GASTCOLLEGES:
STRAFRECHTSBEDELING
INHOUDSOPGAVE
H1. discretionaire identiteitscontroles en politielegitimiteit → Dhr De Vocht ................................... 4
1 wat zijn identiteitscontroles? .......................................................................................................... 4
2 waarom onderzoeken we dit? ......................................................................................................... 6
3 wat leert onderzoek ons? ............................................................................................................... 6
4 wat wordt er vandaag gedaan? ....................................................................................................... 7
5 uitleiding: wat brengt de toekomst? ................................................................................................ 9
H2: lokale recherchedienst gent → chris de gaever ........................................................................ 10
1 inkijk in lrd gent.............................................................................................................................10
missie lrd .................................................................................................................................... 11
strategie en beleid ....................................................................................................................... 11
management ............................................................................................................................... 13
partners van lrd gent .................................................................................................................... 17
2 provinciaal recherchemanagement ...............................................................................................17
3 beheer van de plaats van feiten bij een (onduidelijk) overlijden ........................................................18
4 casussen .....................................................................................................................................20
H3: professionalisering van politie: casestudie BE → axelle mangelschots ..................................... 22
1 inleiding .......................................................................................................................................22
situering onderzoeksproject ......................................................................................................... 22
verschillende theoretische lenzen ................................................................................................ 22
2 fundamenten van de belgische politie............................................................................................22
evolutie ....................................................................................................................................... 22
visie en pijlers ............................................................................................................................. 22
3 een model onder druk ...................................................................................................................23
dualiteit: federaal vs lokaal .......................................................................................................... 23
structurele belemmeringen.......................................................................................................... 23
voorgestelde oplossingen ............................................................................................................ 23
4 interne HR-uitdagingen .................................................................................................................23
het statuut: een rem op innovatie ................................................................................................. 23
werving en selectie ...................................................................................................................... 23
5 opleiding en vorming .....................................................................................................................24
basisopleiding is ontoereikend ..................................................................................................... 24
structurele problemen in het onderwijs ........................................................................................ 24
6 invloed politiek .............................................................................................................................24
, 7 wat is professionalisering? ............................................................................................................24
componenten van professionaliteit .............................................................................................. 24
kwaliteit van uitvoering en vakkundigheid ..................................................................................... 24
persoonlijke competenties en attitude (‘goede’ flik) ...................................................................... 24
randvoorwaarden en structuur ..................................................................................................... 25
8 huidige stand van zaken ................................................................................................................25
reflecties en discussiepunten ...................................................................................................... 25
9 kritische vragen voor de toekomst .................................................................................................25
voorbeeldvraag ...............................................................................................................................25
H4: actoren in de keten van de strafrechtsbedeling: het OM .......................................................... 26
1 het keten van de strafrechtsbedeling .............................................................................................26
2 rechterlijke organisatie .................................................................................................................26
3 hoe word je magistraat? ................................................................................................................27
4 enkele cijfers uit OVL ....................................................................................................................27
5 odprachten van deparketmagistraat (strafzaken/dossiermatig) .......................................................28
6 opsporing .....................................................................................................................................28
7 vervolging .....................................................................................................................................31
8 vordering op zitting (// fase straftoemeting) ....................................................................................32
9 adviesverlening door het OM .........................................................................................................33
10 jeugdzaken .................................................................................................................................33
11 criminologen bij het parket ..........................................................................................................33
H5: HET GERECHTELIJK ONDERZOEK → ANNEMIE SERLIPPENS ...................................................... 34
1 opsporingsonderzoek → procureur .................................................................................................34
2 gerechtelijk onderzoek → onderzoeksrechter ..................................................................................34
de saisine van de onderzoeksrechter ............................................................................................ 34
3 welke maatregelen kan de onderzoeksrechter nemen en de procureur niet? ...................................34
plaatsbezoek .............................................................................................................................. 35
huiszoeking ................................................................................................................................. 35
vrijheidsberoving ......................................................................................................................... 35
verhoor (voorleiding): ................................................................................................................... 36
vrijheidsberoving en voorlopige hechtenis .................................................................................... 36
4 het verloop van het gerechtelijk onderzoek ....................................................................................37
H5: externe rechtspositie → eric Maes (NICC) ................................................................................ 38
1 inleiding .......................................................................................................................................38
2 bevoegdheidsverdeling .................................................................................................................38
Minister van jusitite ..................................................................................................................... 39
SUR/SURB .................................................................................................................................. 43
3 aan de slachtoffers toegekende rechten ........................................................................................51
, Door de minister toegekende modaliteiten ................................................................................... 51
door de SURB toegekende modaliteiten........................................................................................ 51
H6: internering: wetgeving & forensische psychiatrie .................................................................... 52
1 de nieuwe interneringswet ............................................................................................................52
2 enkele cijfergegevens ...................................................................................................................56
3 zorg en internering ........................................................................................................................58
intrapenitentiair aanbod .............................................................................................................. 58
Het zorgaanbod buiten detentie ................................................................................................... 59
4 Struikelblokken, uitdagingen en toekomst ......................................................................................64
, H1. DISCRETIONAIRE IDENTITEITSCONTROLES EN POLITIELEGITIMITEIT → DHR
DE VOCHT
1 WAT ZIJN IDENTITEITSCONTROLES?
Plaats binnen politiewerk:
• Meest gebruikte politiepraktijk (Saudelli, 2021)
• Begin van een PV, APO, RIR, …
• Hefboom om verdere maatregelen te nemen (bv. doorzoeking, fouillering en aanhouding)
• Opsporing van gesignaleerde personen
• “Weten met wie we praten”
→ desondanks:
• Klachten rond etnisch profileren en discriminatie (selectiviteit)
• Geen verplichte registratie van identiteitscontroles
• Debat rond procedurele rechtvaardigheid en discretionaire ruimte
1) Reactief = registreren van misdrijven
2) Proactief = opsporen en voorkomen van misdrijven
3) Administratief = opvraging identiteit van getuigen of slachtoffers
Wettelijke verankering (legaliteitsprincipe)
Artikel 34 paragraaf 1 van het Wet op het Politieambt:
• Reactieve controles (eerste lid):
o “De politieambtenaren controleren de identiteit van ieder persoon wiens vrijheid wordt
benomen of die een feit strafbaar met een administratieve of strafrechtelijke sanctie
heeft gepleegd.”
• Proactieve controles (tweede lid):
o “Zij kunnen eveneens de identiteit controleren van ieder persoon indien zij, op grond van
zijn gedragingen, materiële aanwijzingen of omstandigheden van tijd of plaats
redelijke gronden hebben om te denken dat hij wordt opgespoord, dat hij heeft gepoogd
of zich voorbereidt om een misdrijf te plegen of dat hij de openbare orde zou kunnen
verstoren of heeft verstoord.”
Artikel 34 paragraaf 3 van het Wet op het Politieambt:
• Systematische identiteitscontroles
o “Teneinde de openbare veiligheid te handhaven of de naleving te verzekeren van de
wettelijke bepalingen met betrekking tot de toegang tot het grondgebied, het verblijf, de
vestiging en de verwijdering van vreemdelingen, kunnen de overheden van bestuurlijke
politie, binnen de perken van hun bevoegdheden, identiteitscontroles voorschrijven,
uit te voeren door de politiediensten in de omstandigheden die deze overheden
bepalen.”
§ “overheden van bestuurlijke politie” = Burgemeester of Minister van
Binnenlandse Zaken
Discretionaire ruimte:
= ruimte die beslissingen mogelijk maakt
• Power of definition and suspicion wie of wat is verdacht? Proactief
• Power of procedure and prosecution handhaving of niet? Reactief
• Regels op hoger liggend niveau (beleid, cultuur, wetgeving) creëren ruimte
STRAFRECHTSBEDELING
INHOUDSOPGAVE
H1. discretionaire identiteitscontroles en politielegitimiteit → Dhr De Vocht ................................... 4
1 wat zijn identiteitscontroles? .......................................................................................................... 4
2 waarom onderzoeken we dit? ......................................................................................................... 6
3 wat leert onderzoek ons? ............................................................................................................... 6
4 wat wordt er vandaag gedaan? ....................................................................................................... 7
5 uitleiding: wat brengt de toekomst? ................................................................................................ 9
H2: lokale recherchedienst gent → chris de gaever ........................................................................ 10
1 inkijk in lrd gent.............................................................................................................................10
missie lrd .................................................................................................................................... 11
strategie en beleid ....................................................................................................................... 11
management ............................................................................................................................... 13
partners van lrd gent .................................................................................................................... 17
2 provinciaal recherchemanagement ...............................................................................................17
3 beheer van de plaats van feiten bij een (onduidelijk) overlijden ........................................................18
4 casussen .....................................................................................................................................20
H3: professionalisering van politie: casestudie BE → axelle mangelschots ..................................... 22
1 inleiding .......................................................................................................................................22
situering onderzoeksproject ......................................................................................................... 22
verschillende theoretische lenzen ................................................................................................ 22
2 fundamenten van de belgische politie............................................................................................22
evolutie ....................................................................................................................................... 22
visie en pijlers ............................................................................................................................. 22
3 een model onder druk ...................................................................................................................23
dualiteit: federaal vs lokaal .......................................................................................................... 23
structurele belemmeringen.......................................................................................................... 23
voorgestelde oplossingen ............................................................................................................ 23
4 interne HR-uitdagingen .................................................................................................................23
het statuut: een rem op innovatie ................................................................................................. 23
werving en selectie ...................................................................................................................... 23
5 opleiding en vorming .....................................................................................................................24
basisopleiding is ontoereikend ..................................................................................................... 24
structurele problemen in het onderwijs ........................................................................................ 24
6 invloed politiek .............................................................................................................................24
, 7 wat is professionalisering? ............................................................................................................24
componenten van professionaliteit .............................................................................................. 24
kwaliteit van uitvoering en vakkundigheid ..................................................................................... 24
persoonlijke competenties en attitude (‘goede’ flik) ...................................................................... 24
randvoorwaarden en structuur ..................................................................................................... 25
8 huidige stand van zaken ................................................................................................................25
reflecties en discussiepunten ...................................................................................................... 25
9 kritische vragen voor de toekomst .................................................................................................25
voorbeeldvraag ...............................................................................................................................25
H4: actoren in de keten van de strafrechtsbedeling: het OM .......................................................... 26
1 het keten van de strafrechtsbedeling .............................................................................................26
2 rechterlijke organisatie .................................................................................................................26
3 hoe word je magistraat? ................................................................................................................27
4 enkele cijfers uit OVL ....................................................................................................................27
5 odprachten van deparketmagistraat (strafzaken/dossiermatig) .......................................................28
6 opsporing .....................................................................................................................................28
7 vervolging .....................................................................................................................................31
8 vordering op zitting (// fase straftoemeting) ....................................................................................32
9 adviesverlening door het OM .........................................................................................................33
10 jeugdzaken .................................................................................................................................33
11 criminologen bij het parket ..........................................................................................................33
H5: HET GERECHTELIJK ONDERZOEK → ANNEMIE SERLIPPENS ...................................................... 34
1 opsporingsonderzoek → procureur .................................................................................................34
2 gerechtelijk onderzoek → onderzoeksrechter ..................................................................................34
de saisine van de onderzoeksrechter ............................................................................................ 34
3 welke maatregelen kan de onderzoeksrechter nemen en de procureur niet? ...................................34
plaatsbezoek .............................................................................................................................. 35
huiszoeking ................................................................................................................................. 35
vrijheidsberoving ......................................................................................................................... 35
verhoor (voorleiding): ................................................................................................................... 36
vrijheidsberoving en voorlopige hechtenis .................................................................................... 36
4 het verloop van het gerechtelijk onderzoek ....................................................................................37
H5: externe rechtspositie → eric Maes (NICC) ................................................................................ 38
1 inleiding .......................................................................................................................................38
2 bevoegdheidsverdeling .................................................................................................................38
Minister van jusitite ..................................................................................................................... 39
SUR/SURB .................................................................................................................................. 43
3 aan de slachtoffers toegekende rechten ........................................................................................51
, Door de minister toegekende modaliteiten ................................................................................... 51
door de SURB toegekende modaliteiten........................................................................................ 51
H6: internering: wetgeving & forensische psychiatrie .................................................................... 52
1 de nieuwe interneringswet ............................................................................................................52
2 enkele cijfergegevens ...................................................................................................................56
3 zorg en internering ........................................................................................................................58
intrapenitentiair aanbod .............................................................................................................. 58
Het zorgaanbod buiten detentie ................................................................................................... 59
4 Struikelblokken, uitdagingen en toekomst ......................................................................................64
, H1. DISCRETIONAIRE IDENTITEITSCONTROLES EN POLITIELEGITIMITEIT → DHR
DE VOCHT
1 WAT ZIJN IDENTITEITSCONTROLES?
Plaats binnen politiewerk:
• Meest gebruikte politiepraktijk (Saudelli, 2021)
• Begin van een PV, APO, RIR, …
• Hefboom om verdere maatregelen te nemen (bv. doorzoeking, fouillering en aanhouding)
• Opsporing van gesignaleerde personen
• “Weten met wie we praten”
→ desondanks:
• Klachten rond etnisch profileren en discriminatie (selectiviteit)
• Geen verplichte registratie van identiteitscontroles
• Debat rond procedurele rechtvaardigheid en discretionaire ruimte
1) Reactief = registreren van misdrijven
2) Proactief = opsporen en voorkomen van misdrijven
3) Administratief = opvraging identiteit van getuigen of slachtoffers
Wettelijke verankering (legaliteitsprincipe)
Artikel 34 paragraaf 1 van het Wet op het Politieambt:
• Reactieve controles (eerste lid):
o “De politieambtenaren controleren de identiteit van ieder persoon wiens vrijheid wordt
benomen of die een feit strafbaar met een administratieve of strafrechtelijke sanctie
heeft gepleegd.”
• Proactieve controles (tweede lid):
o “Zij kunnen eveneens de identiteit controleren van ieder persoon indien zij, op grond van
zijn gedragingen, materiële aanwijzingen of omstandigheden van tijd of plaats
redelijke gronden hebben om te denken dat hij wordt opgespoord, dat hij heeft gepoogd
of zich voorbereidt om een misdrijf te plegen of dat hij de openbare orde zou kunnen
verstoren of heeft verstoord.”
Artikel 34 paragraaf 3 van het Wet op het Politieambt:
• Systematische identiteitscontroles
o “Teneinde de openbare veiligheid te handhaven of de naleving te verzekeren van de
wettelijke bepalingen met betrekking tot de toegang tot het grondgebied, het verblijf, de
vestiging en de verwijdering van vreemdelingen, kunnen de overheden van bestuurlijke
politie, binnen de perken van hun bevoegdheden, identiteitscontroles voorschrijven,
uit te voeren door de politiediensten in de omstandigheden die deze overheden
bepalen.”
§ “overheden van bestuurlijke politie” = Burgemeester of Minister van
Binnenlandse Zaken
Discretionaire ruimte:
= ruimte die beslissingen mogelijk maakt
• Power of definition and suspicion wie of wat is verdacht? Proactief
• Power of procedure and prosecution handhaving of niet? Reactief
• Regels op hoger liggend niveau (beleid, cultuur, wetgeving) creëren ruimte
