Hoofdstuk 1 Wijsgerige antropologie
§1.1 Wat is wijsgerige antropologie?
Plato is een dualistische filosoof, omdat de geest volgens Plato opgesloten zit in het lichaam.
Het lichaam was voor hem weinig meer dan een tijdelijk verblijf voor de ziel. Plato hecht geen waarde aan
lichaam. Het lichaam is dus eigenlijk min of meer overbodig voor het bestaan van de ziel. De ziel kan ook
zonder het lichaam bestaan. Als het aan Plato lag, bestond de ideale mens ook alleen uit een hoofd en
verder niets. Hij dacht dat het alleen mogelijk was om goed te kunnen leven als je om psychologische
redenen (gedrag en geest) aan normen en wetten houdt en je niet laat leiden door je behoeften aan
consumptie en lichamelijke genot.
❏ Alle filosofen geven antwoord op de vraag wat het wezen van de mens is door te onderzoeken
wat het verschil is tussen mens en dier of robot en computer.
Filosofische vragen over de mens (wijsgerige antropologie):
● Wat verklaart dat mensen zijn zoals ze zijn?
● Waarin verschilt het mens van de dier?
● Hoe kijkt de mens naar zichzelf?
● Wat is de mens?
Mensbeeld: is een doordachte en samenhangende voorstelling van wat het betekent mens te zijn.
➢ Optimistisch: is als je alles vanuit het positieve bekijkt.
➢ Pessimistisch: is als je alles vanuit het negatieve bekijkt.
○ Een optimist zegt: Het glas is half vol! Een pessimist zegt: Het glas is half leeg!
Wijsgerige antropologie: is het onderdeel van de filosofie dat het wezen van de mensen onderzoekt.
Wijsgerig antropologen onderzoeken hoe we ons zelf ervaren, hoe we over onszelf nadenken, hoe we ons zelf
zien en hoe we ons zelf opvatten.
Cultureel/sociaal antropologie: is de wetenschap die het sociale gedrag en de religie van volken en
bevolkingsgroepen bestudeert.
§1.2 Lichaam en geest
Verschillende visies op het stuk lichaam en geest:
1. Materialisme: Materialisme is de filosofie die de werkelijkheid, ook emoties en andere processen in
het menselijk brein, uiteindelijk herleidt tot materie (= stoffen en zaken als rijkdom en bezit)
2. Gesitueerdheid van de mens: de manier waarop het lichaam in de wereld aanwezig is en aarde, de
mens en heelal waarneemt. Lichamelijkheid is bepalend voor een persoon hoe hij/zij de aarde, de mens
en heelal waarneemt.
3. Cyborg: mengeling van mens en techniek.
Dualisme Monisme
De werkelijkheid bestaat uit twee (duo) substanties. De werkelijkheid bestaat uit één (mono) substantie.
De mens bestaat uit lichaam en geest De mens is alleen lichaam of materie (= materialisme)
❏ Ik heb een lichaam. ❏ Ik ben een lichaam
Lichaam en ziel staan tegenover elkaar. Lichaam en geest zijn afhankelijk van elkaar. Als het
lichaam in slaap valt, valt de ziel ook in slaap.
Het dualisme van Socrates
Socrates zegt: “alle ziel is onsterfelijk”. Dat komt, omdat alles wat ziel is altijd en eeuwig in beweging is. Er is
geen begin of einde aan die beweging, omdat er niets voorafgaat om het in beweging of op
stop te zetten. Als dat wel zo zijn zijn, zou de ziel sterfelijk zijn. Bij de geboorte komt de ziel
in een lichaam, als het lichaam sterft komt de ziel weer opnieuw ter beschikking.
Het dualisme van Plato
De Griekse filosoof Plato maakte een onderscheid tussen de lichaam en ziel van een mens.
In het christendom bestaat de mens ook uit geest, ziel en lichaam.
● De ziel: onstoffelijk (immaterieel) en onsterfelijk. Datgene wat de mens in
beweging zet (een hand optillen) Een mens karakter zit hierin. Het vermogen om te
denken, voelen en willen.
● Lichaam: stoffelijk (materieel) en sterfelijk.
○ Het lichaam is een soort gevangenis voor de ziel.
De metafoor voor de ziel
Volgens Plato bestaat de menselijke ziel uit een nobel deel, een verlangend deel en het verstand. De ziel bestaat
uit drie delen: één menner en twee paarden. Dit legde hij uit volgens een metafoor (beeldspraak): een gevleugeld
§1.1 Wat is wijsgerige antropologie?
Plato is een dualistische filosoof, omdat de geest volgens Plato opgesloten zit in het lichaam.
Het lichaam was voor hem weinig meer dan een tijdelijk verblijf voor de ziel. Plato hecht geen waarde aan
lichaam. Het lichaam is dus eigenlijk min of meer overbodig voor het bestaan van de ziel. De ziel kan ook
zonder het lichaam bestaan. Als het aan Plato lag, bestond de ideale mens ook alleen uit een hoofd en
verder niets. Hij dacht dat het alleen mogelijk was om goed te kunnen leven als je om psychologische
redenen (gedrag en geest) aan normen en wetten houdt en je niet laat leiden door je behoeften aan
consumptie en lichamelijke genot.
❏ Alle filosofen geven antwoord op de vraag wat het wezen van de mens is door te onderzoeken
wat het verschil is tussen mens en dier of robot en computer.
Filosofische vragen over de mens (wijsgerige antropologie):
● Wat verklaart dat mensen zijn zoals ze zijn?
● Waarin verschilt het mens van de dier?
● Hoe kijkt de mens naar zichzelf?
● Wat is de mens?
Mensbeeld: is een doordachte en samenhangende voorstelling van wat het betekent mens te zijn.
➢ Optimistisch: is als je alles vanuit het positieve bekijkt.
➢ Pessimistisch: is als je alles vanuit het negatieve bekijkt.
○ Een optimist zegt: Het glas is half vol! Een pessimist zegt: Het glas is half leeg!
Wijsgerige antropologie: is het onderdeel van de filosofie dat het wezen van de mensen onderzoekt.
Wijsgerig antropologen onderzoeken hoe we ons zelf ervaren, hoe we over onszelf nadenken, hoe we ons zelf
zien en hoe we ons zelf opvatten.
Cultureel/sociaal antropologie: is de wetenschap die het sociale gedrag en de religie van volken en
bevolkingsgroepen bestudeert.
§1.2 Lichaam en geest
Verschillende visies op het stuk lichaam en geest:
1. Materialisme: Materialisme is de filosofie die de werkelijkheid, ook emoties en andere processen in
het menselijk brein, uiteindelijk herleidt tot materie (= stoffen en zaken als rijkdom en bezit)
2. Gesitueerdheid van de mens: de manier waarop het lichaam in de wereld aanwezig is en aarde, de
mens en heelal waarneemt. Lichamelijkheid is bepalend voor een persoon hoe hij/zij de aarde, de mens
en heelal waarneemt.
3. Cyborg: mengeling van mens en techniek.
Dualisme Monisme
De werkelijkheid bestaat uit twee (duo) substanties. De werkelijkheid bestaat uit één (mono) substantie.
De mens bestaat uit lichaam en geest De mens is alleen lichaam of materie (= materialisme)
❏ Ik heb een lichaam. ❏ Ik ben een lichaam
Lichaam en ziel staan tegenover elkaar. Lichaam en geest zijn afhankelijk van elkaar. Als het
lichaam in slaap valt, valt de ziel ook in slaap.
Het dualisme van Socrates
Socrates zegt: “alle ziel is onsterfelijk”. Dat komt, omdat alles wat ziel is altijd en eeuwig in beweging is. Er is
geen begin of einde aan die beweging, omdat er niets voorafgaat om het in beweging of op
stop te zetten. Als dat wel zo zijn zijn, zou de ziel sterfelijk zijn. Bij de geboorte komt de ziel
in een lichaam, als het lichaam sterft komt de ziel weer opnieuw ter beschikking.
Het dualisme van Plato
De Griekse filosoof Plato maakte een onderscheid tussen de lichaam en ziel van een mens.
In het christendom bestaat de mens ook uit geest, ziel en lichaam.
● De ziel: onstoffelijk (immaterieel) en onsterfelijk. Datgene wat de mens in
beweging zet (een hand optillen) Een mens karakter zit hierin. Het vermogen om te
denken, voelen en willen.
● Lichaam: stoffelijk (materieel) en sterfelijk.
○ Het lichaam is een soort gevangenis voor de ziel.
De metafoor voor de ziel
Volgens Plato bestaat de menselijke ziel uit een nobel deel, een verlangend deel en het verstand. De ziel bestaat
uit drie delen: één menner en twee paarden. Dit legde hij uit volgens een metafoor (beeldspraak): een gevleugeld
