samenvatting algemene en sociale psychologie

DEEL 1 ALGEMENE PSYCHOLOGIE
WAT IS PSYCHOLOGIE?
- De psycholoog in elk van ons
- Iedereen bestudeert mensen, analyseert gedrag
- Woorden als ‘depressie’, ‘verdringing’, ‘bewustzijn’,… (vaktaal) in
dagelijks taalgebruik (“psychobabble”)
o Psychobabble = gebruik van woorden die meer betekenen dan
mensen denken  therapy talk
- ‘Wetenschap van het vanzelfsprekende’: wat weten psychologen dat ik
nog niet weet?
- ‘Wetenschap van het gedrag en de mentale activiteiten
- (Wat is wetenschap ? Wat is gedrag ?)

- Huis- Tuin- en Keukenpsychologie  geen echte psychologie maar
meningen erover


INTUÏTIEVE MENSENKENNIS
- Inzichten die we opdoen uit talrijke ervaringen met anderen en onszelf
o Hoe meer je met mensen omgaat hoe beter je ze kan inschatten
- Spontaan zoeken naar inzicht
- Gezond verstand en buikgevoel
- Goede of slechte vibe bij iemand  conclusies obv vroegere ervaringen die
enkel voor ons gelden = beperkt aantal individuele
interpretatie/ervaringen
- Toevallige en subjectieve indrukken
o Vooroordelen, persoonlijke kleur, verwachtingen
- Alledaagse situaties
 Leidt tot foute of eenzijdige voorspellingen / vooroordelen(bv. filmpje bikers in
cinema)
- Grove generaliseringen


WETENSCHAPPELIJKE PSYCHOLOGIE
• Objectieve vaststellingen die door iedereen herhaald en gecontroleerd
kunnen worden
o Objectiviteitsbeginsel vs intersubjectiviteit
o Duidelijk definiëren (bv. wat je ziet onder agressie)
• Systematische observatie
o Juiste / representatieve steekproeven
• Gecontroleerde situatie
o Storende invloeden vermijden
o Correcte uitvoering (bv, iedereen zelfde hoeveelheid geven)
• Zoeken naar diepere samenhangen
o Kritische kijk is belangrijk (correlatie en causatie verwarren)  met
oppervlakkige indrukken ga je snel dingen geloven  opgepast voor
propaganda




1

,  Voorbeeld: perfect verband tussen aantal konijnen en aantal
militaire conflicten  oppervlakkige interpretatie = fout
• Inkaderen in een bredere theorie


VERRE VOORGESCHIEDENIS
• Klassieke Griekse filosofen (Socrates, Plato)
• Emoties kunnen ons denken verstoren (bv woede)
o Hoe kan je helder blijven denken in stressvolle situaties  heldere
geest
• Waarnemingen zijn altijd interpretaties : iedereen creëert zijn eigen wereld
o Cfr het glas is halfvol of het glas is halfleeg
• Onderscheid tussen ratio en emotie
o Ratio: redeneren, denken
o Emotie: gevoelens
• Ze dachten dat psychische oorzaken toe te wijzen waren aan lichamelijke
problemen  lichaam en geest staan in verband met elkaar
o Emoties komen voort uit hart, lever, milt,…
o Psychische stoornissen uit gal (“zwartgallige stemming”)


DE MEER DIRECTE VOORGESCHIEDENIS
• Middeleeuwen :
o Theocentrisme : geest en ziel staan los van de natuurwetten
o God heeft de mens naar zijn evenbeeld geschapen
o De geest is dus een onoplosbaar mysterie
• Ontwikkelingen in de filosofie
o René Descartes : rationalisme’ en ‘empirisme’
 Belang van de ‘methodische twijfel’ : men moet aan alles
twijfelen, behalve aan het feit dat men twijfelt  niet is zeker
en zelfs dat niet
 ‘Ik denk dus ik ben” (“cogito ergo sum”)
 Dualisme : opdeling ziel en lichaam
• Ontwikkelingen binnen de natuurwetenschappen
o 19de eeuw, chemie : periodiek systeem der elementen
o Psychofysica : Ernst Weber
 Psychisch functioneren in kaart brengen  psychofysica =
hoe verwerken de buitenwereld met onze zintuigen (hoe
scherp werken onze zintuigen)
o Buitenwereld komt binnen via de zintuigen
o Wat zijn de grenzen van de gevoeligheid van onze zintuigen ?


PSYCHOLOGIE ALS WETENSCHAP VAN HET BEWUSTZIJN
• Wundt en het structuralisme
o Leipzig, 1875 : eerste laboratorium voor wetenschappelijke
psychologie




2

, o Structuralisme : zoekt bouwstenen, elementen, basisstructuren
van bewuste waarneming  sensaties (geluiden, geuren, smaken),
beelden, herinneringen, gevoelens (liefde, geluk, jaloersheid)
 Overzicht van alles wat we kunnen = structuralisme
 Wat zijn de bouwstenen van ons denken MAAR in
werkelijkheid vele moeilijker en dus opgeheven

o Experimentele methode : uitlokken van stimuli
 Probeerde stimuli (wat psychologische reactie creëert) uit te
lokken  waarnemingen beschrijven
o Techniek van de introspectie : waarnemingen beschrijven bij het
aanbieden van eenvoudige stimuli


HET FUNCTIONALISME
• Zoektocht naar elementen van bewustzijn te abstract, en onbelangrijk
• Praktische vragen : hoe kan bewustzijn ons helpen om problemen beter te
hanteren, maw wat is de functie ervan ?
• Hoe kan een individu zich aanpassen aan nieuwe situaties en concrete
problemen ?

• Dus geen bouwstenen, we willen weten wat de werking en
mogelijkheden zijn
o Hoe werkt het, wat zijn we ermee?

• Aanpassingsgedrag


PSYCHOLOGIE : INVALSHOEKEN
1. Behaviorisme
2. Gestaltpsychologie
3. De psychoanalyse of dieptepsychologie
4. (Neobehaviorisme)
5. De humanistische psychologie
6. Cognitieve psychologie
7. Biologische en evolutionaire psychologie
8. Crossculturele psychologie


1. DE BEHAVIORISTISCHE REVOLUTIE
• Menselijke psyche is niet direct waarneembaar
• Empirisme : “je kan alleen zeker zijn van wat je ziet”
o Maw het enige waarvan je zeker kan zijn is het gedrag
 Vb niet ‘de kat heeft honger’ maar ‘de kat eet veel en snel’
• = Louter beschrijven van stimulus – respons connecties
o Directe oorzaak-gevolg relaties : effecten van mensen, voorwerpen
en gebeurtenissen op gedrag
 Vb leerprocessen (cfr africhten van honden)
 Vb beloning en straf




3

, Extra info uit les
 Het enige wat we gaan bestuderen is gedrag = hetgene wat je ziet, niet
wat erachter zi
o bv. hond loopt snel achter bal die gegooid werd NIET hond werd zot
door de bal die gegooid wordt
 Prikkel leidt tot reactie/gedrag
 Waarneming is enkel hetgene wat je ziet, de rest is interpretatie
 BEHAVIORISME =GEDRAG WAT WE ZIEN



2. GESTALTPSYCHOLOGIE
• Een geheel is niet te herleiden tot een eenvoudige optelling van de delen
waaruit het is opgebouwd
• Waarnemen is geen apart registreren van afzonderlijke indrukken, maar
wel een onmiddellijk vatten van de ‘Gestalt’
• Hersenen zoeken van nature naar patronen, ook als die er niet zijn
• Maw mensen registreren niet, maar construeren een werkelijkheid
Extra info uit de les
 Invloedrijke stroming
 Gezichtsherkenning gebeurt niet door afzonderlijke gezichtsdelen te
analyseren maar doordat we van nature geprogrammeerd zijn om het
geheel te zien
o Hoe gaan we het totaalbeeld van iets opbouwen
 Veralgemening ipv gedetailleerd
 We krijgen een totaalbeeld wnr we ergens binnenlopen GEEN
afzonderlijke indrukken
 Nadelen: we gaan naar gehelen zoeken waardoor we gaten niet meer zien
of we gaan patronen niet meer zien etc
 GESTALTPSYCHOLOGIE = TOTAALBEELD



Voorbeeld uit de les
Er zijn geen lijnen (driehoek) maar toch denk je er te zien 
we construeren die en maken een algemeen totaalbeeld 
gaten opvullen
Ooggetuige 
verschillende
soorten vragen
zorgen voor
andere antwoorden




4