Samenvatting teksten
Inhoudsopgave
LES 1: INLEIDING................................................................................................................................................ 2
1. Het recht op veiligheid: fundamenteler dan een sociaal grondrecht (Piret) ............................................. 2
LES 2: DE PARADOXEN VAN DE VEILIGHEIDSCULTUUR ..................................................................... 3
2. Culture of Fear (Frank Furedi) ................................................................................................................. 3
3. Too much security (Lucia Zedner) ............................................................................................................. 4
LES 3 & 4: VEILIGHEID EN TECHNOLOGIE ............................................................................................... 5
4. Gedigitaliseerde veiligheid vanuit het surveillanceperspectief (Gudrun Vandewalle) ............................. 5
5. Bespied door je eigen deurbel (Marc Schuilenburg) ................................................................................. 7
6. Werkdefinities ............................................................................................................................................. 8
7. Wie haat zaait, zal wetswijzingen oogsten (Sofie Royer, Joghum Vrielink en Frank Verbruggen)......... 10
8. Wat betekent het verbod op verheerlijking van terrorisme voor vrije meningsuiting? (Tex Van Verlaer)
11
LES 5: THE THIRD GENERATION OF ONLINE RADICALISATION .................................................... 12
9. Onlife radicalisation (Whittaker) ............................................................................................................. 12
LES 6: MENSENRECHTEN EN TERRORISME ........................................................................................... 13
10. Liberalism, torture and the ticking bomb (David Luban) ................................................................... 13
11. Niet iedereen die een versleutelde communicatiedienst gebruikt, is per definitie een terrorist (Sofie
Royer) 15
12. Het veelbesproken terreurproces: fundamentele rechten van naderbij bekeken (Stéphanie De
Coensel) 16
LES 8: TERRORISME – GESCHIEDENIS EN POGING TOT DEFINITIE .............................................. 17
13. Geen woorden maar daden. Beknopte geschiedenis van het terrorisme (Harry van den Bouwhuijsen)
17
LES 9: TERRORISMEBESTRIJDING: MATERIEEL EN PROCEDUREEL STRAFRECHT IN BE .... 18
14. Terroristische misdrijven in strafrecht en strafvordering (Yperman) ................................................. 18
15. Not all is fair in love: correctionele rechtbank veroordeelt jihadibruid (Yperman en Royer) ........... 20
LES 10: NARCOTERRORISME, WAR ON DRUGS EN DATAGEDREVEN STRAFONDERZOEKEN
................................................................................................................................................................................ 21
16. Is cocaïnetrafficking in Belgium becoming more harmful? (Paoli) .................................................... 21
17. Waarom drugscriminelen cocaïne begraven en niet verkopen (Castel) ............................................. 22
1
,LES 1: INLEIDING
1. Het recht op veiligheid: fundamenteler dan een sociaal grondrecht
(Piret)
1. Veiligheid als Cultuurfilosofisch Thema
• Uitdijend Begrip: De maatschappelijke bezorgdheid over veiligheid is toegenomen, en het
begrip 'veiligheid' is voortdurend uitgebreid naar nieuwe toepassingsgebieden zoals 'voedsel-
veiligheid' en 'financiële veiligheid'.
• Daling Risicoacceptatie: De groeiende technische beheersing van het leven leidt tot een
complementaire toename van de vraag naar veiligheid, wat resulteert in een onomkeerbare
daling van de risicoacceptatie, ondanks dat de samenleving objectief steeds veiliger wordt.
• Historische Context: Geweld binnen Westerse samenlevingen neemt op de lange termijn af
door het beschavingsproces en de geleidelijke vestiging van een staatsgeweldsmonopolie.
Recente criminaliteitsstatistieken laten echter een toename van geweld en criminaliteit in de
afgelopen veertig jaar zien.
2. Debat over Grondwettelijke Verankering In het huidige debat wordt gepleit voor de
constitutionele verankering van het recht op veiligheid. Dit zou de burger niet alleen tegen de
overheid, maar ook tegen overlast en onveiligheid veroorzaakt door andere burgers moeten
beschermen.
• Historische Oorsprong: Het begrip securitas (veiligheid) gaat terug tot de Middeleeuwen,
waar het verwees naar onderlinge beschermingsovereenkomsten. Vanaf de Verlichting
wordt veiligheid begrepen als dubbele bescherming: tegen medeburgers én tegen de
overheid. Na het totalitarisme (20e eeuw) werd het recht op veiligheid in het EVRM (Art. 5)
primair opgevat als een klassiek vrijheidsrecht (bescherming tegen willekeurige arrestatie en
detentie).
3. Status van het Recht op Veiligheid
• Klassieke vs. Sociale Grondrechten: Traditioneel zijn klassieke vrijheidsrechten
afweerrechten (onthoudingsplicht van de staat, rechts afdwingbaar) en sociale grondrechten
zorgplichten (inspanningsverplichting van de staat, niet direct afdwingbaar).
• Afleiding van Positieve Verplichtingen: Uit klassieke vrijheidsrechten worden echter
positieve beschermingsplichten van de staat afgeleid om burgers te beschermen tegen
inbreuken door derden (medeburgers of particuliere organisaties). Dit is met name relevant
voor kwetsbare personen, waar het EHRM schendingen vaststelt indien de staat
onvoldoende beschermt.
• Veiligheid als Exclusieve Staatstaak: Het recht op veiligheid is fundamenteler dan een
sociaal grondrecht. De zorg voor de handhaving van de openbare orde en veiligheid wordt
beschouwd als een exclusieve staatstaak die niet in aanmerking komt voor privatisering. Het
conceptualiseren van veiligheid als een sociaal grondrecht zou afbreuk doen aan dit
exclusieve karakter.
• Grondrechtensysteem als Beschermingsconcept: Het gehele grondrechtensysteem wordt in
de rechtstheorie steeds meer begrepen vanuit het oogpunt van bescherming
(beschermingsrechten), waardoor veiligheid lato sensu een centraal concept is.
2
, LES 2: DE PARADOXEN VAN DE VEILIGHEIDSCULTUUR
2. Culture of Fear (Frank Furedi)
1. Angst als Cultureel en Sociaal Construct
Furedi stelt dat angst in hedendaagse samenlevingen niet primair voortkomt uit objectieve
dreigingen, maar uit culturele interpretaties van risico. Angst is geen natuurlijke reactie meer op
directe gevaren, maar een permanente sociale toestand. Alledaagse problemen (gezondheid,
opvoeding, technologie, criminaliteit) worden voorgesteld als potentieel catastrofaal. Hierdoor
ontstaat een cultuur waarin mensen zichzelf en anderen voortdurend als kwetsbaar en bedreigd zien.
2. De Loskoppeling van Angst en Werkelijk Gevaar
• Geen correlatie met objectieve risico’s: Ondanks betere gezondheid, langere levensverwachting
en meer veiligheid, is de publieke angst toegenomen.
• Risico-inflatie: Kleine of onzekere risico’s worden uitvergroot en moreel geladen.
• Van gevaar naar kwetsbaarheid: Waar vroeger gevaar werd gezien als iets dat overwonnen kon
worden, staat nu de nadruk op menselijke kwetsbaarheid en onvermogen.
Volgens Furedi is angst een lens geworden waardoor de samenleving zichzelf interpreteert.
3. De Rol van Media, Experts en Instituties
• Media-alarmisme: Media presenteren risico’s vaak in sensationele termen, wat bijdraagt aan een
gevoel van permanente crisis.
• Expertcultuur: Wetenschappers, beleidsmakers en professionals legitimeren angst door steeds
nieuwe risico’s te identificeren (bijv. voedsel, opvoeding, gezondheid, technologie).
• Preventie als morele plicht: Niet bang zijn of risico’s accepteren wordt gezien als
onverantwoordelijk gedrag. Voorzichtigheid wordt een morele norm.
Hierdoor ontstaat een zelfversterkend systeem waarin angst voortdurend bevestigd wordt.
4. Risicomanagement en Politieke Consequenties
• Van politiek naar risicobeheer: Overheden verschuiven van ideologische of visionaire politiek
naar het managen van mogelijke risico’s.
• Voorzorgsbeginsel: Beleidskeuzes worden steeds vaker gebaseerd op wat zou kunnen gebeuren,
niet op wat waarschijnlijk is.
• Legitimatie van controle: Angst legitimeert toezicht, regulering en interventie in het dagelijks
leven. Volgens Furedi ondermijnt dit democratisch debat, omdat angst niet ter discussie mag
worden gesteld.
5. Individualisering van Angst en Verlies van Collectieve Veerkracht
• Psychologisering van problemen: Sociale problemen worden vertaald naar individuele angst,
stress en trauma.
• Therapeutische cultuur: Mensen leren zichzelf te zien als emotioneel fragiel en afhankelijk van
begeleiding en bescherming.
• Erosie van autonomie: Het geloof in het vermogen van individuen en gemeenschappen om met
onzekerheid om te gaan neemt af.
Furedi waarschuwt dat dit leidt tot een samenleving die zichzelf als fundamenteel onbekwaam
beschouwt.
3
Inhoudsopgave
LES 1: INLEIDING................................................................................................................................................ 2
1. Het recht op veiligheid: fundamenteler dan een sociaal grondrecht (Piret) ............................................. 2
LES 2: DE PARADOXEN VAN DE VEILIGHEIDSCULTUUR ..................................................................... 3
2. Culture of Fear (Frank Furedi) ................................................................................................................. 3
3. Too much security (Lucia Zedner) ............................................................................................................. 4
LES 3 & 4: VEILIGHEID EN TECHNOLOGIE ............................................................................................... 5
4. Gedigitaliseerde veiligheid vanuit het surveillanceperspectief (Gudrun Vandewalle) ............................. 5
5. Bespied door je eigen deurbel (Marc Schuilenburg) ................................................................................. 7
6. Werkdefinities ............................................................................................................................................. 8
7. Wie haat zaait, zal wetswijzingen oogsten (Sofie Royer, Joghum Vrielink en Frank Verbruggen)......... 10
8. Wat betekent het verbod op verheerlijking van terrorisme voor vrije meningsuiting? (Tex Van Verlaer)
11
LES 5: THE THIRD GENERATION OF ONLINE RADICALISATION .................................................... 12
9. Onlife radicalisation (Whittaker) ............................................................................................................. 12
LES 6: MENSENRECHTEN EN TERRORISME ........................................................................................... 13
10. Liberalism, torture and the ticking bomb (David Luban) ................................................................... 13
11. Niet iedereen die een versleutelde communicatiedienst gebruikt, is per definitie een terrorist (Sofie
Royer) 15
12. Het veelbesproken terreurproces: fundamentele rechten van naderbij bekeken (Stéphanie De
Coensel) 16
LES 8: TERRORISME – GESCHIEDENIS EN POGING TOT DEFINITIE .............................................. 17
13. Geen woorden maar daden. Beknopte geschiedenis van het terrorisme (Harry van den Bouwhuijsen)
17
LES 9: TERRORISMEBESTRIJDING: MATERIEEL EN PROCEDUREEL STRAFRECHT IN BE .... 18
14. Terroristische misdrijven in strafrecht en strafvordering (Yperman) ................................................. 18
15. Not all is fair in love: correctionele rechtbank veroordeelt jihadibruid (Yperman en Royer) ........... 20
LES 10: NARCOTERRORISME, WAR ON DRUGS EN DATAGEDREVEN STRAFONDERZOEKEN
................................................................................................................................................................................ 21
16. Is cocaïnetrafficking in Belgium becoming more harmful? (Paoli) .................................................... 21
17. Waarom drugscriminelen cocaïne begraven en niet verkopen (Castel) ............................................. 22
1
,LES 1: INLEIDING
1. Het recht op veiligheid: fundamenteler dan een sociaal grondrecht
(Piret)
1. Veiligheid als Cultuurfilosofisch Thema
• Uitdijend Begrip: De maatschappelijke bezorgdheid over veiligheid is toegenomen, en het
begrip 'veiligheid' is voortdurend uitgebreid naar nieuwe toepassingsgebieden zoals 'voedsel-
veiligheid' en 'financiële veiligheid'.
• Daling Risicoacceptatie: De groeiende technische beheersing van het leven leidt tot een
complementaire toename van de vraag naar veiligheid, wat resulteert in een onomkeerbare
daling van de risicoacceptatie, ondanks dat de samenleving objectief steeds veiliger wordt.
• Historische Context: Geweld binnen Westerse samenlevingen neemt op de lange termijn af
door het beschavingsproces en de geleidelijke vestiging van een staatsgeweldsmonopolie.
Recente criminaliteitsstatistieken laten echter een toename van geweld en criminaliteit in de
afgelopen veertig jaar zien.
2. Debat over Grondwettelijke Verankering In het huidige debat wordt gepleit voor de
constitutionele verankering van het recht op veiligheid. Dit zou de burger niet alleen tegen de
overheid, maar ook tegen overlast en onveiligheid veroorzaakt door andere burgers moeten
beschermen.
• Historische Oorsprong: Het begrip securitas (veiligheid) gaat terug tot de Middeleeuwen,
waar het verwees naar onderlinge beschermingsovereenkomsten. Vanaf de Verlichting
wordt veiligheid begrepen als dubbele bescherming: tegen medeburgers én tegen de
overheid. Na het totalitarisme (20e eeuw) werd het recht op veiligheid in het EVRM (Art. 5)
primair opgevat als een klassiek vrijheidsrecht (bescherming tegen willekeurige arrestatie en
detentie).
3. Status van het Recht op Veiligheid
• Klassieke vs. Sociale Grondrechten: Traditioneel zijn klassieke vrijheidsrechten
afweerrechten (onthoudingsplicht van de staat, rechts afdwingbaar) en sociale grondrechten
zorgplichten (inspanningsverplichting van de staat, niet direct afdwingbaar).
• Afleiding van Positieve Verplichtingen: Uit klassieke vrijheidsrechten worden echter
positieve beschermingsplichten van de staat afgeleid om burgers te beschermen tegen
inbreuken door derden (medeburgers of particuliere organisaties). Dit is met name relevant
voor kwetsbare personen, waar het EHRM schendingen vaststelt indien de staat
onvoldoende beschermt.
• Veiligheid als Exclusieve Staatstaak: Het recht op veiligheid is fundamenteler dan een
sociaal grondrecht. De zorg voor de handhaving van de openbare orde en veiligheid wordt
beschouwd als een exclusieve staatstaak die niet in aanmerking komt voor privatisering. Het
conceptualiseren van veiligheid als een sociaal grondrecht zou afbreuk doen aan dit
exclusieve karakter.
• Grondrechtensysteem als Beschermingsconcept: Het gehele grondrechtensysteem wordt in
de rechtstheorie steeds meer begrepen vanuit het oogpunt van bescherming
(beschermingsrechten), waardoor veiligheid lato sensu een centraal concept is.
2
, LES 2: DE PARADOXEN VAN DE VEILIGHEIDSCULTUUR
2. Culture of Fear (Frank Furedi)
1. Angst als Cultureel en Sociaal Construct
Furedi stelt dat angst in hedendaagse samenlevingen niet primair voortkomt uit objectieve
dreigingen, maar uit culturele interpretaties van risico. Angst is geen natuurlijke reactie meer op
directe gevaren, maar een permanente sociale toestand. Alledaagse problemen (gezondheid,
opvoeding, technologie, criminaliteit) worden voorgesteld als potentieel catastrofaal. Hierdoor
ontstaat een cultuur waarin mensen zichzelf en anderen voortdurend als kwetsbaar en bedreigd zien.
2. De Loskoppeling van Angst en Werkelijk Gevaar
• Geen correlatie met objectieve risico’s: Ondanks betere gezondheid, langere levensverwachting
en meer veiligheid, is de publieke angst toegenomen.
• Risico-inflatie: Kleine of onzekere risico’s worden uitvergroot en moreel geladen.
• Van gevaar naar kwetsbaarheid: Waar vroeger gevaar werd gezien als iets dat overwonnen kon
worden, staat nu de nadruk op menselijke kwetsbaarheid en onvermogen.
Volgens Furedi is angst een lens geworden waardoor de samenleving zichzelf interpreteert.
3. De Rol van Media, Experts en Instituties
• Media-alarmisme: Media presenteren risico’s vaak in sensationele termen, wat bijdraagt aan een
gevoel van permanente crisis.
• Expertcultuur: Wetenschappers, beleidsmakers en professionals legitimeren angst door steeds
nieuwe risico’s te identificeren (bijv. voedsel, opvoeding, gezondheid, technologie).
• Preventie als morele plicht: Niet bang zijn of risico’s accepteren wordt gezien als
onverantwoordelijk gedrag. Voorzichtigheid wordt een morele norm.
Hierdoor ontstaat een zelfversterkend systeem waarin angst voortdurend bevestigd wordt.
4. Risicomanagement en Politieke Consequenties
• Van politiek naar risicobeheer: Overheden verschuiven van ideologische of visionaire politiek
naar het managen van mogelijke risico’s.
• Voorzorgsbeginsel: Beleidskeuzes worden steeds vaker gebaseerd op wat zou kunnen gebeuren,
niet op wat waarschijnlijk is.
• Legitimatie van controle: Angst legitimeert toezicht, regulering en interventie in het dagelijks
leven. Volgens Furedi ondermijnt dit democratisch debat, omdat angst niet ter discussie mag
worden gesteld.
5. Individualisering van Angst en Verlies van Collectieve Veerkracht
• Psychologisering van problemen: Sociale problemen worden vertaald naar individuele angst,
stress en trauma.
• Therapeutische cultuur: Mensen leren zichzelf te zien als emotioneel fragiel en afhankelijk van
begeleiding en bescherming.
• Erosie van autonomie: Het geloof in het vermogen van individuen en gemeenschappen om met
onzekerheid om te gaan neemt af.
Furedi waarschuwt dat dit leidt tot een samenleving die zichzelf als fundamenteel onbekwaam
beschouwt.
3
