Personen en familierecht
Personenrecht:
- Onderdeel burgerlijk recht
- Bepaalt in het algemeen wie een persoon is, welke zijn rechten en plichten zijn als
enkeling
- Regelt de bescherming van personen
Het regelt in welke mate personen mogen deelnemen aan het rechtsverkeer
Familierecht:
- Onderdeel burgerlijk recht
- Regelt het statuut van verhoudingen enerzijds gebaseerd op afstamming en
anderzijds op levensgemeenschap tussen volwassenen
Belang van rechtspraak:
- Leemten in de wet opvullen
- EHRM: arrest Marckx/België d.d. 13.06.1979 (de Belgische wetgeving over de
natuurlijke kinderen maakt op drie punten een schending uit van het EHRM
Paula Marckx:rond 1970 werd Paula Marckx een bewust ongehuwde moeder, in
die tijd was dit zeer ongewoon en controversieel. Kinderen van een alleenstaande
vrouw werden buitenechtelijk genoemd en hadden niet dezelfde rechten als
kinderen geboren binnen een huwelijk. Erkenning van moederschap was nodig om
een wederzijdse wettelijke band tussen moeder en kind te laten ontstaan, maar
dan bestonden er nog geen wettelijke banden met overige familieleden. Als werd
erkend, golden er beperkingen in het erfrecht en kon een ongehuwde moeder niet
schenken of nalaten aan haar kind. Paula Marckx vond dit oneerlijk en trok naar
het Europees Hof voor Rechten van de Mens. Ze won haar zaak en België werd op
drie punten schuldig bevonden aan het schenden van het EHRM
- GwH: Hoven en Rechtbanken kunnen prejudiciële vragen stellen, wetten toetsen
aan sommige bepalingen van de Gw
Raakvlakken met andere rechtsvakken :
- Huwelijksvermogensrecht: “familiaal vermogensrecht”
- Het erfrecht: “erfelijke overgang van de goederen binnen de familie
- Het gerechtelijk privaatrecht:
o Familierechtbank binnen de REA 1 dossier 1 rechter
o Bemiddelen via KMS = Kamer voor Minnelijke Schikking. Dit is een
onderdeel van de familierechtbank. Als je een vordering stelt om een zaak
te brengen voor de rechtbank, hier komen de partijen samen voor een
minnelijke schikking (VERDERE UITLEG ZOEKEN)
- Het strafrecht:
o “familieverlating”: misdrijf, procedure opstarten via dagvaarding voor de
correctionele rechtbank. Een persoon heeft zijn onderhoudsgeld al een
paar maanden niet betaald. DAVO is een organisatie van de staat waar
1
, men naartoe kan gaan in dit geval, zij schieten het bedrag via de
belastingen voor. Dan kan de staat daarna het geld van de persoon
vorderen tot onderhoudsgeld
o “kindermisbruik”
- Het fiscaal recht en sociale zekerheidsrecht: “de familiale verhoudingen”
Samenhang tussen personenrecht en familierecht:
- Naamrecht:
o Personenrecht (staat van persoon)
o Familierecht (afstamming, adoptie)
- Jeugdbeschermingsrecht:
o Personenbeschermingsrecht: belang van het kind
o Familierecht: opvoeding
Deel I: Personenrecht
Titel I: Persoonlijkheid
Hoofdstuk I: De persoon
= elke entiteit die drager kan zijn van rechten en plichten
deze eigenschap heet Rechtsbekwaamheid
2 soorten personen:
1. Natuurlijke persoon
2. Rechtspersonen
Natuurlijke persoon
Alleen mensen zijn personen (dieren niet genieten wel een zekere bescherming)
- Elk mens heeft rechten en plichten
- Kan goederen kopen, mag huwen, kan erven, schenken …
- Alleen de levende mens is een persoon (embryo, lijk, foetus hebben geen
rechtspersoonlijkheid, wel een bijzondere rechtsbescherming)
- Zijn allen rechtsbekwaam en principieel in gelijke mate
“er kan geen beslag worden gelegd op de handelswaarde van een mens, hoe zit het dan
met de verkoop van spelers?”
Beperking subjectieve rechten: de wet of rechter ontneemt of ontzegt aan enkele
personen een beperkt aantal subjectieve rechten.
Beperking rechtsbekwaamheid:
- Vreemdelingen hebben niet alle politieke rechten (stemrecht, bekleden van en
politiek mandaat)
- Bepaalde door de wet opgesomde personen in relatie tot bepaalde andere
personen
- Door rechter
2
,Ontstaan van de persoonlijkheid van de natuurlijke persoon:
Vangt aan met de geboorte:
- Levend: vanaf 24 weken (6 maanden), een doodgeboren kind verwerft geen
persoonlijkheid
- Levensvatbaar: dus niet in de onmogelijkheid verkeren om te overleven
Een verwekt kind: kan al titularis zijn van bepaalde rechten en plichten voor de geboorte
in zoverre het later leven en levensvatbaar geboren wordt. (infans conceptus pro iam
nato habetur quotiens de commodo eius agitur) (vb. Wouter Weylandt: overleden tijdens
een koers, zijn vrouw was toen 5 maanden zwanger, heeft het kind recht op zijn erfenis? )
Beëindiging van de persoonlijkheid van de natuurlijke persoon:
Met het overlijden
- Bij euthanasie wordt geacht natuurlijke dood gestorven te zijn voor wat betreft de
uitvoering van de overeenkomst waarbij hij partij was (vb; levensverzekering)
- Verdacht overlijden? (mogelijk dient gerechtsarts ingeschakeld te worden)
- Faillietverklaring is mogelijk 6 maanden na overlijden
- Geen definitie van ogenblik van dood (wanneer alle functies nodig zijn voor
handhaving menselijk leven “volledig” en “onomkeerbaar” uitgevallen zijn)
- Orgaanuitneming ‘ex mortuo’: het overlijden van de donor moet worden
vastgesteld door een college van 3 geneesheren
- Commorientes-leer: indien de volgorde waardin twee of meer personen zijn
overleden niet kan worden bepaald, stelt de wet een vermoeden van gelijktijdig
overlijden vb. treinongeluk, vliegtuigramp
Rechtspersoon
= Een groepering van mensen of rechtspersonen die drager zijn als groepering van
rechten en plichten
Gevolg: rechtspersonen kunnen, los van de samenstellende natuurlijke personen, aan het
rechtsverkeer deelnemen zoals een mens, als dragers van subjectieve rechten en
plichten
Vb. Verenigingen, vennootschappen …
3
, Hoofdstuk II: De staat van de persoon
1. Begrip
= Geheel van persoonlijke en persoonlijke relatiegebonden hoedanigheden van een
persoon die zijn juridische plaats in de maatschappij en de familie bepalen,
= het is de rechtstoestand van een persoon die zijn rechten en plichten bepalen.
Art 6 §2 OBW: “de staat van een persoon is het geheel van bepaalde hoedanigheden van
een persoon die zijn rechtspositie in de familie en in de maatschappij bepalen en die hem
onderscheiden van de andere personen wat het bezit en de uitoefening van
bepaalde rechten betreft”
Tegenover wie/ wat geldt deze rechtstoestand?
- De overheid (nationaliteit)
- De familie (verwantschap of gehuwd)
- De enkeling (leeftijd, geslacht, psychische geestestoestand, elementen die de
persoon identificeren zoals zijn naam en zijn woonplaats)
Deze aspecten worden aangeduid als elementen van staat
Verkrijging van de staat:
- Gezien het belang van deze staat kan deze enkel voortvloeien uit of krachtens een
wet
- De verkrijging is afhankelijk van:
o Rechtsfeiten (geboorte, overlijden, leeftijd)
o Materiële rechtshandelingen (huwelijk, erkenning)
o Gerechtelijke uitspraken (echtscheiding, adoptie, onbekwaamverklaring)
o Een wet: de naturalisatie
Kenmerken van de staat:
- De staat bepaalt iemands rechtspositie en moet dus tegenstelbaar zijn aan
iedereen.
- Zowel het verkrijgen, verliezen als wijzigen van de elementen van staat moet
gebeuren volgens wettelijke regels. Hiervan mag men niet afwijken omdat deze
regels de openbare orde aanbelangen.
1. De staat is niet vatbaar voor autonome wijziging: geen wijziging door autonome
wilsuiting te betrokken. (bv. Als gehuwde kan je niet beslissen om opeens niet
meer gehuwd te zijn). Wettelijke regels moeten gevolgd worden.
2. De staat is onbeschikbaar: elke overeenkomst, dading of afstand die tot voorwerp
of oogmerk zou hebben een element van de staat te wijzigen, is nietig
3. De staat is universeel tegenstelbaar
4. De staat is niet vatbaar voor verjaring: het tijdsverloop blijft zonder invloed op
iemands rechtstoestand
5. De staat is enkelvoudig: kan niet gelijktijdig mbt een welbepaald element van zijn
staat twee verschillende hoedanigheden hebben
4
Personenrecht:
- Onderdeel burgerlijk recht
- Bepaalt in het algemeen wie een persoon is, welke zijn rechten en plichten zijn als
enkeling
- Regelt de bescherming van personen
Het regelt in welke mate personen mogen deelnemen aan het rechtsverkeer
Familierecht:
- Onderdeel burgerlijk recht
- Regelt het statuut van verhoudingen enerzijds gebaseerd op afstamming en
anderzijds op levensgemeenschap tussen volwassenen
Belang van rechtspraak:
- Leemten in de wet opvullen
- EHRM: arrest Marckx/België d.d. 13.06.1979 (de Belgische wetgeving over de
natuurlijke kinderen maakt op drie punten een schending uit van het EHRM
Paula Marckx:rond 1970 werd Paula Marckx een bewust ongehuwde moeder, in
die tijd was dit zeer ongewoon en controversieel. Kinderen van een alleenstaande
vrouw werden buitenechtelijk genoemd en hadden niet dezelfde rechten als
kinderen geboren binnen een huwelijk. Erkenning van moederschap was nodig om
een wederzijdse wettelijke band tussen moeder en kind te laten ontstaan, maar
dan bestonden er nog geen wettelijke banden met overige familieleden. Als werd
erkend, golden er beperkingen in het erfrecht en kon een ongehuwde moeder niet
schenken of nalaten aan haar kind. Paula Marckx vond dit oneerlijk en trok naar
het Europees Hof voor Rechten van de Mens. Ze won haar zaak en België werd op
drie punten schuldig bevonden aan het schenden van het EHRM
- GwH: Hoven en Rechtbanken kunnen prejudiciële vragen stellen, wetten toetsen
aan sommige bepalingen van de Gw
Raakvlakken met andere rechtsvakken :
- Huwelijksvermogensrecht: “familiaal vermogensrecht”
- Het erfrecht: “erfelijke overgang van de goederen binnen de familie
- Het gerechtelijk privaatrecht:
o Familierechtbank binnen de REA 1 dossier 1 rechter
o Bemiddelen via KMS = Kamer voor Minnelijke Schikking. Dit is een
onderdeel van de familierechtbank. Als je een vordering stelt om een zaak
te brengen voor de rechtbank, hier komen de partijen samen voor een
minnelijke schikking (VERDERE UITLEG ZOEKEN)
- Het strafrecht:
o “familieverlating”: misdrijf, procedure opstarten via dagvaarding voor de
correctionele rechtbank. Een persoon heeft zijn onderhoudsgeld al een
paar maanden niet betaald. DAVO is een organisatie van de staat waar
1
, men naartoe kan gaan in dit geval, zij schieten het bedrag via de
belastingen voor. Dan kan de staat daarna het geld van de persoon
vorderen tot onderhoudsgeld
o “kindermisbruik”
- Het fiscaal recht en sociale zekerheidsrecht: “de familiale verhoudingen”
Samenhang tussen personenrecht en familierecht:
- Naamrecht:
o Personenrecht (staat van persoon)
o Familierecht (afstamming, adoptie)
- Jeugdbeschermingsrecht:
o Personenbeschermingsrecht: belang van het kind
o Familierecht: opvoeding
Deel I: Personenrecht
Titel I: Persoonlijkheid
Hoofdstuk I: De persoon
= elke entiteit die drager kan zijn van rechten en plichten
deze eigenschap heet Rechtsbekwaamheid
2 soorten personen:
1. Natuurlijke persoon
2. Rechtspersonen
Natuurlijke persoon
Alleen mensen zijn personen (dieren niet genieten wel een zekere bescherming)
- Elk mens heeft rechten en plichten
- Kan goederen kopen, mag huwen, kan erven, schenken …
- Alleen de levende mens is een persoon (embryo, lijk, foetus hebben geen
rechtspersoonlijkheid, wel een bijzondere rechtsbescherming)
- Zijn allen rechtsbekwaam en principieel in gelijke mate
“er kan geen beslag worden gelegd op de handelswaarde van een mens, hoe zit het dan
met de verkoop van spelers?”
Beperking subjectieve rechten: de wet of rechter ontneemt of ontzegt aan enkele
personen een beperkt aantal subjectieve rechten.
Beperking rechtsbekwaamheid:
- Vreemdelingen hebben niet alle politieke rechten (stemrecht, bekleden van en
politiek mandaat)
- Bepaalde door de wet opgesomde personen in relatie tot bepaalde andere
personen
- Door rechter
2
,Ontstaan van de persoonlijkheid van de natuurlijke persoon:
Vangt aan met de geboorte:
- Levend: vanaf 24 weken (6 maanden), een doodgeboren kind verwerft geen
persoonlijkheid
- Levensvatbaar: dus niet in de onmogelijkheid verkeren om te overleven
Een verwekt kind: kan al titularis zijn van bepaalde rechten en plichten voor de geboorte
in zoverre het later leven en levensvatbaar geboren wordt. (infans conceptus pro iam
nato habetur quotiens de commodo eius agitur) (vb. Wouter Weylandt: overleden tijdens
een koers, zijn vrouw was toen 5 maanden zwanger, heeft het kind recht op zijn erfenis? )
Beëindiging van de persoonlijkheid van de natuurlijke persoon:
Met het overlijden
- Bij euthanasie wordt geacht natuurlijke dood gestorven te zijn voor wat betreft de
uitvoering van de overeenkomst waarbij hij partij was (vb; levensverzekering)
- Verdacht overlijden? (mogelijk dient gerechtsarts ingeschakeld te worden)
- Faillietverklaring is mogelijk 6 maanden na overlijden
- Geen definitie van ogenblik van dood (wanneer alle functies nodig zijn voor
handhaving menselijk leven “volledig” en “onomkeerbaar” uitgevallen zijn)
- Orgaanuitneming ‘ex mortuo’: het overlijden van de donor moet worden
vastgesteld door een college van 3 geneesheren
- Commorientes-leer: indien de volgorde waardin twee of meer personen zijn
overleden niet kan worden bepaald, stelt de wet een vermoeden van gelijktijdig
overlijden vb. treinongeluk, vliegtuigramp
Rechtspersoon
= Een groepering van mensen of rechtspersonen die drager zijn als groepering van
rechten en plichten
Gevolg: rechtspersonen kunnen, los van de samenstellende natuurlijke personen, aan het
rechtsverkeer deelnemen zoals een mens, als dragers van subjectieve rechten en
plichten
Vb. Verenigingen, vennootschappen …
3
, Hoofdstuk II: De staat van de persoon
1. Begrip
= Geheel van persoonlijke en persoonlijke relatiegebonden hoedanigheden van een
persoon die zijn juridische plaats in de maatschappij en de familie bepalen,
= het is de rechtstoestand van een persoon die zijn rechten en plichten bepalen.
Art 6 §2 OBW: “de staat van een persoon is het geheel van bepaalde hoedanigheden van
een persoon die zijn rechtspositie in de familie en in de maatschappij bepalen en die hem
onderscheiden van de andere personen wat het bezit en de uitoefening van
bepaalde rechten betreft”
Tegenover wie/ wat geldt deze rechtstoestand?
- De overheid (nationaliteit)
- De familie (verwantschap of gehuwd)
- De enkeling (leeftijd, geslacht, psychische geestestoestand, elementen die de
persoon identificeren zoals zijn naam en zijn woonplaats)
Deze aspecten worden aangeduid als elementen van staat
Verkrijging van de staat:
- Gezien het belang van deze staat kan deze enkel voortvloeien uit of krachtens een
wet
- De verkrijging is afhankelijk van:
o Rechtsfeiten (geboorte, overlijden, leeftijd)
o Materiële rechtshandelingen (huwelijk, erkenning)
o Gerechtelijke uitspraken (echtscheiding, adoptie, onbekwaamverklaring)
o Een wet: de naturalisatie
Kenmerken van de staat:
- De staat bepaalt iemands rechtspositie en moet dus tegenstelbaar zijn aan
iedereen.
- Zowel het verkrijgen, verliezen als wijzigen van de elementen van staat moet
gebeuren volgens wettelijke regels. Hiervan mag men niet afwijken omdat deze
regels de openbare orde aanbelangen.
1. De staat is niet vatbaar voor autonome wijziging: geen wijziging door autonome
wilsuiting te betrokken. (bv. Als gehuwde kan je niet beslissen om opeens niet
meer gehuwd te zijn). Wettelijke regels moeten gevolgd worden.
2. De staat is onbeschikbaar: elke overeenkomst, dading of afstand die tot voorwerp
of oogmerk zou hebben een element van de staat te wijzigen, is nietig
3. De staat is universeel tegenstelbaar
4. De staat is niet vatbaar voor verjaring: het tijdsverloop blijft zonder invloed op
iemands rechtstoestand
5. De staat is enkelvoudig: kan niet gelijktijdig mbt een welbepaald element van zijn
staat twee verschillende hoedanigheden hebben
4
