Samenvatting - Sociologie

SOCIOLOGIE
THEMA 1: SOCIOLOGIE EEN EERSTE KENNIS MAKING

1.2 DE SOCIOLOGISCHE VERBEELDING

- de sociologische verbeelding = specifieke wijze van kijken naar wat mensen in
hun leven gebeurt. Alles wat mensen ervaren, maakt deel uit van hun levensloop
of biografie.
= sociale relaties bepalen de biografieën van mensen + resultaat van een
historisch proces.
- Samenleving = het geheel van sociale relaties waarvan we deel uitmaken
=>resultaat van historische ontwikkeling.

1.3 VAN GEDRAG TOT SAMENLEVING

- De socioloog bekijkt de biografie vanuit haar verband
met de ‘historische’ maatschappelijke omgeving waarin
ze tot stand komt.
 Bouwstenen van de biografie en de
maatschappelijke omgeving. -> we doen beroep op
gedrag, interactie, context, …


1.3.1 GEDRAG
- elke actie en reactie van individu vb lichamelijke beweging, een verbale uiting
 Objectief / externe componenten van gedrag zijn die door 2 individuen (ego =
ik en alter = een ander) waargenomen kunnen worden.
 Subjectief/ interne componenten is maar waarneembaar door 1 waarnemer
(ego)
o Motivationele componenten = drijfveren vb. de zucht naar sociale
erkenning
o Emotionele componenten = innerlijke gevoelens vb. angst
o Cognitieve componenten = beelden die we ons vormen van de
werkelijkheid
o Reflexieve componenten = beeld dat je van jezelf vormt
- Enkel analytisch gescheiden worden
- Vb van verwevenheid van interne ne externe dimensies is het feit dat de meeste
emoties samengaan met specifieke gelaatsuitdrukkingen vb. lachen, wenen


1.3.2 SOCIAAL HANDELEN
- Handelen is gedrag met een nadrukkelijke doelgerichtheid.
- De betekenis van de handeling is gelijk aan de mentale voorbereiding of projectie
van de voltooide handeling
 Handelen -> zonder obstakels = onbewust
 Handelen -> met obstakels = bewust
- Sociaal handelen = wanneer de actor bij het plannen van haar/zijn handelen
rekening houd met wat anderen deden, doen of kunnen doen.
- Instrumenteel rationeel handelen = actoren die een bepaald doel willen
bereiken binnen een specifieke handelingssituatie (andere mensen en/of objecten)

,  Actoren wegen af welke middelen het meest geschikt zouden zijn om een
bepaald doel te bereiken.
- Waarde rationeel handelen = geloof of waarde in de handeling staat centraal
vb. vrijheidsstrijders
 inherent plichtsgevoel of streven ze schoonheid of persoonlijke loyaliteit na.
- Affectief handelen = gedreven door gevoelens
 Ongecontroleerde reactie op een bepaalde stimulus -> meestal wel
gerationaliseerd worden
- Traditioneel handelen =volgt uit ingeworteld gewoonte handelen vb. huwelijk
 Gewoonte lokaliseert zich in de sociale dimensie van het leven
 Verleden = bepalend voor vormgeven van de toekomst
 Ontbreekt reflexiviteit en geeft zekerheid


1.3.3 INTERACTIE
- sociaal onderhandelen bais. Interactie wordt gevormd door handelingen van een
persoon en de reactie daarop door een ander persoon.
- Sociale interactie = reageren op het handelen van anderen en anticiperen op de
gevolgen van het eigen handelen
- Opdat motieven = wanneer we pragmatisch, axiologisch (volgens waarden),
affectief of traditioneel handelen, dan proberen we iets te realiseren: een extern
doel, een waarde,…
- Omdat motieven = een handeling van het ‘opdat’ motief word voor de andere
persoon een ‘omdat’ motief.


1.3.4 VORMEN VAN INTERACTIE
- Conformiteit = interactie die verloopt volgens de betekenis dat beide partners
eraan vastknopen. Er is een akkoord over wat in de interactiesituatie zal gebeuren
en hoe die overdracht zal gebeuren. <-> deviante of afwijking = men 1 partner
houd zich niet aan de regels
- Samenwerking = sociale eenheden proberen samen een bepaald doel te
verwezenlijken met akkoord. Conformiteit is een deelaspect. (beiden kernobject
van sociologie) <-> conflict
- Conflict = men 2 partijen gaan niet akkoord met hoe de interactie loopt. over
toe-eigening van producten, waarde, aanzien en macht gaan.
 mag niet alleen negatief beschouwd worden. Opbouw + versterking van de
samenleving. Maken slapende regels wakker, ouder herbevestigd en nieuwe
regels worden gemaakt.
 Groepscohesie = een gemeenschappelijke vijand brengt de groep dichter bij
elkaar.
- Ruil = heel wat interacties op basis van ruil -> niet enkel economische context.
 als iemand ons een dienst bewijst getuigen we onze dankbaarheid. Publiekelijk
-> alter krijgt hogere rang => toegenomen sociale achting.
 dankbaarheid= sociale norm -> geen compenserend wederkerig gedrag =
ondankbaar
 neiging om anderen te helpen = streven naar sociale erkenning
 egoïsme steunt altruïsme
- Als je iets in anderen investeert verwacht je een tegenprestatie. => algemeen
aanvaard sociaal principe.


1.3.5 DE STOLLING VAN INTERACTIE IN CULTUUR EN STRUCTUUR

, - Uit interacties groeien cultuur en structuur.
- Cultuur = gedeelde betekenis die mensen die mensen aan het handelen en de
objecten uit hun omgeving toekennen, en die geformaliseerd wordt in waarden,
normen, overtuigingen en wetten
 interactie verloopt spontaan bij mensen -> allerlei ideeën ontstaan over waar
goed of slecht is.
- Structuur = we verwijzen dus naar het geheel van posities van actoren en de
vorm van de interacties en relaties tussen die actoren zoals arbeidsspecialisatie,
centralisatie, conflict,…
- Samenleving is een gestolde interactie
- sociale orde en stabiliteit vs sociale verandering en dynamiek.


1.3.6 DE CONTEXT
- De sociologie = analyse van structurele en culturele context staat centraal bij het
verklaren van interacties en gedrag. De context waarbinnen interacties
plaatsvinden is veel ruimer.
 Demografische factoren
1. Primaire demografische factoren = gebeurtenissen zoals geboorte,
huwelijk, migratie, …
2. Secundaire demografische factoren = voortvloeien uit werking primaire
factoren vb. leeftijdsstructuur, bevolkingsdichtheid, gezinsgrootte, …
 Ecologische factoren = hebben betrekking op de natuurlijke omgeving + de
organisatie van het dagelijks leven.
 Materiële en technologische factoren = dienen om de behoeften van de mens
te bevredigen.

1.4 DE SOCIOLOGIE EN HAAR VERWANTE DISCIPLINES

- Sociologen -> algemene wetmatigheden.
- Geschiedschrijving = concentreren ze zich aan sml in specifieke tijd en ruimte.
 indirecte bronnen van info
- Culturele antropologie = beschrijven en interpreteren van culturen ->
kwalitatief onderzoek
- Allebei andere invalshoek en analysemethoden; beiden studies van sml->
inspiratiebron sociologie. -> mengvormen
- Sociologie = handelingen en/ of interacties
1. Microsociologie = studie van kleine groepen en interacties tussen individuen
2. Macrosociologie = focus op kenmerken grotere sociale eenheden.
 Patroon van sociale interactie wordt in verband gebracht met andere patronen
- Biologie = variaties in fysiologische eigenschappen, hormonale processen en
biogenetische factoren gepaard met variaties van gedrag.
- Psychologie = weerspiegeling van cognitieve en emotionele processen die het
gedrag bepalen.
 basis een reflectie van sml
- niet altijd strikt gescheiden worden
 Subdisciplines
1. Sociale psychologie = studie van attitudevorming en verandering =>
interindividuele benadering = mens tot mens verschillend
2. Sociobiologie = gedragsvormen en sommige vormen van sociaal handelen
het resultaat duizend jaren lange aanpassing aan een externe omgeving. -
> bezitten adaptie waarden

,  Verkeerde veronderstelling = sociale organisaties door cultuur bepaald -> wij
kijken beter afstandelijk naar smlen en menselijk handelen => evolutionair
tijdsperspectief.
->genetische evolutie en natuurlijke selectie als verklarende principes naar
voren.
- Biosociale verklaring = biologische processen liggen aan de basis van interactie
en maatschappelijke processen kunnen beïnvloeden.

1.5 BASISREGELS BIJ DE UITVOERING VAN SOCIOLOGISCH ONDERZOEK


1.5.1 OBJECTIVITEIT
- objectieve benadering => de verklaringen en inzichten die de sociologie over de
sociale werkelijkheid opbouwt moeten geldig zijn voor meer dan 1 wetenschapper.


1.5.2 CONCEPTEN
- concepten = mentale vangnetten die ons in staat stellen om elementen uit de
werkelijkheid te lichten en voor de studie toegankelijk te maken.
- dagelijks taalgebruik -> soms vage of dubbelzinnige concepten => zuiver
taalgebruik


1.5.3 GENERALISATIE
- doel va sociologisch onderzoek = regels ter verklaring van het sociale leven
- generaliserende verklaring = een verklaring die meerdere situaties verklaart die
feitelijk van elkaar verschillen, maar identieke onderliggende dynamiek hebben.
- Theories of the middle range = 1 theoretische verklaring voor hele sml -> te
complex
 Eerdere veralgemenende verklaringsmodellen -> diverse deelaspecten
 De theorie heeft betrekking op contact met leden van minderheden in
meerdere van elkaar verschillende contexten.


1.5.4 EMPIRISCH MATERIAAL
- Empirische materiaal = andere sociologen moeten resultaten verifiëren
- Kwantitatieve gegevens = cijfermateriaal
- Kwalitatieve gegevens = dagboeken, brieven,…
- Primaire gegevens = nieuw oorspronkelijk onderzoek. Kenmerk -> socioloog
bepaalt zelf op welke manier.
 Vb. surveyonderzoek, observatie = socioloog neemt deel aan leven van
sociale groep.
 ! niet evident om onderzoek uit te voeren -> geen laboratorium
onderzoek !

- secundaire gegevens = niet door de onderzoeker zelf verzameld => resultaat
administratieve processen


1.5.5 CUMULATIVITEIT
- De socioloog bouwt verder op de resultaten van andere onderzoeken
- Voor start onderzoek moet hij weten wat andere sociologen met dit onderwerp
aan het doen zijn.