Samenvatting Begeleide zelfstudie 2: Hof van Assisen

NOELMANS & BEYENS: ONDERZOEK NAAR ERVARINGEN VAN
LEDEN VAN DE ASSISENJURY IN BELGIË

ONDERZOEK NAAR DE ERVARINGEN VAN LEDEN VAN DE ASSISENJURY
IN BELGIË
Assisenjury:
 Directe burgerparticipatie
 Strikte afzondering → nieuwsgierigheid
 Weinig systematisch onderzoek naar werking en beleving van juryleden
o Nu: halfopen interviews → zicht op visie en vertrouwen in juryrechtspraak
van ex-juryleden na afloop van assisenproces
 Ontstaan:
o Franse jurysysteem door Napoleon → ‘fille de la révolution’
o Symbool van vrijheid en tegengewicht voor politieke tirannie
 Meer rechtswaarborgen
 Meer vertrouwen in rechtspraak
 Grotere participatie van burger
o Kende niet veel aanpassingen
 Vertrouwen in volksjury daalt
o Eerste overwinning extreem rechts in 1991
o Zaak Dutroux
o Witte Mars
o Justitiebarometer
 Politieke consensus over hervorming/modernisering in 2009
o Wet 21 december 2009: motivering van uitspraak over schuld

Onderzoek naar de relatie tussen deename aan juryrechtspraak en de visie op en het
vertrouwen in dit instituut en de procedure:
 14 juryleden
 Deelvragen:
1. Welke invloed heeft een deelname aan een assisenjury op het vertrouwern
in en betrokkenheid bij de procedure en de werking van een volksjury?
2. Welke (procesgerelateerde) factoren hebben (mogelijks) een ivloed op de
positieve of negatieve ervaringen van de juryleden?




ASSISEN EN JURYRECHTSPRAAK IN BELGIË

 Art 150 GW: in strafzaken, politieke en persmisdrijven
o In praktijk bevoegdheden sterk vermindert → enkel voor zwaarste
misdrijven
 Tijdelijk rechtscollege: door Kamer van Inbeschuldigingstelling
 3 beroepsrechters (1 voorzitter en 2 assessoren) + 12 burgers (door lot
angewezen)
o Voorwaarden: hebben burgerrechten, kunnen lezen en schrijven, min 28j
en max 65j
o Aanstelling via omslachtige procedure: 60 tot 90 burgers opgeroepen per
zaak en verdediging en OM gaan burgers wraken die ongeschikt lijken

, o Max 2/3 van 1 geslacht
 Beginselen:
o Doorgedreven formalisme
o Onmiddellijkheidsbeginsel
o Openbaarheid van rechtspleging
 Sinds 2010: innerlijke overtuiging van jury moet vergezeld worden met juridische
motivering
 Beslissingen:
o Bij gewone meerderheid
o Gelijk? Beschuldige kriijgt voordeel van twijfel
o Schuldig gevonden? Rechters kunnen uitspraak overrulen: als 2/3 rechters
de beschuldigde onschuldig vinden → vrijspraak
 Beroep is onmogelijk
o Hof van Cassatie kan procedure en inhoud aan wettigheidscontrole
onderwerpen

Het actuele debat over de zin en onzin van de Belgische juryrechtspraak:
 Contra:
o Is controle op de rechterlijke macht uitgaande van de bevolking nog van
deze tijd?
o Representativiteit van jury: door lotingsysteem en voorwaarden
o Bekwaamheid van de burger om zwaar misdrijf te beoordelen → nood aan
professionele begeleiding en goede voorlichting
o Voorbereidingstijd en kostprijs
o Geen hoger beroep mogelijk: schending van Belgische en Europese
grondrechten
 Pro:
o Democratische legitimiteit
o Plichtsbesef en nauwgezetheid van leden
o Betrokkenheid van burger helpt bij kloof tussen justitie en burger

ONDERZOEK NAAR JURYRECHTSPRAAK

Internationaal:
 In common-law landen (VS, VK, Australië, Nieuw-Zeeland) veel onderzoek naar de
werking van de jury
 Steun voor jury blijkt groter als men zelf ooit zetelde
 Procedurele rechtvaardigheid lijkt belangrijker dan de echte uitkomst

België:
 Sinds 2009: motivering van beslissing
 Totale geheimhouding van jury → weinig of geen systematisch wetenschappelijk
onderzoek
o Juryleden moeten afgesloten zijn van buitenwereld
o Zwijgplicht tijdens en na proces: niet over discussies praten tijdens
beraadslaging of over verhouding van stemmingen
 Onderzoek naar processen die functioneren van jury kan verklaren
(groepsdynamica en besluitvoerming)
o Juryleden met weinig tot geen voorkennis van proces doen mee
o Deliberatie over schuld heeft weinig invloed op individuele beslissing
o Juryleden zijn fier op deelname