Met mijn samenvattingen slaag je op al je examens!

DEEL 2: STRAF-& STRAFPROCESRECHT
INLEIDING
Afkortingen

- ET: elektronisch toezicht
- FPC: Forensisch Psychiatrisch Centrum
- GVS: gevangenisstraf
- GW: Grondwet
- JA: Justitieassistent
- OM: Openbaar Ministerie (parket)
- NP: natuurlijk persoon
- PdK: Procureur des Konings
- PV: proces-verbaal
- SL: samenleving
- SO: slachtoffer
- SURB: strafuitvoeringsrechtbank
- Sv.: Wetboek van Strafvordering
- Sw.: Wetboek van Strafrecht
- VH: voorlopige hechtenis
- WN: werknemer

1. INLEIDING
Strafrecht’?

- Materieel strafrecht
- Formeel strafrecht (strafprocesrecht)
- Strafuitvoeringsrecht

1.1. ALGEMEEN
Materieel strafrecht

- Misdrijven (strafbare gedragingen)
- Straffen
- Te vinden in Strafwetboek

Strafprocesrecht

- Procedure van materieel strafrecht
- Plegen van misdrijf  uitspraak strafrechter

Strafuitvoeringsrecht

- Tenuitvoerleggen van sancties

,1.2. HISTORISCH-MAATSCHAPPELIJKE SITUERING
Codex Hammurabi (+/- 1780 BC)

- 1 van de eerste bekende codificeringen van wetten
- “Oog om oog, tand om tand”
o (wel enkel bij slagen & verwondingen)
- Sociale status van de betrokkenen bepaalt strafmaat!
- Enkele principes die nog steeds in onze cultuur belangrijk zijn
o Bewijsrecht
o Verjaring
o Vruchtgebruik
o Aansprakelijkheid

.N. Harari in Sapiens

- Codex Hammurabi als voorbeeld waarop menselijke samenlevingen sociale hiërarchieën &
normen legitimeren door ze te baseren op universele, ogenschijnlijk (goddelijke) principes
- Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (1948) heeft dezelfde werking als de
codex Hammurabi (beide zijn geloofssystemen)
o Verschil = onderliggend basis: goddelijke autoriteit (Marduk) vs menselijke
rationaliteit & gelijkheid
- Beide zijn sociale constructies: zowel codex Hammurabi als moderne rechten bestaan niet
objectief maar zijn sociale constructies die alleen werken omdat mensen erin geloven  het
zijn “verhalen” die gemeenschappen samenbinden
- Doel van beide systemen: (gevoel van) orde & rechtvaardigheid creëren in complexe
samenlevingen

Van privaat strafrecht naar publiek strafrecht

- Bv. vroege Germaanse ongeschreven wetgeving: de benadeelde familie kon kiezen tussen
wraak nemen of een boete ontvangen van de dader of diens familie
- Vroeger had het SO dus een belangrijke rol!
- Opkomst openbare aanklager omstreeks 12e eeuw: “[…] de soeverein en de politieke
autoriteit zullen geleidelijk de plaats van het slachtoffer innemen. Dit volstrekt nieuwe
fenomeen zou de politieke macht in staat stellen om de juridische procedures te
controleren”* (in de plaats van het over te laten aan de partijen zelf)

Verlichting

- Legaliteitsbeginsel
- Subsidiariteitsbeginsel
- Proportionaliteitsbeginsel
- Rechten van verdediging

huidige Belgische strafrecht

- Strafwetboek: beïnvloed door Verlichting

,- Wetboek van Strafvordering
- 1998: grote hervormingen (Dutroux)
o Wet Franchimont
 Bv. zowel de verdachte als SO en hun nabestaanden kunnen het strafdossier
inkijken
o Octopusakkoord
 Bv. grote politiehervorming: geïntegreerde politiedienst gestructureerd op
twee niveaus (lokale en federale politie)
- Recente & toekomstige vernieuwingen
o Potpourri II-wet: quick wins: oa.
 Guilty plea
 Invoering van het ET als autonome straf
 Vormvoorschriften telefoontap niet langer op straffe van nietigheid
o Nieuw strafwetboek!
- Nieuw strafwetboek (inwerkingtreding 8 april 2026)
o Strafwetboek was verouderd
 Verouderde begrippen
 Standaard bestraffing met gevangenisstraf & geldboete
 Opeenvolgende wijzigingen zorgden voor complex wetboek
o Enkele nieuwe misdrijven
 ‘Ecocide’ of het milieu ernstige en blijvende schade toebrengen op grote
schaal
 Aanzetten tot zelfdoding
 Psychisch (bv. op iemand inpraten om zelfmoord te plegen)
 Materieel (iemand van de nodige middelen voorzien om dat te doen)
 Lijkschennis (naast het reeds bestaande grafschennis)
 Beschikken over verborgen compartiment in auto om illegale zaken te
verstoppen
 “Verheerlijken van terrorisme” (bv. op internet)  tot 15j GVS
 Overgooien van voorwerpen over muren of afsluitingen van gevangenis of
gesloten instelling
 Vervaardigen & verspreiden van pedofiliehandboeken
 Kwaadwillige aantasting van overheidsgezag (art. 547 Sw.)
 “met kwaad opzet en in het openbaar aantasten van de bindende
kracht van de wet of van de rechten of het gezag van de
grondwettelijke instellingen en dit door het rechtstreeks aanzetten
om een wet niet na te komen waardoor er een ernstige en reële
bedreiging van de nationale veiligheid, de openbare volksgezondheid
of de goede zeden is”
 Kritiek: zal dit artikel niet veel te ruim worden geïnterpreteerd?
  komt zodanig vrijheid van meningsuiting & vrijheid van protest
niet onder druk?
o Nieuwe straffen
 Verplichte behandeling onder vrijheidsberoving: voor daders met
psychiatrische stoornissen die niet onder de interneringscriteria vallen maar

, toch een verminderde toerekeningsvatbaarheid hebben (‘gedeeltelijke
toerekeningsvatbaarheid’)
 Verplichte probatiestraf
 Geldboete begroot op financieel voordeel uit misdrijf
 Gevangenisstraf is niet langer het uitgangspunt  meer mogelijkheden om
straffen te diversifiëren
o Discriminatie wordt voor alle misdrijven een verzwarende omstandigheid
o 8 strafniveaus
 Opdeling van overtredingen, wanbedrijven & misdaden wordt afgeschaft!
 Binnen niveau 1 komen lichtste straffen voor & bij niveau 8 de zwaarste
straffen
 hoger strafniveau betekent telkens verhoging van minimale &
maximale straffen
 Verzwarende bestanddelen = elementen die strafniveau verhogen 
bv. verkrachting valt onder niveau 4, maar verkrachting van
minderjarigen wordt bestraft met niveau 5 of (bij nog jongere of
kwetsbare kinderen) niveau 6
 Quasi automatische correctionalisering van misdaden wordt afgeschaft
 Hof van Assisen zal misdrijven met niveau 8 behandelen + misdrijven
uit niveau 7 indien het SO overleden is

1.3. WAAROM MOETEN MISDRIJVEN BESTRAFT WORDEN?
Sanctionering kan verschillende functies hebben

- Vergelding (repressief)
- Verzoening
- Herstel
- Verbetering dader
- Afschrikking
- Beveiliging van SL
- Resocialisatie

SL bepaalt welke functies doorwegen obv heersende theorie(ën)

1.4. HUIDIGE UITDAGINGEN IN STRAFRECHTSYSTEEM
Informatisering van justitie

Overbevolking in gevangenissen

Net-widening

Personeelstekorten & besparingen

Globalisering

Onbegrip bij de bevolking over strafproces, strafmaat & “straffeloosheid”