Samenvatting - Orthopedagogiek

Inge Van Den Bergh Orthopedagogiek 2025-2026



ORTHOPEDAGOGIEK
HOOFDSTUK 1: WAT IS (ORTHO)(PED)AGOGIE(K)?
1. RICHTINGGEVENDE KENMERKEN VAN HET (ORTHO)
(PED)AGOGISCH HANDELEN
Brinkman – richtinggevende kenmerken
 Psychosociale verandering
o Psyché: alles wat je bezighoudt, wat je denkt en wat je voelt, wa
o Sociaal: verhoudingen tussen mensen
o Samenvoeging: psychische en sociale NIET goed los van elkaar te
onderscheiden à voortdurend beïnvloeding
 Doelgericht
o Activiteit waarbij altijd een doel achter zit
o Verandering vooraf bedacht en gepland
o Handelen methodisch = acties, beslissingen en middelen op manier
organiseren dat ze bijdragen aan bereiken gewenst resultaat
 Systematisch
o Stapsgewijs planmatig en gestructureerd iets doen
 Zie schema
 Bewust
o We weten wat we doen als ortho bij elke stap en kunnen dit ook
uitleggen aan anderen
 Gewenst door betrokkenen
o Alle betrokken staan achter verandering
o Door cliënt, verplichte hulpverlening bestaat NIET, zelfinzicht krijgen,
relatie opbouwen met cliënt, loyaliteit
 Niet wederzijds
o Complementaire relatie tussen cliënt en begeleider = type relatie
waar betrokken partijen elkaar aanvullen door verschillen
o Gevoel/actie niet gedeeld, anders ervaren en aangepakt
o WEL gelijkwaardigheid MAAR verschil positie
o (Bv. relatie tussen ouder en kind, arts en patiënt, …)
 Beroepsmatig
o Positie verandert, cliënt duidelijk maken dat je graag zorgt voor hen
maar er is een grens
 Waarde gebonden
o Onmogelijk waardevrij handelen
o Bepaalde waarde kaders (bv. inclusie, empowerment, …)
o Belangrijk: als begeleider hier bewust van bent en ook bewust inzet
o Uw eigen blauwdruk, wat zit je in potje, zelfkennis, reflectie




1

,Inge Van Den Bergh Orthopedagogiek 2025-2026



2. JE PERSOONLIJKE
OPVOEDINGSGESCHIEDENIS/REFERENTIEKADER
- Wortels (waarden, normen, …) bepalen hoe we kijken naar maatschappij
Potje waarden en normen is gevuld door anderen
- Huidige bril – huidige maatschappelijke context (vul jezelf in)-----
- Betekenis die wij er ‘toen’ aan gegeven hebben
Geheugen dynamisch en levens: nieuwe ervaringen, veranderen betekenissen,
zelfs die reeds opgeslagen in ons geheugen
Opvoeding geen rechtlijnige oorzakelijke redenering
- Voor iedereen anders – ook binnen gezin
- Herinneringen zijn veranderlijk (=herinneren geven geen exacte weergave van
het verleden; herinneringen zijn beïnvloed door emoties en ervaringen.
ringen
- Patronen – willen, kunnen, durven, zien
- Legaat – erfenis – verderzetten of verbeteren
Je moet willen kijken naar wat zit er in mijn systeem, hoe kan ik hiermee in de
toekomst mee omgaan
- Heel proces om bepaalde dingen te veranderen

Invloed op huidige manier van zijn
- Welke waarden en normen meegekregen?
- Welke zijn jouw prioriteiten in je opvoedend handelen?
- Wie was verantwoordelijk voor je opvoeding?
- In welke sfeer werd je opgevoed?
- Hoe gaan jullie thuis met elkaar om?
- Welke concrete dagdagelijkse regeltjes waren er? Hoe werden die opgevolgd,
geconcentreerd, bestraft, …
- Hoe werd er gefeest en met wie?
- Wat weet jij over de pedagogische geschiedenis van je ouders, grootouders…
Welke elementen komen terug in jouw opvoeding?
- Is er een verband tussen de geschiedenis en het feit dat je nu voor deze studie
kiest?

Invloed referentiekader
 ‘Stevig verleden’ – ‘rooskleurig verleden’
o Meerwaarde noch belemmering
 Hanteren van je referentiekader à invloed op wie je nu bent
o Gezonde kritische blik
o Reflecteren
 Kennis – vaardigheden – attituden (!)
 # Voorwaarden voor een opvoedingsrelatie
Als je voelt dat iets u belemmert, ga je hieraan iets moeten doen

2. VOORWAARDEN VOOR EEN OPVOEDINGSRELATIE


2

,Inge Van Den Bergh Orthopedagogiek 2025-2026


2.1 Bij de opvoeder 2.2 Bij de
zorgvrager
Zorgvrager aanvaarden als menselijk persoon (echt in Relatiebekwaamhei
contact willen gaan) d
 Vertrouwen in andere en in de wereld voor tot (Basis) vertrouwen
een relatie te komen Begeleider taak:
Gelijkwaardigheid à Zorg op maat datgene bieden,
WIJ (gelijkwaardig maar NIET gelijk) waarvan hij
Kansen scheppen voor zorgvrager vermoedt dat cliënt
 Kwaliteit van leven mee gaan bevorderen, meeste aanspreekt
succes/faal-ervaringen, activiteiten aanbieden Blijven aankloppen!
op maat
Betrokkenheid & beschikbaarheid
 Empathie maar GEEN vrienden
Relatiebekwaamheid
 In staat zijn om een relatie met een ander aan
te gaan
 Collega’s vertrouwen à feedback durven vragen
Kennis en vaardigheden
 Je moet niet alles kunnen tijdens stage

4. DEFINITIES
4.1 PEDAGOGIE
‘Ped’ = kind
‘Agogie’ = voeren of leiden
Pedagogie = Het leiden, vormen, opvoeden v/e kind. Het normale kind in een
normale omgeving

4.2 ORTHOPEDAGOGIE
‘Ortho’ = goede manier of juiste weg of recht of normaal
Orthopedagogie = De praktijk v/h opvoeden v/h kind in een moeilijk lopende
opvoedingssituatie

4.3 ORTHOAGOGIE
Meer nadruk tussen begeleider en volwassene relatie
Orthoagogie = Het begeleiden en ondersteunen van volwassenen in een moeilijk
lopende situatie




4.4 ORTHOPEDAGOGIEK EN ORTHOPEDAGOGIE
Orthopedagogiek = De wetenschappelijke leer v/h opvoeden v/h kind in een
moeilijk lopende opvoedingssituatie


3

, Inge Van Den Bergh Orthopedagogiek 2025-2026


 (Ped = Grieks = Kind) (K = wetenschappelijke leer)
Orthopedagogie = handelingspraktijk van het opvoeden of opvoedend
bezig zijn in een context of situatie
 Nadenkend handelen in werkelijkheid
(Beertjesmethode: Wat moet ik doen? Hoe ga ik het doen? Ik doe mijn werk.
Ik kijk mijn werk na. Wat vind je ervan)

4.5 ORTHOPEDAGOGISCHE BEGELEIDER, (PRAKTIJKGERICHT)
ORTHOPEDAGOOG, WHAT’S IN A NAME?
Opvoeden: ‘opvoeder’ of ‘begeleider’
Graduaat: orthopedagogische begeleider
Bachelor: praktijkgericht orthopedagoog
Master in pedagogische wetenschappen: orthopedagoog

5. ORTHOPEDAGOGIEK EN ALS WETENSCHAP
Orthopedagogiek
 Ongeveer 200 jaar geleden ontstaan (jonge wetenschap)
 Theorie gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek
 Kennisontwikkeling gebaseerd op dagelijkse opvoedingspraktijk
 Gericht op opvoedings- en onderwijsprocessen (toen en nu)
= dus verzameling van theorieën over onderwerp ‘opvoeden’ zoals dat
plaatsvindt in verschillende situaties en contexten zoals gezin, school,
jeugdwerk en vrije tijd

5.1 ORTHOPEDAGOGISCHE THEORIE
 Belang voor het werkveld:
 Kennis doorgeven, actualiseren, meer kwaliteit geven
 Bouwstenen: concepten, begrippen, levenslang leren
 Belang voor praktijk:
 Meer kennis over opvoeden
 Kennis actualiseren
 Meer kwaliteit in opvoeden
 Zelfde taal gebruiken als professional
 Opvoedingsrealiteiten omschrijven, analyseren en ondersteunen




5.2 MAATSCHAPPELIJKE VISIES, PRAKTIJKKENNIS EN
WETENSCHAPPELIJKE KENNIS
 Eigen manier van werken
 Kennis van pedagogische begrippen om goed te kunnen handelen
 Vroeger veel belonings- en strafsystemen




4