GGZ 1 – D. De Clercq
Suïcidepreventie
VAS = Vlaams Actieplan Suïcidepreventie; een actieplan van de Vlaamse Overheid
waarin suïcidaliteit vanuit een brede invalshoek wordt benaderd.
In Vlaanderen overlijden gemiddeld 3 personen/dag. Ook geeft 13% van de Vlaamse
bevolking van +15 jaar aan ooit suïcide te hebben overwogen.
Suïcide = een daad met dodelijke afloop die de overledene in de wetenschap of de
verwachting van een potentiële dodelijke afloop heeft geïnitieerd en uitgevoerd, met als
doel gewenste veranderingen te bewerkstelligen (= zelfmoord, zelfdoding)
Suïcidepoging = een niet-habitueel gedrag zonder dodelijke afloop dat de persoon
initieert en uitvoert met de verwachting of het risico om te overlijden of lichamelijke
schade te veroorzaken, met als doel gewenste veranderingen te bewerkstelligen.
het is geen habitueel gedrag en verschilt daarmee dus van automutilatie
Suïcidegedachten = het actief denken aan, of overwegen van suïcide, als gedrag om
ervaren problemen te verminderen of op te lossen
Suïcidevoorbereiding = het stellen van concrete handelingen ter realisatie van een
zelfmoordgedachte
Suïcidaal proces:
1. Begint met (vage) suïcidegedachten (vb. hoe zou het zijn als ik dood was)
2. Daarna worden die gedachten omgezet in een suïcidewens
3. Een stap verder is dan de suïcidedreiging of het suïcideplan daarbij neemt de
kans op een suïcide(poging) toe
Deze fasen van het proces noemen we de suïcidale ideatie, daarbij zijn er nog geen
duidelijk zichtbare suïcidegedragingen. De signalen zijn voor de omgeving dan ook heel
moeilijk om waar te nemen.
4. In de volgende fase gaat het dan over een suïcide(poging) gebeurt zelden
impulsief en wordt daarom beschouwd als een proces en geen toestand
Gemiddeld duurt het proces 2,5 jaar. Het suïcidaal proces is omkeerbaar en
suïcidepreventie is dan ook zinvol. Want niet iedereen die suïcidegedachten heeft, gaat
over het tot het maken van plannen en effectief suïcide plegen. Dat wil dus zeggen dat
het proces omkeerbaar is en dat preventie dus mogelijk én zinvol is.
Kenmerkend aan het suïcidaal proces is een sterke vernauwing in het denken en
ervaren:
Vooral nog negatieve emoties ervaren + minder open staan voor positieve
gevoelens
Meer en meer terugtrekken uit het sociale leven en zich isoleren van anderen
Enkel hun problemen zien en het gevoel hebben dat ze vastzitten en geen andere
uitweg meer zien
Suïcide kan dus meestal niet gezien worden als een keuze, want vaak hebben deze
personen het gevoel dat ze geen andere keuze hebben dan suïcide.
, Bio-psycho-sociaal model
Suïcidaliteit heeft meer dan één oorzaak en ontstaat altijd vanuit een wisselwerking
tussen verschillende beïnvloedende factoren. Er kan een concrete aanleiding zijn, maar
deze mag niet gezien worden als de oorzaak.
De invalshoek van dit model is de combinatie van voorbeschikkende kwetsbaarheid en
uitlokkende factoren. Suïcidaal gedrag kan dan ook worden gezien als het resultaat van
onderliggende, permanent aanwezig factoren die gelijktijdig voorkomen met
toestandsgebonden, tijdelijke risicofactoren, in afwezigheid van beschermende factoren.
Dit model beschrijft ook de drempelfactoren. Deze ‘triggers’ zijn uitlokkende factoren:
Voorbeschikkende factoren onderliggende, permanent aanwezige factoren
o Biologische kwetsbaarheid
o Psychologische factoren
Uitlokkende factoren toestandsgebonden, tijdelijke risicofactoren
o Psychiatrische/psychische factoren
o Sociale stressoren
Afwezigheid van beschermende factoren (vb. positief zelfbeeld, sociale
ondersteuning, …)
Drempelverlagende factoren (vb. eerder suïcidaal gedrag, alcohol/drugs,
beschikbaarheid van de middelen, …)
Uitgangspunten
1. Suïcide kan voorkomen worden
Men moet er van overtuigd zijn dat het suïcideproces op elk moment omkeerbaar is en
dus op elk moment voorkomen kan worden. Het detecteren en bespreekbaar maken is
dus van fundamenteel belang.
2. Suïcidaal gedrag is een op zichzelf staande problematiek
Het is op zichzelf geen psychiatrische stoornis, maar het is wel vaak een symptoom of
gevolg van een achterliggende psychiatrische aandoening, meestal een
stemmingsstoornis. Maar het hoeft dus niet altijd een symptoom of gevolg van een
stoornis te zijn.
Suïcidaliteit moet gezien worden als een op zichzelf staande problematiek die een
specifieke behandeling vereist.
Basisprincipes
1. Contact maken
Dit houdt in dat de persoon zich vrij kan voelen om over zijn/haar suïcidegedachten te
praten.
Een goed contact opbouwen kan bemoeilijkt worden door de somatische/psychische
toestand van de hulpvrager. In zo een situatie is het aan te bevelen om het verzamelen
van meer complete informatie uit te stellen tot een later moment en/of de informatie te
verkrijgen via naasten.
Soms heb je ook suïcidale patiënten die contact afhouden. Zij voelen vaak schaamte,
wanhoop en angst om als gestoord te worden beschouwd. Soms willen ze ook niet veel
zeggen omdat ze niet gehinderd willen worden bij een voorgenomen poging.
Suïcidepreventie
VAS = Vlaams Actieplan Suïcidepreventie; een actieplan van de Vlaamse Overheid
waarin suïcidaliteit vanuit een brede invalshoek wordt benaderd.
In Vlaanderen overlijden gemiddeld 3 personen/dag. Ook geeft 13% van de Vlaamse
bevolking van +15 jaar aan ooit suïcide te hebben overwogen.
Suïcide = een daad met dodelijke afloop die de overledene in de wetenschap of de
verwachting van een potentiële dodelijke afloop heeft geïnitieerd en uitgevoerd, met als
doel gewenste veranderingen te bewerkstelligen (= zelfmoord, zelfdoding)
Suïcidepoging = een niet-habitueel gedrag zonder dodelijke afloop dat de persoon
initieert en uitvoert met de verwachting of het risico om te overlijden of lichamelijke
schade te veroorzaken, met als doel gewenste veranderingen te bewerkstelligen.
het is geen habitueel gedrag en verschilt daarmee dus van automutilatie
Suïcidegedachten = het actief denken aan, of overwegen van suïcide, als gedrag om
ervaren problemen te verminderen of op te lossen
Suïcidevoorbereiding = het stellen van concrete handelingen ter realisatie van een
zelfmoordgedachte
Suïcidaal proces:
1. Begint met (vage) suïcidegedachten (vb. hoe zou het zijn als ik dood was)
2. Daarna worden die gedachten omgezet in een suïcidewens
3. Een stap verder is dan de suïcidedreiging of het suïcideplan daarbij neemt de
kans op een suïcide(poging) toe
Deze fasen van het proces noemen we de suïcidale ideatie, daarbij zijn er nog geen
duidelijk zichtbare suïcidegedragingen. De signalen zijn voor de omgeving dan ook heel
moeilijk om waar te nemen.
4. In de volgende fase gaat het dan over een suïcide(poging) gebeurt zelden
impulsief en wordt daarom beschouwd als een proces en geen toestand
Gemiddeld duurt het proces 2,5 jaar. Het suïcidaal proces is omkeerbaar en
suïcidepreventie is dan ook zinvol. Want niet iedereen die suïcidegedachten heeft, gaat
over het tot het maken van plannen en effectief suïcide plegen. Dat wil dus zeggen dat
het proces omkeerbaar is en dat preventie dus mogelijk én zinvol is.
Kenmerkend aan het suïcidaal proces is een sterke vernauwing in het denken en
ervaren:
Vooral nog negatieve emoties ervaren + minder open staan voor positieve
gevoelens
Meer en meer terugtrekken uit het sociale leven en zich isoleren van anderen
Enkel hun problemen zien en het gevoel hebben dat ze vastzitten en geen andere
uitweg meer zien
Suïcide kan dus meestal niet gezien worden als een keuze, want vaak hebben deze
personen het gevoel dat ze geen andere keuze hebben dan suïcide.
, Bio-psycho-sociaal model
Suïcidaliteit heeft meer dan één oorzaak en ontstaat altijd vanuit een wisselwerking
tussen verschillende beïnvloedende factoren. Er kan een concrete aanleiding zijn, maar
deze mag niet gezien worden als de oorzaak.
De invalshoek van dit model is de combinatie van voorbeschikkende kwetsbaarheid en
uitlokkende factoren. Suïcidaal gedrag kan dan ook worden gezien als het resultaat van
onderliggende, permanent aanwezig factoren die gelijktijdig voorkomen met
toestandsgebonden, tijdelijke risicofactoren, in afwezigheid van beschermende factoren.
Dit model beschrijft ook de drempelfactoren. Deze ‘triggers’ zijn uitlokkende factoren:
Voorbeschikkende factoren onderliggende, permanent aanwezige factoren
o Biologische kwetsbaarheid
o Psychologische factoren
Uitlokkende factoren toestandsgebonden, tijdelijke risicofactoren
o Psychiatrische/psychische factoren
o Sociale stressoren
Afwezigheid van beschermende factoren (vb. positief zelfbeeld, sociale
ondersteuning, …)
Drempelverlagende factoren (vb. eerder suïcidaal gedrag, alcohol/drugs,
beschikbaarheid van de middelen, …)
Uitgangspunten
1. Suïcide kan voorkomen worden
Men moet er van overtuigd zijn dat het suïcideproces op elk moment omkeerbaar is en
dus op elk moment voorkomen kan worden. Het detecteren en bespreekbaar maken is
dus van fundamenteel belang.
2. Suïcidaal gedrag is een op zichzelf staande problematiek
Het is op zichzelf geen psychiatrische stoornis, maar het is wel vaak een symptoom of
gevolg van een achterliggende psychiatrische aandoening, meestal een
stemmingsstoornis. Maar het hoeft dus niet altijd een symptoom of gevolg van een
stoornis te zijn.
Suïcidaliteit moet gezien worden als een op zichzelf staande problematiek die een
specifieke behandeling vereist.
Basisprincipes
1. Contact maken
Dit houdt in dat de persoon zich vrij kan voelen om over zijn/haar suïcidegedachten te
praten.
Een goed contact opbouwen kan bemoeilijkt worden door de somatische/psychische
toestand van de hulpvrager. In zo een situatie is het aan te bevelen om het verzamelen
van meer complete informatie uit te stellen tot een later moment en/of de informatie te
verkrijgen via naasten.
Soms heb je ook suïcidale patiënten die contact afhouden. Zij voelen vaak schaamte,
wanhoop en angst om als gestoord te worden beschouwd. Soms willen ze ook niet veel
zeggen omdat ze niet gehinderd willen worden bij een voorgenomen poging.
