus is de grondslag van een contract
• Wat indien de verklaarde wil (wat heb je geschreven/ gezegd) afwijkt van de werkelijke
wil/interne wil (wat is u onderlinge echte bedoeling bij afsluiten vh contract) ?
Indien er discrepantie is (afwijken van wat je echt bedoelt, en hebt verklaard) dan kan de rechter, bij het
beoordelen vh contract enkel rekening houdt met de werkelijke wil, niet met de verklaarde wil!
Grenzen aan de contractuele vrijheid :basis
• Overeenkomsten mogen geen afbreuk doen aan de openbare orde en de goede zeden
• Openbare orde: juridische, politieke, economische, sociale grondslagen/fundamenten vd
maatschappij (ook moraal vh moment id maatschappij)
• Het begrip openbare orde en goede zeden staat niet vast, verschillend met de jaren,
evolueert naarmate de moraal/ waarden en normen id maatschappij evolueren - Vb: drugs,
vorige eeuw, waar men als vrouw gekleed naar het strand moest gaan, en de evolutie naar
een badpak
• Overeenkomsten mogen ook niet afwijken van dwingend recht
• Arbeidsrecht, huurwetgeving, consumentenkoop - Burgerlijk recht – aanvullend recht (je
mag ervan afwijken) - Dwingend recht – mag je niet van afwijken
• Beperkingen als gevolg van andermans vrijheden, grondrechten of belangen
• Ongelijke positie van contractpartijen
• Toepassing van het evenredigheidsbeginsel
