Bedrijfsmanagement: algemene aspecten
Hoofstuk 1: introductie van management en organisatie.......................................................................6
1.1 inleiding........................................................................................................................................6
1.2 het vakgebied management en organisatie..................................................................................6
1.3 organisatiekunde..........................................................................................................................6
1.3.1 management, organiseren en managen................................................................................7
Neoklassieke economie..................................................................................................................7
Transactiekosten.............................................................................................................................7
1.3.2 organisaties, bedrijven en ondernemingen............................................................................9
Profit- versus non-profitorganisaties...............................................................................................9
1.3.3 organisaties en rechtsvormen..............................................................................................10
Hoofdstuk 2: strategie..........................................................................................................................12
2.1 inleiding......................................................................................................................................12
2.2 wat is strategie?..........................................................................................................................12
2.2.1 strategie volgens Porter.......................................................................................................12
2.2.2 strategie volgens Hamel en Prahalad...................................................................................13
2.2.3 strategie volgens Mintzberg.................................................................................................13
2.3 het proces van strategisch management....................................................................................14
2.3.1 strategisch management in fasen........................................................................................14
2.3.2 missie, visie, ambitie en kernwaarden.................................................................................16
2.3.3 doelstellingen.......................................................................................................................16
2.4 de organisatie in de omgeving....................................................................................................17
2.4.1 organisatie als open systeem...............................................................................................17
2.4.2 de omgeving van de organisatie..........................................................................................17
2.5 externe analyse...........................................................................................................................17
2.5.1 de algemene omgeving........................................................................................................17
2.5.2 demografische ontwikkeling................................................................................................18
2.5.3 economische ontwikkelingen...............................................................................................19
2.5.4 sociaal-maatschappelijke ontwikkeling................................................................................20
2.5.5 technologische ontwikkelingen............................................................................................21
2.5.6 ecologische ontwikkelingen.................................................................................................22
2.5.7 politiek-juridische ontwikkelingen.......................................................................................23
2.5.8 de directe omgeving............................................................................................................24
2.5.9 de belanghebbenden in de directe omgeving......................................................................25
2.5.10 marktomgeving..................................................................................................................27
1
, 2.5.11 kansen en bedreigingen in de omgeving............................................................................29
2.6 interne analyse...........................................................................................................................30
2.6.1 analyse van de huidige situatie............................................................................................30
2.6.2 portfolioanalyse...................................................................................................................30
2.6.3 sterkten en zwakten van de onderneming...........................................................................32
2.7 strategieontwikkeling..................................................................................................................33
2.7.1 SWOT-analyse en strategische opties...................................................................................33
2.7.2 strategiekeuze......................................................................................................................34
2.7.3 concurrentiestrategieën van Porter.....................................................................................34
2.7.4 groeistrategieën van Ansoff.................................................................................................36
2.7.5 klantwaardestrategieën van Treacy en Wiersema...............................................................36
2.7.6 business model canvas.........................................................................................................37
2.7.7 strategie uitvoeren en evalueren.........................................................................................38
Hoofdstuk 3: management taken.........................................................................................................40
3.1 inleiding......................................................................................................................................40
3.2 wat is management....................................................................................................................40
3.2.1 management en manager....................................................................................................40
3.2.2 soorten managers................................................................................................................40
3.2.3 besturingsniveaus................................................................................................................42
3.3 de taken en werkzaamheden van een manager.........................................................................43
3.3.1 de taken van een manager...................................................................................................43
3.3.2 de manager en macht..........................................................................................................46
3.3.3 integraal management.........................................................................................................47
3.3.4 managementtechnieken......................................................................................................47
Management by objectives (Peter Drucker).................................................................................48
3.4 manager en ethiek......................................................................................................................48
Hoofdstuk 4: leidinggeven en besluitvorming......................................................................................48
4.1 inleiding......................................................................................................................................48
4.2 management en leidinggeven.....................................................................................................49
4.2.1 het Angelsaksische en Rijnlandse bedrijfsmodel..................................................................49
4.2.2 leidinggeven en stijlen van leidinggeven..............................................................................49
4.2.3. theorieën over leidinggeven...............................................................................................50
4.2.4 leiderschap...........................................................................................................................54
4.2.5 leidinggeven op afstand.......................................................................................................55
4.3 managementrollen.....................................................................................................................55
4.3.1 managementrollen van Mintzberg.......................................................................................55
2
, 4.3.2 managementrollen van Quinn.............................................................................................57
4.3.3 management en groei..........................................................................................................58
4.4 management en besluitvorming.................................................................................................59
4.4.1 indeling van problemen en besluitvormingsprocessen........................................................60
4.4.2 rationele besluitvorming......................................................................................................61
4.4.3 niet-rationele besluitvorming..............................................................................................62
4.4.4 indeling van besluitvormig naar bestuursniveau..................................................................62
4.5 managementvaardigheden.........................................................................................................63
4.5.1 competenties van een manager...........................................................................................63
4.5.2 management development..................................................................................................65
Hoofdstuk 5: organisatie-indeling.........................................................................................................66
5.1 inleiding......................................................................................................................................66
5.2 organisatiestructuur...................................................................................................................66
5.2.1 wat is een organisatiestructuur?..........................................................................................66
Strategie en structuur...................................................................................................................66
5.2.2 organiseren..........................................................................................................................67
5.2.3 besturingsfilosofie................................................................................................................67
5.2.4 de outside-in- en inside-out benadering..............................................................................67
5.2.5 formele en informele organisaties.......................................................................................68
5.2.6 mechanistische en organische organisatiesystemen............................................................68
5.3 organisatie-indeling....................................................................................................................70
5.3.1 basisvormen van organisatie-indelingen..............................................................................70
5.3.2 arbeidsverdeling..................................................................................................................73
5.3.3 interne differentiatie............................................................................................................75
5.3.4 interne specialisatie.............................................................................................................75
5.3.5 specifieke differentiatie en specialisatie..............................................................................80
5.4 organisatiestructuur volgens Mintzberg.....................................................................................82
5.4.1 organisatieonderdelen.........................................................................................................82
5.4.2 coördinatiemechanismen....................................................................................................84
5.4.3 situationele factoren............................................................................................................85
5.4.4 ontwerpkenmerken.............................................................................................................85
5.4.5 basisconfiguratie..................................................................................................................86
Hoofdstuk 6: taakverdeling en samenwerking......................................................................................87
6.1 inleiding......................................................................................................................................87
6.2 taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden......................................................................87
6.2.1 wat zijn taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden..................................................87
3
, 6.2.2 beschrijven van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden......................................88
6.3 communicatie- en informatiestructuur.......................................................................................89
6.3.1 communicatiestructuur.......................................................................................................89
6.3.2 overlegstructuur..................................................................................................................91
6.3.3 informatiestructuur.............................................................................................................91
6.4 organisatiestructuur en groei......................................................................................................93
6.4.1 groeimodel van Greiner.......................................................................................................93
6.4.2 samenwerkingsvormen........................................................................................................95
6.5 nieuwe organisatievormen.........................................................................................................98
6.5.1 wendbare organisatie..........................................................................................................98
6.5.2 netwerkorganisatie..............................................................................................................99
6.5.3 holacratie...........................................................................................................................100
6.5.4 spotify-model.....................................................................................................................100
Hoofdstuk 7: cultuur...........................................................................................................................101
7.1 inleiding....................................................................................................................................101
7.2 wat is cultuur?..........................................................................................................................101
7.3 cultuur in de internationale omgeving......................................................................................102
7.3.1 cultuurdimensies van Hofstede..........................................................................................104
7.4 organisatiecultuur.....................................................................................................................106
7.4.1 het begrip organisatiecultuur.............................................................................................107
7.4.2 cultuurtypen van Harrison en Handy.................................................................................107
7.4.3 cultuurtypen van Cameron en Quinn.................................................................................109
7.4.4 een inclusieve organisatiecultuur......................................................................................110
7.5 vaststellen en veranderen van een organisatiecultuur.............................................................111
7.51 hoe stellen we een organisatiecultuur vast?.......................................................................111
7.5.2 het veranderen van en organisatiecultuur volgens Schein en Kotter.................................112
Cross-culturele zakenomgevingen..............................................................................................114
High -and low context.................................................................................................................115
Hoofdstuk 10: medewerkers...............................................................................................................116
10.1 inleiding..................................................................................................................................116
10.2 de mens in de organisatie.......................................................................................................116
10.2.1 de Myers-Briggs type indicator........................................................................................116
Persoonlijkheid...........................................................................................................................117
10.3 motiveren van mensen...........................................................................................................119
10.3.1 behoeftepiramide van Maslow........................................................................................119
10.3.2 motivatietheorie van Herzberg........................................................................................120
4
Hoofstuk 1: introductie van management en organisatie.......................................................................6
1.1 inleiding........................................................................................................................................6
1.2 het vakgebied management en organisatie..................................................................................6
1.3 organisatiekunde..........................................................................................................................6
1.3.1 management, organiseren en managen................................................................................7
Neoklassieke economie..................................................................................................................7
Transactiekosten.............................................................................................................................7
1.3.2 organisaties, bedrijven en ondernemingen............................................................................9
Profit- versus non-profitorganisaties...............................................................................................9
1.3.3 organisaties en rechtsvormen..............................................................................................10
Hoofdstuk 2: strategie..........................................................................................................................12
2.1 inleiding......................................................................................................................................12
2.2 wat is strategie?..........................................................................................................................12
2.2.1 strategie volgens Porter.......................................................................................................12
2.2.2 strategie volgens Hamel en Prahalad...................................................................................13
2.2.3 strategie volgens Mintzberg.................................................................................................13
2.3 het proces van strategisch management....................................................................................14
2.3.1 strategisch management in fasen........................................................................................14
2.3.2 missie, visie, ambitie en kernwaarden.................................................................................16
2.3.3 doelstellingen.......................................................................................................................16
2.4 de organisatie in de omgeving....................................................................................................17
2.4.1 organisatie als open systeem...............................................................................................17
2.4.2 de omgeving van de organisatie..........................................................................................17
2.5 externe analyse...........................................................................................................................17
2.5.1 de algemene omgeving........................................................................................................17
2.5.2 demografische ontwikkeling................................................................................................18
2.5.3 economische ontwikkelingen...............................................................................................19
2.5.4 sociaal-maatschappelijke ontwikkeling................................................................................20
2.5.5 technologische ontwikkelingen............................................................................................21
2.5.6 ecologische ontwikkelingen.................................................................................................22
2.5.7 politiek-juridische ontwikkelingen.......................................................................................23
2.5.8 de directe omgeving............................................................................................................24
2.5.9 de belanghebbenden in de directe omgeving......................................................................25
2.5.10 marktomgeving..................................................................................................................27
1
, 2.5.11 kansen en bedreigingen in de omgeving............................................................................29
2.6 interne analyse...........................................................................................................................30
2.6.1 analyse van de huidige situatie............................................................................................30
2.6.2 portfolioanalyse...................................................................................................................30
2.6.3 sterkten en zwakten van de onderneming...........................................................................32
2.7 strategieontwikkeling..................................................................................................................33
2.7.1 SWOT-analyse en strategische opties...................................................................................33
2.7.2 strategiekeuze......................................................................................................................34
2.7.3 concurrentiestrategieën van Porter.....................................................................................34
2.7.4 groeistrategieën van Ansoff.................................................................................................36
2.7.5 klantwaardestrategieën van Treacy en Wiersema...............................................................36
2.7.6 business model canvas.........................................................................................................37
2.7.7 strategie uitvoeren en evalueren.........................................................................................38
Hoofdstuk 3: management taken.........................................................................................................40
3.1 inleiding......................................................................................................................................40
3.2 wat is management....................................................................................................................40
3.2.1 management en manager....................................................................................................40
3.2.2 soorten managers................................................................................................................40
3.2.3 besturingsniveaus................................................................................................................42
3.3 de taken en werkzaamheden van een manager.........................................................................43
3.3.1 de taken van een manager...................................................................................................43
3.3.2 de manager en macht..........................................................................................................46
3.3.3 integraal management.........................................................................................................47
3.3.4 managementtechnieken......................................................................................................47
Management by objectives (Peter Drucker).................................................................................48
3.4 manager en ethiek......................................................................................................................48
Hoofdstuk 4: leidinggeven en besluitvorming......................................................................................48
4.1 inleiding......................................................................................................................................48
4.2 management en leidinggeven.....................................................................................................49
4.2.1 het Angelsaksische en Rijnlandse bedrijfsmodel..................................................................49
4.2.2 leidinggeven en stijlen van leidinggeven..............................................................................49
4.2.3. theorieën over leidinggeven...............................................................................................50
4.2.4 leiderschap...........................................................................................................................54
4.2.5 leidinggeven op afstand.......................................................................................................55
4.3 managementrollen.....................................................................................................................55
4.3.1 managementrollen van Mintzberg.......................................................................................55
2
, 4.3.2 managementrollen van Quinn.............................................................................................57
4.3.3 management en groei..........................................................................................................58
4.4 management en besluitvorming.................................................................................................59
4.4.1 indeling van problemen en besluitvormingsprocessen........................................................60
4.4.2 rationele besluitvorming......................................................................................................61
4.4.3 niet-rationele besluitvorming..............................................................................................62
4.4.4 indeling van besluitvormig naar bestuursniveau..................................................................62
4.5 managementvaardigheden.........................................................................................................63
4.5.1 competenties van een manager...........................................................................................63
4.5.2 management development..................................................................................................65
Hoofdstuk 5: organisatie-indeling.........................................................................................................66
5.1 inleiding......................................................................................................................................66
5.2 organisatiestructuur...................................................................................................................66
5.2.1 wat is een organisatiestructuur?..........................................................................................66
Strategie en structuur...................................................................................................................66
5.2.2 organiseren..........................................................................................................................67
5.2.3 besturingsfilosofie................................................................................................................67
5.2.4 de outside-in- en inside-out benadering..............................................................................67
5.2.5 formele en informele organisaties.......................................................................................68
5.2.6 mechanistische en organische organisatiesystemen............................................................68
5.3 organisatie-indeling....................................................................................................................70
5.3.1 basisvormen van organisatie-indelingen..............................................................................70
5.3.2 arbeidsverdeling..................................................................................................................73
5.3.3 interne differentiatie............................................................................................................75
5.3.4 interne specialisatie.............................................................................................................75
5.3.5 specifieke differentiatie en specialisatie..............................................................................80
5.4 organisatiestructuur volgens Mintzberg.....................................................................................82
5.4.1 organisatieonderdelen.........................................................................................................82
5.4.2 coördinatiemechanismen....................................................................................................84
5.4.3 situationele factoren............................................................................................................85
5.4.4 ontwerpkenmerken.............................................................................................................85
5.4.5 basisconfiguratie..................................................................................................................86
Hoofdstuk 6: taakverdeling en samenwerking......................................................................................87
6.1 inleiding......................................................................................................................................87
6.2 taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden......................................................................87
6.2.1 wat zijn taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden..................................................87
3
, 6.2.2 beschrijven van taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden......................................88
6.3 communicatie- en informatiestructuur.......................................................................................89
6.3.1 communicatiestructuur.......................................................................................................89
6.3.2 overlegstructuur..................................................................................................................91
6.3.3 informatiestructuur.............................................................................................................91
6.4 organisatiestructuur en groei......................................................................................................93
6.4.1 groeimodel van Greiner.......................................................................................................93
6.4.2 samenwerkingsvormen........................................................................................................95
6.5 nieuwe organisatievormen.........................................................................................................98
6.5.1 wendbare organisatie..........................................................................................................98
6.5.2 netwerkorganisatie..............................................................................................................99
6.5.3 holacratie...........................................................................................................................100
6.5.4 spotify-model.....................................................................................................................100
Hoofdstuk 7: cultuur...........................................................................................................................101
7.1 inleiding....................................................................................................................................101
7.2 wat is cultuur?..........................................................................................................................101
7.3 cultuur in de internationale omgeving......................................................................................102
7.3.1 cultuurdimensies van Hofstede..........................................................................................104
7.4 organisatiecultuur.....................................................................................................................106
7.4.1 het begrip organisatiecultuur.............................................................................................107
7.4.2 cultuurtypen van Harrison en Handy.................................................................................107
7.4.3 cultuurtypen van Cameron en Quinn.................................................................................109
7.4.4 een inclusieve organisatiecultuur......................................................................................110
7.5 vaststellen en veranderen van een organisatiecultuur.............................................................111
7.51 hoe stellen we een organisatiecultuur vast?.......................................................................111
7.5.2 het veranderen van en organisatiecultuur volgens Schein en Kotter.................................112
Cross-culturele zakenomgevingen..............................................................................................114
High -and low context.................................................................................................................115
Hoofdstuk 10: medewerkers...............................................................................................................116
10.1 inleiding..................................................................................................................................116
10.2 de mens in de organisatie.......................................................................................................116
10.2.1 de Myers-Briggs type indicator........................................................................................116
Persoonlijkheid...........................................................................................................................117
10.3 motiveren van mensen...........................................................................................................119
10.3.1 behoeftepiramide van Maslow........................................................................................119
10.3.2 motivatietheorie van Herzberg........................................................................................120
4