Politiek denken
1. Politiek denken: inleiding
1. Inleiding
Politiek denken
Een opbouwend compromis: berust op het corpus van politieke filosofie om kritisch na te
denken over rechtvaardigheid, democratie, grenzen en rechten,...
Politiek denken als compromis tussen:
1. Politieke filosofie
à Filosofie tak die zich bezighoudt met politiek
à Plato, Aristoteles, van Aquino, Grotius, Locke, ...
à Traditional question: the legitimation of authority and the best political
organization. ( waarom & op welke grond heeft iemand het recht om macht uit te
oefenen over anderen?)
à Bestaat er iets als een 'beste', een 'ideaal' of een 'perfecte' politieke organisatie?
à Volgens wat?
- De 'ware' menselijke natuur?
- De wetten van de geschiedenis?
- Religieuze openbaring?
...
2. Politieke theorie
à Reactie op het abstracte perspectief van de politieke filosofie
à Na de Tweede Wereldoorlog: noodzaak om erover na te denken en de verwarring
van de klassieke filosofie
à Hannah Arendt, onder anderen, besloot zichzelf politiek theoreticus te noemen
in plaats van filosofen.
,Waarom politieke theorie?
Arendt en anderen wilden benadrukken dat politieke gedachten gepositioneerd, responsief en
betrokken moeten zijn.
à Politieke theorie wordt gemaakt door individuen in een specifieke sociale en historische
context.
à Het is contextafhankelijk: de vragen die we stellen over politiek veranderen in de loop van
de tijd en tussen samenlevingen.
à Het is politiek/normatief: het maakt een argument om een onrechtvaardige situatie te
herstellen.
à Het is een consistente reflectie op hoe iets zou moeten zijn, à hoe we samen zouden
moeten leven.
Verschil tussen:
1. Politieke filosofie
- Het oude, klassieke nadenken over politiek
- Filosofen vroegen zich af: à Wat is de beste manier om samen te leven?
à Wie mag macht uitoefenen en waarom?
Kenmerken:
- Zoekt naar het ideale of perfecte politieke systeem
- Denkt vaak abstract of/en universeel
- Probeert macht te rechtvaardigen met ideeën zoals: - De natuur van de mens (Aristotles)
- De rede & nationaliteit (Locke)
- Goddelijke wil (Aquinas)
2. Politiek denken
- Ligt tussen filosofie en de praktijk
- Is een compromis tussen: à Politieke filosofie (wat zou moeten zijn)
à Politieke praktijk (wat echt gebeurd)
- Zoekt naar een evenwicht tussen idealen en realiteit
- Probeert realistisch en normatief te zijn
- Hoe kunnen we onze idealen toepassen in de echte wereld?
3. Politieke theorie
- Kwam na de 2de wereldoorlog op, toen veel denkers vonden dat de oude filosofie te
afstandelijk was.
- Mensen zoals Hannah Arendt wilden politiek begrijpen in haar context, met aandacht voor
echte gebeurtenissen zoals de Holocaust, racisme en onderdrukking.
,Kenmerken:
- De vragen veranderen met de tijd
- Ze zegt niet alleen wat er is, maar ook wat er beter kan
- Geen losse mening, maar een goed onderbouwde visie op hoe we rechtvaardig kunnen
samenleven
2. Democratie
à Democratie als legitieme vorm van politieke autoriteit
à Dit betekent dat mensen accepteren dat democratie heersers het recht geeft om te
regeren.
à De geschiedenis laat zien dat dat niet altijd zo is geweest
Belangrijke vragen over democratie
1. Waarom is democratie legitiem?
2. Onder welke voorwaarden?
3. Impliceert dit gelijkheid?
4. Moeten economische verschillen beperkt worden zodat de ene persoon de ander niet kan
controleren?
à Rousseau: 'Geen enkele burger mag rijk genoeg worden om een andere te kopen, of te arm
om gedwongen worden zichzelf aan een ander te verkopen.'
Betekenis à Politieke gelijkheid werkt het beste als extreme rijkdom of armoede geen
oneerlijke macht creëert.
5. Welke vorm van democratie is legitiem?
1. Representatieve democratie: mensen stemmen op leiders
2. Directe democratie: mensen stemmen zelf over wetten
3. Deliberatieve democratie: beslissingen worden genomen na discussie en debat
4. Participatieve democratie: burgers nemen een actieve rol in besluitvorming
6. Hoe definieer je democratie?
1. Als beschrijving
à Sprekend over een democratisch regime, vergadering of besluit.
, 2. Als indicator van legitimiteit
à Zegt of iets democratisch is of niet
3. Als beslissingsmodel
à bijvoorbeeld democratie op de werkvloer, niet alleen in de overheid
Maar de verwachtingen zijn op deze verschillende niveaus niet hetzelfde:
à we verdedigen democratie in de politiek en accepteren tirannie op de werkvloer.
Demos: mensen
Kratos: macht/heerschappij
2.1 Etymologie: de kracht van Demos, Demos-Kratos
Abraham Lincolns beroemde definitie: 'Bestuur van het volk, voor het volk en door het volk'
Probleem: er blijven meerdere vragen over.
à Wie zijn 'de mensen' precies?
à Wat is de grens van de demos?
à Is het een goede regeringsvorm?
à Democratie en de partij?
2.2 Democratie als soevereine wil
De soevereine wil in een democratie is de wil van het volk zelf
Democratie is een regime waarin mensen hun eigen wetten maken (direct en indirect)
Maar is het genoeg om democratie te definiëren?
à Niet echt. Zeggen 'het volk beslist' vertelt ons niet wat mensen kunnen beslissen of hoe ze
zouden moeten beslissen.
Bijvoorbeeld
à Als de meerderheid stemt voor het verbod op godsdienstvrijheid, is dat dan nog steeds
democratisch?
à Als het volk stemt voor het afschaffen van verkiezingen, blijft de democratie dan behouden?
Dit is de paradox van democratie:
à een democratie kan zichzelf vernietigen als ze geen grenzen stelt aan de wil van het volk.
Is wat mensen willen altijd juist?
à meerderheid kan fout of onrechtvaardig zijn
1. Politiek denken: inleiding
1. Inleiding
Politiek denken
Een opbouwend compromis: berust op het corpus van politieke filosofie om kritisch na te
denken over rechtvaardigheid, democratie, grenzen en rechten,...
Politiek denken als compromis tussen:
1. Politieke filosofie
à Filosofie tak die zich bezighoudt met politiek
à Plato, Aristoteles, van Aquino, Grotius, Locke, ...
à Traditional question: the legitimation of authority and the best political
organization. ( waarom & op welke grond heeft iemand het recht om macht uit te
oefenen over anderen?)
à Bestaat er iets als een 'beste', een 'ideaal' of een 'perfecte' politieke organisatie?
à Volgens wat?
- De 'ware' menselijke natuur?
- De wetten van de geschiedenis?
- Religieuze openbaring?
...
2. Politieke theorie
à Reactie op het abstracte perspectief van de politieke filosofie
à Na de Tweede Wereldoorlog: noodzaak om erover na te denken en de verwarring
van de klassieke filosofie
à Hannah Arendt, onder anderen, besloot zichzelf politiek theoreticus te noemen
in plaats van filosofen.
,Waarom politieke theorie?
Arendt en anderen wilden benadrukken dat politieke gedachten gepositioneerd, responsief en
betrokken moeten zijn.
à Politieke theorie wordt gemaakt door individuen in een specifieke sociale en historische
context.
à Het is contextafhankelijk: de vragen die we stellen over politiek veranderen in de loop van
de tijd en tussen samenlevingen.
à Het is politiek/normatief: het maakt een argument om een onrechtvaardige situatie te
herstellen.
à Het is een consistente reflectie op hoe iets zou moeten zijn, à hoe we samen zouden
moeten leven.
Verschil tussen:
1. Politieke filosofie
- Het oude, klassieke nadenken over politiek
- Filosofen vroegen zich af: à Wat is de beste manier om samen te leven?
à Wie mag macht uitoefenen en waarom?
Kenmerken:
- Zoekt naar het ideale of perfecte politieke systeem
- Denkt vaak abstract of/en universeel
- Probeert macht te rechtvaardigen met ideeën zoals: - De natuur van de mens (Aristotles)
- De rede & nationaliteit (Locke)
- Goddelijke wil (Aquinas)
2. Politiek denken
- Ligt tussen filosofie en de praktijk
- Is een compromis tussen: à Politieke filosofie (wat zou moeten zijn)
à Politieke praktijk (wat echt gebeurd)
- Zoekt naar een evenwicht tussen idealen en realiteit
- Probeert realistisch en normatief te zijn
- Hoe kunnen we onze idealen toepassen in de echte wereld?
3. Politieke theorie
- Kwam na de 2de wereldoorlog op, toen veel denkers vonden dat de oude filosofie te
afstandelijk was.
- Mensen zoals Hannah Arendt wilden politiek begrijpen in haar context, met aandacht voor
echte gebeurtenissen zoals de Holocaust, racisme en onderdrukking.
,Kenmerken:
- De vragen veranderen met de tijd
- Ze zegt niet alleen wat er is, maar ook wat er beter kan
- Geen losse mening, maar een goed onderbouwde visie op hoe we rechtvaardig kunnen
samenleven
2. Democratie
à Democratie als legitieme vorm van politieke autoriteit
à Dit betekent dat mensen accepteren dat democratie heersers het recht geeft om te
regeren.
à De geschiedenis laat zien dat dat niet altijd zo is geweest
Belangrijke vragen over democratie
1. Waarom is democratie legitiem?
2. Onder welke voorwaarden?
3. Impliceert dit gelijkheid?
4. Moeten economische verschillen beperkt worden zodat de ene persoon de ander niet kan
controleren?
à Rousseau: 'Geen enkele burger mag rijk genoeg worden om een andere te kopen, of te arm
om gedwongen worden zichzelf aan een ander te verkopen.'
Betekenis à Politieke gelijkheid werkt het beste als extreme rijkdom of armoede geen
oneerlijke macht creëert.
5. Welke vorm van democratie is legitiem?
1. Representatieve democratie: mensen stemmen op leiders
2. Directe democratie: mensen stemmen zelf over wetten
3. Deliberatieve democratie: beslissingen worden genomen na discussie en debat
4. Participatieve democratie: burgers nemen een actieve rol in besluitvorming
6. Hoe definieer je democratie?
1. Als beschrijving
à Sprekend over een democratisch regime, vergadering of besluit.
, 2. Als indicator van legitimiteit
à Zegt of iets democratisch is of niet
3. Als beslissingsmodel
à bijvoorbeeld democratie op de werkvloer, niet alleen in de overheid
Maar de verwachtingen zijn op deze verschillende niveaus niet hetzelfde:
à we verdedigen democratie in de politiek en accepteren tirannie op de werkvloer.
Demos: mensen
Kratos: macht/heerschappij
2.1 Etymologie: de kracht van Demos, Demos-Kratos
Abraham Lincolns beroemde definitie: 'Bestuur van het volk, voor het volk en door het volk'
Probleem: er blijven meerdere vragen over.
à Wie zijn 'de mensen' precies?
à Wat is de grens van de demos?
à Is het een goede regeringsvorm?
à Democratie en de partij?
2.2 Democratie als soevereine wil
De soevereine wil in een democratie is de wil van het volk zelf
Democratie is een regime waarin mensen hun eigen wetten maken (direct en indirect)
Maar is het genoeg om democratie te definiëren?
à Niet echt. Zeggen 'het volk beslist' vertelt ons niet wat mensen kunnen beslissen of hoe ze
zouden moeten beslissen.
Bijvoorbeeld
à Als de meerderheid stemt voor het verbod op godsdienstvrijheid, is dat dan nog steeds
democratisch?
à Als het volk stemt voor het afschaffen van verkiezingen, blijft de democratie dan behouden?
Dit is de paradox van democratie:
à een democratie kan zichzelf vernietigen als ze geen grenzen stelt aan de wil van het volk.
Is wat mensen willen altijd juist?
à meerderheid kan fout of onrechtvaardig zijn
