STRAFRECHTSBEDELING
INHOUDSOPGAVE
helikopterperspectief ................................................................................................................... 4
1.1: Hoe denken we over misdrijf en straf? ......................................................................................... 4
1.2: De logica van de strafrechtsketen- de echelons .......................................................................... 5
Besluit .......................................................................................................................................... 8
cluster 1: politie als actor in de strafrechtsketen ........................................................................... 9
1.1: opfrisser: wetgevend kader ........................................................................................................ 9
vertrekpunt: de wet op het politieambt (1992) ................................................................................. 9
1.2: de politiefunctie: capaciteit en verschillende graden ..................................................................13
1.3: discretionaire ruimte.................................................................................................................16
Het nemen van beslissingen door politie: ..................................................................................... 17
Onderzoek F. Gilleir: discretionaire ruimte .................................................................................... 18
conclusies .................................................................................................................................. 21
1.4: COP (community oriented policing) ...........................................................................................21
cop als strategie .......................................................................................................................... 21
introductie van cop in het belgische politielandschap ................................................................... 22
De 5 pijlers van COP: ................................................................................................................... 23
Vertaling naar Belgisch politiebeleid ............................................................................................. 25
Good practices in cop.................................................................................................................. 25
1.5: diversiteit .................................................................................................................................26
wat is diversiteit?......................................................................................................................... 26
diversiteit binnen de politie: ......................................................................................................... 26
diversiteit in het belgisch korps .................................................................................................... 27
diversiteit en beslissingen op straat.............................................................................................. 30
selectiviteit in de politiepraktijk - belgisch onderzoek? .................................................................. 32
diversiteit en selectiviteit: conclusies ........................................................................................... 32
cluster 2: instroom, doorstroom en uitstroom in de strafrechtsketen op het niveau van opsporing . 33
2.1: instroom-doorstroom-uitstroom: meten ....................................................................................33
inleiding: instroom, doorstroom en uitstroom op niveau van de opsporing ..................................... 33
instroom op politieniveau ............................................................................................................ 34
2.2: registratie (pv’s en verhoren) .....................................................................................................36
Opstellen proces-verbaal en verhoren .......................................................................................... 36
Processen-verbaal en selectiviteit: ............................................................................................... 37
registratie van verhoren ............................................................................................................... 39
H1: geschiedenis strafrechtsbedeling .......................................................................................... 43
1 Ancien Régime (17e – 18e eeuw) .....................................................................................................43
strafuitvoering ............................................................................................................................. 43
2 De Verlichting + klassieke strafrecht (18e eeuw)..............................................................................44
, strafuitvoering ............................................................................................................................. 45
3 het positivisme (2e helft 19e eeuw) .................................................................................................46
4 Het sociaal Verweer......................................................................................................................47
Strafuitvoering............................................................................................................................. 48
5 het Nieuw Sociaal Verweer............................................................................................................48
dus… .......................................................................................................................................... 49
6 Recentere ontwikkelingen .............................................................................................................50
na de golden 1960’s:.................................................................................................................... 50
maatschappelijke ontwikkelingen als katalysator ......................................................................... 50
herstelrecht ................................................................................................................................ 51
H2: vervolging ............................................................................................................................. 54
1 inleiding: logica van strafrechtsbedeling ........................................................................................54
logica van de strafrechtsbedeling ................................................................................................. 54
de strafrechtsketen in de praktijk ................................................................................................. 54
2 voornaamste actoren....................................................................................................................54
minister van justitie ..................................................................................................................... 54
openbaar ministerie .................................................................................................................... 55
onderzoeksrechter ...................................................................................................................... 57
3 vervolingsbeslissing: instroom, doorstroom en uitstroom ...............................................................58
instroom van zaken ..................................................................................................................... 58
beslissingen op parketniveau ....................................................................................................... 60
alles op een rijtje: het instellen van de strafvordering .................................................................... 66
toepassing → zie ppt..................................................................................................................... 67
H3: straftoemeting ...................................................................................................................... 68
1 herhaling: instellen strafvordering .................................................................................................68
2 inleidende begrippen ....................................................................................................................68
Straftoemeting ............................................................................................................................ 68
Misdrijf........................................................................................................................................ 68
Strafrechtelijke sanctie ................................................................................................................ 69
3 de kunst van het straftoemeten .....................................................................................................70
4 soorten straffen: hoofdstraffen ......................................................................................................72
Opsluiting, hechtenis en gevangenisstraf ..................................................................................... 73
Geldboete ................................................................................................................................... 73
Werkstraf .................................................................................................................................... 74
ET straf ....................................................................................................................................... 75
Autonome probatiestraf............................................................................................................... 76
5 soorten straffen: bijkomende straffen ............................................................................................78
Bijzondere verbeurdverklaring ...................................................................................................... 78
Afzetting ..................................................................................................................................... 79
Ontzetting ................................................................................................................................... 79
Terbeschikkingstelling ................................................................................................................. 80
Beroepsverbod ............................................................................................................................ 80
Bekendmaking vonissen en arresten ............................................................................................ 80
, andere straffen die rechter kan bepalen ....................................................................................... 81
6 internering → gastcollege, geen theorieles ......................................................................................81
7 modaliteiten van de strafoplegging ................................................................................................81
effectief, uitstel, opschorting, probatie ......................................................................................... 81
minimum- en maximum: hoger of lager? ....................................................................................... 82
8 dispariteit .....................................................................................................................................83
casus .......................................................................................................................................... 83
motivering van de straftoemeting ................................................................................................. 84
casus .......................................................................................................................................... 84
9 verschillen in de straftoemeting: hoe? ...........................................................................................84
interne/wettelijke factoren ........................................................................................................... 84
niet-wettelijke factoren: empirie................................................................................................... 85
naar straftoemetingsrichtlijnen en uniformisering straftoemeting? ................................................ 87
robots in de rechtspraak .............................................................................................................. 88
besluit dispariteit ........................................................................................................................ 88
H4: strafuitvoering ....................................................................................................................... 89
1 algemeen kader............................................................................................................................89
Strafuitvoering en de opkomst van de gevangenisstraf .................................................................. 89
Strafuitvoeringsbeleid.................................................................................................................. 89
2 Actoren van de strafuitvoering .......................................................................................................90
FOD Justitie................................................................................................................................. 90
de gemeenschappen ................................................................................................................... 92
Gedetineerden ............................................................................................................................ 93
3 aspecten van de interne rechtspositie ...........................................................................................95
aspecten van de rechtspositie van gedetineerden ......................................................................... 95
interne rechtspositie van gedetineerden ....................................................................................... 96
overzicht van hun rechten ............................................................................................................ 96
4 evaluatie en toekomst gevangeniswezen ..................................................................................... 102
evaluatie van strafuitvoering ...................................................................................................... 102
toekomst van de gevangenis ...................................................................................................... 103
, HELIKOPTERPERSPECTIEF
1) Misdrijf- straf
2) De strafrechtsketen
• De logica van de strafrechtsketen: de echelons
• Een trechter
3) Keuzes maken in de keten
• Opsporing
• Vervolging
• Straftoemeting
• Strafuitvoering
1.1: HOE DENKEN WE OVER MISDRIJF EN STRAF?
Slingerbeweging van het strafrecht
Ancien Régime (tot aan de 18e eeuw)
• Willekeur, recht op bestraffing was alleenrecht koning, bekentenis afdwingen, voorbeeldstraffen,
“wrede Middeleeuwen” versus recent onderzoek
• Voornamelijk focus op vergelding en afschrikking (algemene preventie: samenleving bang maken
zodat ze geen feiten plegen)
Verlichting en Klassiek Strafrecht (18e- 19e eeuw)
• De mens is een rationeel wezen, sociaal contract, Magna Charta van het strafrecht (legaliteit-
proportionaliteit- subsidiariteit), vaste straffen, geen individualisering, schuldnotie centraal
• Voornamelijk focus op vergelding (maar ifv sociaal contract), algemene preventie (afschrikking),
bijzondere preventie (gevangenisstraf)
Positivisme (2e helft 19e eeuw)
• Misdrijf gevolg causale factoren, de mens heeft geen vrije keuze, gedetermineerd, sociaal
gevaarlijkheid, Magna Charta op de helling, verschuiving van daad naar dader, sanctie
o Vergelding = zinloos? Focus op bijzondere preventie en resocialisatie (sanctie)
Sociaal Verweer (2e helft 19e eeuw)
• De maatschappij beschermen (‘verweren’), de mens heeft een ‘zekere vrijheid’, het eclecticisme
van Prins
• ‘Normale’ delinquenten versus andere delinquenten, straffen versus maatregelen
(“geestesgestoorden en jeugdigen”)
Na WOII
• Overgangsfase, bloei, welvaartstaat en verzorgingsstaat
• Uitbouw sociale vangnetten > hopen niet in het strafrecht komen
INHOUDSOPGAVE
helikopterperspectief ................................................................................................................... 4
1.1: Hoe denken we over misdrijf en straf? ......................................................................................... 4
1.2: De logica van de strafrechtsketen- de echelons .......................................................................... 5
Besluit .......................................................................................................................................... 8
cluster 1: politie als actor in de strafrechtsketen ........................................................................... 9
1.1: opfrisser: wetgevend kader ........................................................................................................ 9
vertrekpunt: de wet op het politieambt (1992) ................................................................................. 9
1.2: de politiefunctie: capaciteit en verschillende graden ..................................................................13
1.3: discretionaire ruimte.................................................................................................................16
Het nemen van beslissingen door politie: ..................................................................................... 17
Onderzoek F. Gilleir: discretionaire ruimte .................................................................................... 18
conclusies .................................................................................................................................. 21
1.4: COP (community oriented policing) ...........................................................................................21
cop als strategie .......................................................................................................................... 21
introductie van cop in het belgische politielandschap ................................................................... 22
De 5 pijlers van COP: ................................................................................................................... 23
Vertaling naar Belgisch politiebeleid ............................................................................................. 25
Good practices in cop.................................................................................................................. 25
1.5: diversiteit .................................................................................................................................26
wat is diversiteit?......................................................................................................................... 26
diversiteit binnen de politie: ......................................................................................................... 26
diversiteit in het belgisch korps .................................................................................................... 27
diversiteit en beslissingen op straat.............................................................................................. 30
selectiviteit in de politiepraktijk - belgisch onderzoek? .................................................................. 32
diversiteit en selectiviteit: conclusies ........................................................................................... 32
cluster 2: instroom, doorstroom en uitstroom in de strafrechtsketen op het niveau van opsporing . 33
2.1: instroom-doorstroom-uitstroom: meten ....................................................................................33
inleiding: instroom, doorstroom en uitstroom op niveau van de opsporing ..................................... 33
instroom op politieniveau ............................................................................................................ 34
2.2: registratie (pv’s en verhoren) .....................................................................................................36
Opstellen proces-verbaal en verhoren .......................................................................................... 36
Processen-verbaal en selectiviteit: ............................................................................................... 37
registratie van verhoren ............................................................................................................... 39
H1: geschiedenis strafrechtsbedeling .......................................................................................... 43
1 Ancien Régime (17e – 18e eeuw) .....................................................................................................43
strafuitvoering ............................................................................................................................. 43
2 De Verlichting + klassieke strafrecht (18e eeuw)..............................................................................44
, strafuitvoering ............................................................................................................................. 45
3 het positivisme (2e helft 19e eeuw) .................................................................................................46
4 Het sociaal Verweer......................................................................................................................47
Strafuitvoering............................................................................................................................. 48
5 het Nieuw Sociaal Verweer............................................................................................................48
dus… .......................................................................................................................................... 49
6 Recentere ontwikkelingen .............................................................................................................50
na de golden 1960’s:.................................................................................................................... 50
maatschappelijke ontwikkelingen als katalysator ......................................................................... 50
herstelrecht ................................................................................................................................ 51
H2: vervolging ............................................................................................................................. 54
1 inleiding: logica van strafrechtsbedeling ........................................................................................54
logica van de strafrechtsbedeling ................................................................................................. 54
de strafrechtsketen in de praktijk ................................................................................................. 54
2 voornaamste actoren....................................................................................................................54
minister van justitie ..................................................................................................................... 54
openbaar ministerie .................................................................................................................... 55
onderzoeksrechter ...................................................................................................................... 57
3 vervolingsbeslissing: instroom, doorstroom en uitstroom ...............................................................58
instroom van zaken ..................................................................................................................... 58
beslissingen op parketniveau ....................................................................................................... 60
alles op een rijtje: het instellen van de strafvordering .................................................................... 66
toepassing → zie ppt..................................................................................................................... 67
H3: straftoemeting ...................................................................................................................... 68
1 herhaling: instellen strafvordering .................................................................................................68
2 inleidende begrippen ....................................................................................................................68
Straftoemeting ............................................................................................................................ 68
Misdrijf........................................................................................................................................ 68
Strafrechtelijke sanctie ................................................................................................................ 69
3 de kunst van het straftoemeten .....................................................................................................70
4 soorten straffen: hoofdstraffen ......................................................................................................72
Opsluiting, hechtenis en gevangenisstraf ..................................................................................... 73
Geldboete ................................................................................................................................... 73
Werkstraf .................................................................................................................................... 74
ET straf ....................................................................................................................................... 75
Autonome probatiestraf............................................................................................................... 76
5 soorten straffen: bijkomende straffen ............................................................................................78
Bijzondere verbeurdverklaring ...................................................................................................... 78
Afzetting ..................................................................................................................................... 79
Ontzetting ................................................................................................................................... 79
Terbeschikkingstelling ................................................................................................................. 80
Beroepsverbod ............................................................................................................................ 80
Bekendmaking vonissen en arresten ............................................................................................ 80
, andere straffen die rechter kan bepalen ....................................................................................... 81
6 internering → gastcollege, geen theorieles ......................................................................................81
7 modaliteiten van de strafoplegging ................................................................................................81
effectief, uitstel, opschorting, probatie ......................................................................................... 81
minimum- en maximum: hoger of lager? ....................................................................................... 82
8 dispariteit .....................................................................................................................................83
casus .......................................................................................................................................... 83
motivering van de straftoemeting ................................................................................................. 84
casus .......................................................................................................................................... 84
9 verschillen in de straftoemeting: hoe? ...........................................................................................84
interne/wettelijke factoren ........................................................................................................... 84
niet-wettelijke factoren: empirie................................................................................................... 85
naar straftoemetingsrichtlijnen en uniformisering straftoemeting? ................................................ 87
robots in de rechtspraak .............................................................................................................. 88
besluit dispariteit ........................................................................................................................ 88
H4: strafuitvoering ....................................................................................................................... 89
1 algemeen kader............................................................................................................................89
Strafuitvoering en de opkomst van de gevangenisstraf .................................................................. 89
Strafuitvoeringsbeleid.................................................................................................................. 89
2 Actoren van de strafuitvoering .......................................................................................................90
FOD Justitie................................................................................................................................. 90
de gemeenschappen ................................................................................................................... 92
Gedetineerden ............................................................................................................................ 93
3 aspecten van de interne rechtspositie ...........................................................................................95
aspecten van de rechtspositie van gedetineerden ......................................................................... 95
interne rechtspositie van gedetineerden ....................................................................................... 96
overzicht van hun rechten ............................................................................................................ 96
4 evaluatie en toekomst gevangeniswezen ..................................................................................... 102
evaluatie van strafuitvoering ...................................................................................................... 102
toekomst van de gevangenis ...................................................................................................... 103
, HELIKOPTERPERSPECTIEF
1) Misdrijf- straf
2) De strafrechtsketen
• De logica van de strafrechtsketen: de echelons
• Een trechter
3) Keuzes maken in de keten
• Opsporing
• Vervolging
• Straftoemeting
• Strafuitvoering
1.1: HOE DENKEN WE OVER MISDRIJF EN STRAF?
Slingerbeweging van het strafrecht
Ancien Régime (tot aan de 18e eeuw)
• Willekeur, recht op bestraffing was alleenrecht koning, bekentenis afdwingen, voorbeeldstraffen,
“wrede Middeleeuwen” versus recent onderzoek
• Voornamelijk focus op vergelding en afschrikking (algemene preventie: samenleving bang maken
zodat ze geen feiten plegen)
Verlichting en Klassiek Strafrecht (18e- 19e eeuw)
• De mens is een rationeel wezen, sociaal contract, Magna Charta van het strafrecht (legaliteit-
proportionaliteit- subsidiariteit), vaste straffen, geen individualisering, schuldnotie centraal
• Voornamelijk focus op vergelding (maar ifv sociaal contract), algemene preventie (afschrikking),
bijzondere preventie (gevangenisstraf)
Positivisme (2e helft 19e eeuw)
• Misdrijf gevolg causale factoren, de mens heeft geen vrije keuze, gedetermineerd, sociaal
gevaarlijkheid, Magna Charta op de helling, verschuiving van daad naar dader, sanctie
o Vergelding = zinloos? Focus op bijzondere preventie en resocialisatie (sanctie)
Sociaal Verweer (2e helft 19e eeuw)
• De maatschappij beschermen (‘verweren’), de mens heeft een ‘zekere vrijheid’, het eclecticisme
van Prins
• ‘Normale’ delinquenten versus andere delinquenten, straffen versus maatregelen
(“geestesgestoorden en jeugdigen”)
Na WOII
• Overgangsfase, bloei, welvaartstaat en verzorgingsstaat
• Uitbouw sociale vangnetten > hopen niet in het strafrecht komen
